Coh đhr’nong đong k’tứi đhị vel 4, chr’val Đồng Trạch, chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, t’cooh Trần Quốc Tuấn, 67 c’moo, k’đhợơng cha nụp âng đha đhi đay-liệt sĩ Trần Quốc Trị. Đhị lâh 30 c’moo, coh r’piing bhuôih âng liệt sĩ Trần Quốc Trị căh vêy cha nụp, tước nâu kêi, đhị zr’lụ lơi tợơ a hay nâu kêi nắc ơy vêy cha nụp. T’cooh Trần Quốc Tuấn truih, g’luh đơơng a đhi lướt bộ đội cung nắc g’luh tr’pác căh dzợ ta lưm tước x’rịa âng pr’loọng đong lâng đha đhi đay. T’ngay a đhi căh dzợ ma mông, pr’loọng đong chếêc lêy zập ooy cung căh bơơn lêy 1 bệê cha nụp n’đoo đoọng đớc coh r’piing bhuôih liệt sĩ Trần Quốc Trị. Pazêng c’moo hay, cung vêy bấc cơ quan, đoàn thể lâng cha nắc ma nuyh zooi pr’loọng đong chếêc lêy cha nụp a đhi cung căh bơơn lêy. T’cooh Trần Quốc Tuấn truih, rau pr’đoọng âng pr’loọng đong nắc chô coh x’rịa c’moo hay, PGS.TS Ngô Văn Minh, Trưởng khoa Dân tộc lâng Tôn giáo, Học viện Chính trị HCM zr’lụ 3 tước lưm lâng cher đoọng ha pr’loọng đong t’cooh 1 bệê cha nụp âng ma nuyh đha đhi. Jưah lêy cha nụp, t’cooh Tuấn ơy năl nắc đoo đha đhi âng đay-liệt sĩ Trần Quốc Trị: “Lâh 30 c’moo pr’loọng đong, pr’zợc, apêê cơ quan chếêc lêy ha dợ căh bơơn lêy, bêl đếêc thầy Minh xrặ báo chếêc cha nụp nắc pr’loọng đong xợơng der loom bhlầng. Lâh 30 c’moo pr’loong đong nắc vêy bơơn lêy cha nụp âng liệt sĩ Trần Quốc Trị.”

        Lalăm, moọt t’ngay 2019, coh muy g’luh pa bhrợ đhị tỉnh Khánh Hoà, PGS.TS Ngô Văn Minh ơy tước lưm đong pa căh zr’lụ hay tước apêê liệt sĩ Gạc Ma đhị chr’val Cam Hải Đông, chr’hoong Cam Lâm. Lêy cha nụp apêê liệt sĩ, t’cooh dzoọng lêy đanh lâh đhị zr’lụ căh vêy đớc cha nụp liệt sĩ Trần Quốc Trị, n’niên c’moo 1966, chr’val Đồng Trạch, chr’hoong Bố Trạch. Bêl 63 cha nắc liệt sĩ zêng vêy cha nụp, nắc đhị đớc cha nụp âng liệt sĩ Trần Quốc Trị căh vêy. Ban k’đhơợng lêy zr’lụ hay tước liệt sĩ Gạc Ma đoọng năl, đhơ ơy chếêc lêy bấc cơnh, ha dợ tước cr’chăl đếêc cung căh bơơn lêy muy bệê cha nụp n’đoo âng liệt sĩ Trần Quốc Trị. Zr’lụ căh vêy ta đớc cha nụp liệt sĩ bhrợ PGS.TS Ngô Văn Minh ặt tớt căh tệêm. Cung tợơ đếêc, t’cooh Minh ta luôn xay moon xa nay nâu lâng pr’zợc, xay ta mooh lâng zập ngai đoọng chếêc lêy cha nụp âng liệt sĩ Trần Quốc Trị. Đhr’năng chếêc lêy k’nặ ta lơi ặ, ha dợ PGS.TS Ngô Văn Minh dzợ pa zay lâng bh’rợ ‘chếêc lêy cha nụp đoọng ha noo”. Bêl tợơp c’xêê 10/2020, t’cooh Minh pa chăp tước grăng zư đớc tàng thư căn cước công dân âng Phòng Cảnh sát k’đhợơng lêy hành chính đăh tệêm ngăn xã hội, Công an tỉnh Quảng Bình. Tợơ ơy pa tệêt xa nay lâng Thượng tá Trần Thị Hồng Phượng, Phó trưởng phòng Cảnh sát k’đhợơng lêy hành chính đắh tệêm ngăn xã hội, nắc 2 tiếng đồng hồ, Thượng tá Phượng nắc ơy chếêc lêy hồ sơ k’rong zư đớc âng liệt sĩ Trần Quốc Trị, coh đếêc vêy cha nụp ảnh lâng zập zêng xa nay. Bêl xay moon xa nay nâu đoọng ha t’cooh Ngô Văn Minh, Thượng tá Trần Thị Hồng Phượng căh choom p’lớơp rau bhui har n’leh coh mặt. Lâng coh ha dưm pleng boo đhí, t’cooh Minh tước ooy đong ân manuyh đong lt sĩ Trần Quốc Trị. T’cooh Ngô Văn Minh đoong năl, apêê liệt sĩ ơy lâh c’lâm bil, a ham n’hang âng apêê a noo ặt coh biển đảo Trường Sa tu bh’rợ zư lêy c’la âng k’tiếc k’ruung. Nắc mơ c’moo, coh r’piing bhuôih âng pr’loọng đong căh vêy cha nụp ảnh lâng đhị t’bọo cha nụp coh zr’lụ hay tước liệt sĩ Gạc Ma cung dzợ ta đớc cơnh đếêc, ngai lêy cung xợơng ca ay loom. Đhr’năng “chếêc lêy cha  nụp đoọng ha noo” bơơn ta bhrợ xang liêm choom bhlầng tợơ bêl PGS.TS Ngô Văn Minh đh’rưah lâng apêê học viên, pr’zợc chếêc lêy cha nụp liệt sĩ Trần Quốc Trị cher đoọng ha pr’loọng đong lâng đơơng tước cha nụp nâu đoọng ha Ban k’đhơợng lêy zr’lụ hay tước liệt sĩ Gạc Ma. PGS.TS Ngô Văn Minh căh choom ha vil cr’chăl cher đoọng cha nụp liệt sĩ đoọng ha ma nuyh đong: “A cu vêy pr’đoọng coh đhr’năng chếêc lêy lâng đh’rưah apêê học viên chếêc lêy cha nụp liệt sĩ. Nâu đoo nắc bh’nơơn za zưm âng zập cha nắc đh’rưah lướt chếêc lêy, bêl ơy bơơn lêy cha nụp nắc zêng bhrợ xang cr’nọo ‘chếêc lêy cha nụp đoọng ha noo”.  Cu tước bắt hương đoọng ha liệt sĩ xang đếêc nắc lưm t’cooh Trần Quốc Tuấn nắc na noo liệt sĩ Trần Quốc Trị, đớc cha nụp coh zalo đoọng ha t’cooh Tuấn lêy. Bêl cu đớc cha nụp nắc t’cooh Tuấn moon nắc đha đhi âng đay, a cu hâng hơnh  bhlầng.”

T’cooh Võ Duy Trúc, Giám đốc Ban k’đhợơng lêy zr’lụ hay tước chiến sĩ Gạc Ma đoọng năl, lalăm p’luih, đơơng zr’lụ hay tước liệt sĩ bhrợ têng, apêê đơn vị đh’rưah lâng pr’loọng đong nắc ơy vêy bấc c’rơ pa zay chếêc lêy cha nụp âng liệt sĩ Trần Quốc Trị ha dợ căh vêy. Coh zr’lụ đớc cha nụp liệt sĩ Trần Quốc Trị đớc cơnh đếêc. Pr’đoọng bhlầng, nắc PGS.TS Ngô Văn Minh đh’rưah lâng apêê học viên ơy bơơn lêy cha nụp âng liệt sĩ Trần Quốc Trị-cha nụp vêy muy a năm dzợ ta bhuch coh zr’lụ hay tước 64 chiến sĩ căh dzợ ma mông coh g’luh zêl a rọp đhị Gạc Ma. Tợơp c’xêê 12/2020, coh đhr’năng ta nih chr’năp, t’cooh Nguyễn Đình Khang, Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ơy k’đhợơng liêm cha nụp liệt sĩ Tràn Quốc Trị coh zr’lụ hay chợơ. T’cooh Võ Duy Trúc hay cớ: “Tợơ ơy bơơn lêy cha nụp âng Liệt sĩ Trần Quốc Trị, Ban k’đơợng lêy moon lalay, tập thể tổ chức Công đoàn moon za zưm nắc bhui har tu ơy bơơn lêy zập 64 cha nụp liệt sĩ. Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam moọt trực tiép, đớc cha nụp âng Liệt sĩ Trần Quốc Trị coh đhr’nong đong za zưm. Moon za zưm nắc zr’lụ   hay tước Chiến sĩ Gạc Ma vêy pazêng k’bhuh apeê ta luôn tước, căh muy tước muy chu, apêê nắc bhui har, chếêc lêy cha nụp dzợ ta bhuch, nâu kêi ơy zập 64 liệt sĩ.”

Ơy 33 c’moo tợơ lâh g’luh zêl a rọp đhị Gạc Ma, tước t’ngay 14/3 zập c’moo, đhanuôr Việt Nam ta luôn hay tước lâng pa căh loom chăp hơnh rau chệêt bil âng 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân Nhân dân Việt Nam ơy grơơ nhọol zêl a rọp, tất lang ặt bêch coh m’pâng biển đác tu bh’rợ zư lêy c’la âng biển đảo k’tiếc k’ruung hêê./.

Hành trình tìm di ảnh cho liệt sĩ Gạc Ma

Thanh Hiếu- Thái Bình/VOV miền Trung

Rạng sáng ngày 14/3/1988, Trung Quốc đã bất ngờ dùng vũ lực cưỡng chiếm đảo Gạc Ma – một phần lãnh thổ thiêng liêng thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Trong sự kiện ấy, 64 cán bộ chiến sỹ Hải quân nhân dân Việt Nam đã anh dũng hy sinh, họ đã hiên ngang đứng thành vòng tròn bảo vệ Quốc kỳ - khẳng định chủ quyền của Tổ quốc.
33 năm qua, sự kiện Gạc Ma đã đi vào lịch sử dân tộc, các anh mãi mãi bất tử với Gạc Ma, mãi mãi bất tử trong lòng những người con đất Việt.
Tại khu tưởng niệm Gạc Ma (ở xã Cam Hải Đông, huyện Cam Lâm, Khánh Hòa), trên bức tường đá ở sảnh chính công trình có ghi đủ tuổi tên 64 người lính hi sinh ngày 14-3-1988 trong trận chiến chống quân Trung Quốc cưỡng chiếm Gạc Ma. 64 người hi sinh nhưng chỉ có 63 chân dung liệt sĩ được gắn lên. Còn một ô chân dung của liệt sĩ Trần Quốc Trị vẫn để trống, như niềm khắc khoải nhói đau vì di ảnh của anh mãi không tìm được. Sau một hành trình dài tìm kiếm miệt mài của đồng đội, người thân từ nhiều hướng, ô trống cuối cùng cũng đã có chân dung liệt sĩ.

Hành trình đi tìm di ảnh liệt sĩ Trần Quốc Trị có nhiều điều kỳ diệu, trải qua những phút giây đẫm nước mắt được ví như cuộc trùng phùng với người thân sau hơn 30 năm thất lạc.

  Trong ngôi nhà nhỏ ở thôn 4, xã Đồng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, ông Trần Quốc Tuấn, 67 tuổi, nâng niu trên tay tấm di ảnh của em trai mình - liệt sĩ Trần Quốc Trị. Đằng đẵng hơn 30 năm, trên bàn thờ của liệt sĩ Trần Quốc Trị không có di ảnh, đến nay, khoảng trống đó đã đủ đầy. Ông Trần Quốc Tuấn kể lại, lần tiễn em trai lên đường nhập ngũ cũng là lần chia tay vĩnh viễn của gia đình với em trai mình. Ngày em trai hy sinh, gia đình lục tìm, dò hỏi khắp nơi nhưng không tìm được 1 tấm ảnh nào để đặt lên bàn thờ liệt sĩ Trần Quốc Trị. Những năm qua, cũng có nhiều cơ quan, đoàn thể và cá nhân giúp gia đình tìm ảnh em trai vẫn không tìm thấy. Ông Trần Quốc Tuấn kể, điều may mắn đến với gia đình khi vào cuối năm ngoái, PGS.TS Ngô Văn Minh, Trưởng khoa Dân tộc và Tôn giáo, Học viện Chính trị Hồ Chí Minh khu vực 3 đến thăm và trao cho gia đình ông 1 bức ảnh của em trai. Vừa ngắm nhìn bức ảnh, ông Tuấn đã nhận ngay ra người em trai út của mình -  liệt sĩ Trần Quốc Trị:“Hơn 30 năm gia đình, bạn bè, các cơ quan tìm kiếm không thấy, lúc đó thầy Minh ra báo tin tìm thấy ảnh thì gia đình cảm động tột cùng. Sau hơn 30 năm gia đình mới nhìn thấy được hình bóng của liệt sĩ Trần Quốc Trị”

Trước đó, vào năm 2019, trong một chuyến công tác tại tỉnh Khánh Hòa, PGS.TS Ngô Văn Minh đã đến thăm Nhà trưng bày khu tưởng niệm liệt sĩ Gạc Ma tại xã Cam Hải Đông, huyện Cam Lâm. Ngắm nhìn di ảnh các liệt sĩ, ánh mắt ông dừng lại thật lâu tại vị trí khuyết di ảnh liệt sĩ Trần Quốc Trị, sinh năm 1966, xã Đồng Trạch, huyện Bố Trạch. Trong khi 63 liệt sĩ đều có di ảnh, thì vị trí gắn ảnh của liệt sĩ Trần Quốc Trị chỉ là một ô trống. Ban Quản lý khu tưởng niệm liệt sĩ Gạc Ma cho biết, dù đã tìm nhiều cách, nhưng đến thời điểm đó vẫn không thể tìm được một bức ảnh nào của liệt sĩ Trần Quốc Trị. Khoảng trống không có di ảnh liệt sĩ khiến PGS.TS Ngô Văn Minh day dứt không yên. Cũng từ đó, ông Minh bắt đầu hành trình “Tìm ảnh cho anh” suốt chiều dài các tỉnh miền Trung. Trong những chuyến công tác ở tỉnh Quảng Bình, ông Minh luôn chia sẻ thông tin này với bạn bè, kết nối với nhiều người để cùng tìm di ảnh liệt sĩ Trần Quốc Trị. Cuộc tìm kiếm gần như vô vọng, nhưng PGS.TS Ngô Văn Minh vẫn kiên trì với hành trình “Tìm ảnh cho anh”. Vào một ngày đầu tháng 10/2020, ông Minh chợt nghĩ đến kho lưu trữ tàng thư căn cước công dân thuộc Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Quảng Bình. Qua kết nối với Thượng tá Trần Thị Hồng Phượng, Phó trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, chỉ 2 tiếng đồng hồ, Thượng tá Phượng đã tìm được hồ sơ lưu trữ của liệt sĩ Trần Quốc Trị, trong đó có bức ảnh chân dung với đầy đủ thông tin. Khi báo tin này cho ông Ngô Văn Minh, Thượng tá Trần Thị Hồng Phượng không giấu được niềm vui, vô cùng xúc động. Và ngay trong đêm mưa gió, ông Minh đã tìm đến gia đình thân nhân liệt sĩ Trần Quốc Trị. Ông Ngô Văn Minh cho biết, các liệt sĩ đã ngã xuống, máu xương các anh hòa vào biển đảo Trường Sa vì nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc. Bao năm qua, trên bàn thờ của gia đình lại thiếu vắng di ảnh, và tại nơi gắn di ảnh ở khu tưởng niệm liệt sĩ Gạc Ma cũng còn 1 ô trống, ai thấy cũng chạnh lòng. Hành trình “Tìm ảnh cho anh” được kết thúc trọn vẹn sau khi PGS.TS Ngô Văn Minh cùng các học viên, bạn bè tìm ra di ảnh liệt sĩ Trần Quốc Trị trao cho gia đình và tận tay trao tấm ảnh này cho Ban Quản lý khu tưởng niệm liệt sĩ Gạc Ma. PGS.TS Ngô Văn Minh không thể nào quên phút giây trao di ảnh liệt sĩ cho người thân:“Tôi có may mắn trong quá trình đi tìm và cùng các học viên tìm thấy di ảnh liệt sĩ. Đây là kết quả chung của mọi người cùng nhau đi tìm, khi tìm được di ảnh thì hoàn thành được tâm nguyện “Tìm ảnh cho anh”. Tôi đến thắp hương cho liệt sĩ sau đó hỏi thăm ông Trần Quốc Tuấn là anh trai liệt sĩ Trần Quốc Trị, đưa ảnh trong zalo cho ông Tuấn xem. Khi tôi vừa đưa ảnh ra thì ông Tuấn bảo đó chính là em trai của ông Tuấn, tôi mừng lắm, lúc đó rất xúc động.”

Ông Võ Duy Trúc, Giám đốc Ban quản lý Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma cho biết, trước khi khánh thành, đưa Khu tưởng niệm vào hoạt động, các đơn vị cùng gia đình đã có nhiều cố gắng tìm kiếm di ảnh của liệt sĩ Trần Quốc Trị nhưng không có. Trong ô gắn di ảnh liệt sĩ Trần Quốc Trị đành để trống. May mắn thay, chính PGS.TS Ngô Văn Minh cùng các học viên đã tìm được ảnh chân dung của liệt sĩ Trần Quốc Trị - bức ảnh duy nhất còn thiếu trong không gian tưởng niệm 64 chiến sĩ hy sinh trong trận hải chiến Gạc Ma. Đầu tháng 12/2020, trong không khí trang nghiêm, ông Nguyễn Đình Khang, Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã nâng niu gắn tấm ảnh liệt sĩ Trần Quốc Trị lên không gian tưởng niệm. Ông Võ Duy Trúc nhớ lại:“Sau khi tìm được hình ảnh của Liệt sĩ Trần Quốc Trị, Ban quản lý nói riêng, tập thể tổ chức Công đoàn nói chung rất là vui mừng vì tìm được một tấm ảnh còn lại trong 64 liệt sĩ. Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam vào  trực tiếp, gắn bức ảnh của Liệt sĩ Trần Quốc Trị lên ngôi nhà chung. Nói chung là Khu tưởng niệm Chiến sỹ Gạc Ma có những đoàn họ đến thường xuyên, không chỉ đến một lần, họ rất vui mừng, tìm được tấm ảnh còn thiếu, trọn vẹn rồi, đầy đủ 64 liệt sĩ./.”

Đã 33 năm sau trận hải chiến Gạc Ma, cứ đến ngày 14/3 hàng năm, người dân Việt Nam luôn tưởng nhớ và tỏ lòng tri ân sự hy sinh của 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân Nhân dân Việt Nam đã chiến đấu dũng cảm, mãi mãi nằm lại giữa biển khơi vì nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc./.