Lâng đhanuôr acoon cóh tỉnh Bình Thuận, pa bhlâng nắc đhanuôr Chăm, đhơ nớc âng apêê BTV âng Đài PTTH tỉnh Bình Thuận cơnh: Văn Thiệu, Vân Thái, Tuyết Sương, Thanh Hoan… nắc ơy loóih lâng apêê. Apêê n’nâu nắc đợ nhà báo manuýh Chăm cắh muy ta béch ooy bh’rợ tr’nêng, ting n’nắc nắc dợ vêy cr’noọ chắp hơnh bh’rợ tr’nêng, xay bhrợ lứch a đay tu rau dưr váih âng PTTH p’rá Chăm. Đhalum bêl haanh déh t’ngay Báo Chí Cách mạng VN (21/6), Jasi – PV Đài p’rá VN vêy bha ar xrặ xay truíh ooy apêê nhà báo manuýh Chăm xoọc pa bhrợ đhị Tổ t’ruíh p’rá acoon cóh – Đài PTTH tỉnh Bình Thuận.

               #Đa đơớh, liêm crêê, bhui har rau đêếc nắc rau bơơn lêy cóh tr’nơớp bêl tr’lum lâng apêê a noo, a moó xoọc pa bhrợ đhị Tổ t’ruíh p’rá acoon cóh – Đài PT- TH tỉnh Bình Thuận. Lấh t’ruíh phát thanh p’rá Chăm lâng đợ đanh mơ 30 phút muy tuần muy kỳ lâng 15 phút t’ruíh truyền hình p’rá Chăm muy tuần muy số, Tổ t’ruíh p’rá acoon cóh nắc dợ bhrợ têng t’ruíh truyền hình cơnh: đhanuôr acoon cóh da ding k’coong, Văn hoá acoon cóh… prá xauy lâng zi ooy rau zr’nắh k’đháp bêl tơớp bhrợ têng t’ruíh PTTH p’rá Chăm, Nhà báo Hoài Phương- bêl ahay bhrợ Tổ trưởng Tổ t’ruíh p’rá acoon cóh Đài PTTH tỉnh Bình Thuận prá: Cóh pazêng t’ngay tr’nơớp tơớp bhrợ t’ruíh p’rá Chăm, prang đại đhiệp 2 cha nắc ( 1 cha nắc quay phim lâng 1 cha nắc đương biên dịch). Đoo bêl dzoóc ooy hình cắh cậ pa xul cắh cậ đơớh kiêng đươi dua rau zúp zooi n’hau nắc đại đươi dua apêê cán bộ, trí thức manuýh Chăm xoọc pa bhrợ cóh apêê sở, ban, ngành n’lơơng đoọng chô zúp zooi. Nắc lâng bh’rợ n’nắc nắc tơợ tr’nơớp c’moo 2001, t’ruíh p’rá Chăm ơy bơơn pa xul ta luôn muy c’xêê 2 kỳ mị bơr rau t’ruíh PT lâng TH lâng đợ đanh mơ 20 phút muy t’ruíh.

                  Xoọc đâu cóh tổ vêy 9 cha nắc, cóh đêếc 8 cha nắc nắc manuýh Chăm, lấh n’nắc nắc PV, BTV, BD apêê a noo, a moó dợ bhrợ têng bh’rợ dàn dựng lâng thu in pazêng t’ruíh PTTH nắc âng đay k’đhơợng bhrợ. Tu vêy ta pa choom crêê cơnh ooy bh’rợ tr’nêng lâng nhâm mâng ooy manuýh bhrợ têng, lấh ooy bh’rợ pa dzoóc t’ruíh lâng bhrợ pa đanh t’ruíh p’rá Chăm, Tổ t’rúih p’rá acoon cóh – Đài PTTH tỉnh Bình Thuận nắc dợ k’rang tước ooy rau liêm choom âng t’ruíh. PV Văn Thiệu, manuýh ơy xay bhrợ đanh lâng t’ruíh p’rá Chăm k’nặ 15 c’moo xay moon, đoọng vêy đợ phim la liêm, muy bài phóng sự pr’hay, đhi noo PB, BTV nắc lướt pa bhrợ zr’nắh k’đháp bhlâng, bấc bhlâng nắc lướt lâng xe máy. Tu pazêng đhanuôr Chăm nắc ắt cóh zr’lụ ch’ngai bha dắh. G’lêếh bhlâng nắc cóh hân noo boo, tu nắc ng’đợ máy quay, dzung máy clơợng tước k’zệt ký lướt chang k’ruung, tọm đác, đha đấc đhr’nđấc, lướt z’lấh crâng k’coong tước ooy bhươl cr’noon âng đhanuôr… Pa chô ooy rau zr’nắh k’đháp n’nắc nắc rau déh dêr âng đhanuôr đớc đoọng ha apêê bhrợ têng truyền hình p’rá acoon cóh. Vêy bêl nắc đhiệp mơ bơr pêê p’nong a bhoo, p’lêê thanh long, nắc xay p’cắh bấc pa bhlâng rau liêm crêê âng acoon manuýh. A noo Thiệu prá:

                       Acu bhrợ bh’rợ PV ta luôn lướt ooy vel đong đoọng pa bhrợ. Đhi noo bhrợ cóh đâu liêm buôn pa bhlâng, tu đhi noo cóh đâu nắc zêng manuýh Chăm, tu cơnh lướt xiêr ooy bhươl cr’noon đhanuôr công buôn lấh. đh’rứah prá xay p’rá acoon cóh đay tu cơnh đêếc buôn pa bhlâng đoọng ta moóh pazêng rau xa nay đoọng xay truíh.

                Lấh ooy rau zr’nắh k’đháp zazum âng manuýh bhrợ báo, đợ manuýh bhrợ têng t’ruíh p’rá Chăm cóh đâu công vêy đợ rau zr’nắh k’đháp la lay âng đay, pa bhlâng nắc bh’rợ biên dịch. A moó Qua Đình Vân Thái- BTV, lâng biên dịch lâng PTV p’rá Chăm âng Đài xay moon, bêl dịch, ha dang lum rau cr’liêng chữ la léh, cơnh cha, bếch, cha ớh, hát… nắc dợ buôn, tu cóh p’rá Chăm vêy đợ p’rá n’nắc, ha dợ lâng cr’liêng chữ ba bơr tếh ooy cơnh: xã hội, căn cứu, cơ cấy, tổ chứuc, đại hội… xoọc nắc rau cr’liêng chữ xoọc dưr váih cóh p’rá Việt lâng nắc vêy ta đươi dua bấc cóh bấc báo chí, cóh p’rá Chăm nắc k’đháp tu cr’liêng chữ n’nâu cóh p’rá Chăm cắh vêy. A moó Thái prá:

                 Cơnh ahêê ơy n’năl, p’rá Việt vêy bấc cơnh, cr’liêng p’rá Chăm nắc cắh vêy u bấc, tu cơnh đêếc nắc acu biên dịch cơnh ooy đoọng đhanuôr n’năl, n’năl xơợng xa nay âng acu xay truíh. Đoọng bhrợ têng liêm choom rau đâu, lấh ooy đợ p’rá ơy ng’năl,a cu nắc dợ chêếc ta moóh apêê chức sắc, tríi thức manuýh Chăm, cơnh: Thầy Qua Đình Lân, Kinh Duy Trịnh… tơợ đêếc xrặ đớc đoọng đươi dua cóh bh’rợ dịch âng cu. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng t’ruíh p’rá Chăm âng Đài Bình Thuận ting t’ngay vêy bấc đhanuôr kiêng lấh mơ.

                Lấh ooy bh’rợ xay moon c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách pháp luật âng Nhà nước ooy khối đại đoàn kết pazêng acoon manuýh, pa bhlâng nắc chính sách lâng đhanuôr Chăm, t’ruíh dợ nắc đhị zr’lụ đoọng đhanuôr prá xay cr’noọ cr’niêng âng đay. Nâu đoo nắc pr’đươi xay truíh, bhrợ t’bhứah đợ cha nắc manuýh, c’bhúh liêm choom cóh bh’rợ pa bhrợ, tr’câl tr’bhlêy cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh… Nắc tơợ cr’noọ n’nắc nắc t’ruíh p’rá acoon cóh âng Đài PTTH tỉnh Bình Thuận ting t’ngay xay p’cắh rau chr’nắp âng đay. Gít nắc đợ ch’ner vàng, ch’ner bạc bơơn pay pa chô cóh pazêng chu bhiệc bhan PT-TH cóh prang k’tiếc. Nhà báo Na uy, Tổ phó Tổ t’ruíh p’rá acoon cóh – Đài PTTH tỉnh Bình Thuận bhui har xay moon: ch’ner ga mắc pa bhlâng âng zi nắc bơơn đợ rau tin đươi, zúp zooi tơợ apêê t’coóh xa nay âng đài, công cơnh t’coóh xa nay chính quyền zập cấp lâng đhanuôr cóh tỉnh. Azi nắc t’bhlâng bấc lấh mơ ooy rau liêm choom lâng xa nay, dưr váih zr’lụ p’têết bhlưa chính quyền lâng đhanuôr, chrooi đoọng pa dưr dal pr’ắt tr’mông đoọng ha đhanuôr acoon cóh, cóh đêếc vêy đhanuôr Chăm cóh Bình Thuận.

              Đoọng pa dưr dal bh’rợ tr’nêng âng apêê ađhi a moó cóh Tổ t’ruíh p’rá acoon cóh, pa dưr lấh mơ dzợ rau liêm choom âng bh’rợ xay truíh tước ooy đhanuôr Chăm công cơnh zr’lụ đhanuôr acoon cóh cóh pazêng t’ngay c’xêê ha y, t’coóh Lê Huy Toàn- Phó Giám đốc Đài PTTH tỉnh Bình Thuận prá:

              Cóh ha y a zi nắc vêy đợ khoá pa choom, cắh cậ đoọng lướt pa choom, đoọng đhi noo pa dưr rau liêm choom cóh bh’rợ tr’nêng, công cơnh p’têết bh’rợ âng đay ooy rau la lua, lâng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr, tơợ đêếc bơơn n’năl đợ zr’nắh k’dháp, rau liêm buôn cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr, đoọng t’bhlâng xay truíh cóh pazêng t’ngay c’xêê ha y.

Đhị đêếc cậ, t’coóh xa nay đài công k’rang tước ooy bh’rợ dịch p’rá Chăm. T’coóh Lê Huy Toàn xay moon p’xoọng, ooy đanh đươnh công ch’mêết lêy pazum đh’rứah lâng pazêng đơn vị crêê tước, apêê tỉnh tành công vêy t’ruíh p’rá Chăm, cơnh: Đài P’rá VN, THVN, Đài PTHT tỉnh Ninh Thuận… bhrợ têng hội thảo ooy bh’rợ biên dịch p’rá Chăm. Tơợ đêếc nắc bhrợ têng từ điển p’rá Chăm đớc đoọng ha PTTH. Lâng nâu đoo nắc rau rơơm kiêng âng apêê anoo a moó xoọc bhrợ têng t’ruíh p’rá Chăm cóh đâu.

            Đớc lơi đợ rau zr’nắh k’đháp, đợ manuýh bhrợ t’ruíh p’rá acoon cóh cóh Đài PTTH tỉnh Bình Thuận nắc dợ tr’vâng đơơng âng pazêng rau pr’đươi âng đaì z’lấh k’ruung, tọm đác, crâng k’coong đoọng chô ooy bhươl cr’noon, lâng đhanuôr đoọng bhrợ têng bh’rợ tr’nêng âng đay. Tu ting cơnh apêê đoo, nâu đoo nắc cắh muy rau bhui har âng manuýh bhrợ báo ting n’nắc nắc dợ trách nhiệm lâng đhanuôr acoon cóh đay./.

      NHỮNG NHÀ BÁO NGƯỜI CHĂM

 (Đoàn Thụy Sỹ- Chương trình Chăm VOV)

                  Đối với đồng bào dân tộc thiếu số tỉnh Bình Thuận, nhất là đồng bào Chăm, những biên tập viên của Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Bình Thuận như: Văn Thiệu, Vân Thái, Tuyết Sương, Thanh Hoan… đã trở nên rất đỗi quen thuộc.  Đây là những nhà báo dân tộc Chăm không chỉ giỏi nghề  mà  còn là những người tràn đầy nhiệt huyết , cống hiến hết mình vì sự nghiệp phát thanh truyền hình tiếng Chăm. Nhân kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6), Jasi – phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam có phóng sự giới thiệu về những nhà báo người Chăm hiện đang công tác tại Tổ chương trình tiếng dân tộc thiểu số - Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Bình Thuận:

              # Hoạt bát, thân thiện, vui vẻ, trẻ trung đó là cảm nhận đầu tiên khi tiếp xúc với các anh, chị đang công tác tại Tổ chương trình tiếng dân tộc thiểu số - Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Bình Thuận. Ngoài chương trình phát thanh tiếng Chăm với thời lượng 30 phút mỗi tuần một kỳ và 15 phút chương trình truyền hình tiếng Chăm mỗi tuần một số, Tổ chương trình tiếng dân tộc thiểu số còn đảm nhiệm thêm các chương trình truyền hình như: Dân tộc miền núi, Văn hóa dân tộc... Chia sẻ với chúng tôi về  khó khăn lúc mới bắt tay vào làm chương trình phát thanh truyền hình tiếng Chăm, Nhà báo Hoài Phương – nguyên Tổ trưởng Tổ chương trình tiếng dân tộc thiểu số - Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Bình Thuận cho biết: “Những ngày đầu mới làm chương trình tiếng Chăm, cả đài chỉ có 2 người (1 quay phim và 1 biên dịch). Mỗi khi lên hình hay phát sóng hoặc cần những hỗ trợ gì khác thì đài phải nhờ đến những cán bộ, trí thức người Chăm đang công tác tại các sở, ban, ngành khác về giúp đỡ. Chỉ với cách làm ấy mà ngay từ đầu năm 2001, chương trình tiếng Chăm đã phát sóng đều đặn mỗi tháng 2 kỳ cho cả thể loại phát thanh và truyền hình với thời lượng 20 phút một chương trình".

             Hiện cả tổ có 9 người, trong đó có đến 8 người Chăm, ngoài công tác phóng viên, biên tập, biên dịch các anh chị còn kham luôn cả việc dàn dựng và thu in các chương trình phát thanh, truyền hình do tổ mình đảm nhiệm. Do được đào tạo bài bản về chuyên môn và đảm bảo về mặt nhân sự, nên ngoài việc tăng thêm số và thời lượng chương trình tiếng Chăm, Tổ chương trình tiếng dân tộc thiểu số - Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Bình Thuận còn quan tâm đến chất lượng chương trình. Phóng viên Văn Thiệu, người đã gắn bó với chương trình tiếng Chăm gần 15 năm cho biết, để có một thước phim đẹp, một bài phóng sự hay, anh em phóng viên, biên tập viên phải đi lại rất vất vả, chủ yếu bằng xe máy. Bởi hầu hết đồng bào Chăm  ở vùng sâu vùng xa. Mệt nhất là vào mùa mưa, vì phải vác cả máy quay, chân máy nặng gần chục ký qua sông, vượt suối, leo núi, băng rừng đến với buôn, làng của đồng bào… Bù lại những gian nan vất vả ấy là tình cảm thân thương, trìu mến mà bà con các dân tộc dành cho những người làm truyền hình tiếng dân tộc. Đôi khi chỉ là mấy trái bắp luộc, vài trái thanh long, nhưng chan chứa tình người. Anh Thiệu cho biết :

                (Băng tiếng Chăm: Mình làm công tác phóng viên nên thường hay đi cơ sở để tác ngiệp. Anh em làm ở đây rất thuận lợi, bởi anh em là người Chăm nên xuống địa bàn dễ tiếp cận hơn. Cùng tiếng mẹ đẻ với nhau nên rất dễ khai thác thông tin, tiếp cận vấn đề rồi phản ánh.)

Ngoài cái vất vả chung của người làm báo, những người làm chương trình tiếng Chăm ở đây cũng có những cái khó riêng của mình, nhất là công tác biên dịch. Chị Qua Đình Vân Thái – Biên tập viên, kiêm biên dịch và phát thanh viên tiếng Chăm của Đài chia sẻ, trong quá trình dịch, nếu gặp các từ đơn (từ một âm tiết) như: ăn, ngủ, chơi, hát... thì còn dễ dịch, vì trong tiếng Chăm có từ tương đương: mbang, ndih, ma-in, daoh... Còn lớp từ đa âm tiết (các từ ghép có hai âm tiết trở lên) như: xã hội, căn cứ, cơ cấu, tổ chức, đại hội... đang là lớp từ phát triển trong tiếng Việt và được sử dụng nhiều trong báo chí, trong tiếng Chăm thì khó hơn vì vốn từ này trong ngôn ngữ Chăm không có. Chị Thái cho biết:

                 (Băng tiếng Chăm: Như chúng ta đã biết, tiếng Việt rất phong phú, vốn từ tiếng Chăm hạn chế, nên mình biên dịch như thế nào cho bà con mình hiểu được, nắm được nội dung mình chuyển tải. Để làm được điều này, ngoài vốn từ sẵn có, tôi còn phải tìm đến những vị chức sắc, trí thức người Chăm chẳng hạn như: Thầy Qua Đình Lan, Kinh Duy Trịnh,… qua đó ghi chép lại phục vụ cho công tác dịch thuật của mình. Làm sao để cho chương trình tiếng Chăm của Đài Bình Thuận ngày càng được nhiều bà con yêu thích hơn.)

              Ngoài việc tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nhất là chính sách đối với đồng bào Chăm, chương trình còn là diễn đàn để bà con bầy tỏ những tâm tư nguyện vọng của mình. Đây cũng là kênh tuyên truyền, nhân rộng những cá nhân, tập thể điển hình trong phong trào sản xuất, kinh doanh giỏi vùng đồng bào dân tộc thiểu số... Chính từ mục tiêu này  mà chương trình tiếng dân tộc thiểu số của Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Bình Thuận ngày càng khẳng định thương hiệu của mình. Cụ thể là những giải vàng, giải bạc dành được tại các kỳ liên hoan phát thanh, truyền hình toàn quốc. Nhà báo Na Uy, Tổ phó Tổ chương trình tiếng dân tộc thiểu số - Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Bình Thuận phấn khởi cho biết: “Phần thưởng lớn nhất của chúng tôi là được sự tin yêu giúp đỡ từ phía lãnh đạo đài, cũng như lãnh đạo chính quyền các cấp và bà con các dân tộc trong tỉnh. Chúng tôi phải cố gắng nhiều hơn nữa về chất lượng và nội dung, để trở thành cầu nối giữa chính quyền với bà con, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào các dân tộc thiểu số, trong đó có bà con Chăm ở Bình Thuận”.

            Để nâng cao tay nghề anh em trong Tổ chương trình tiếng dân tộc thiểu số, phát huy hơn nữa hiệu quả công tác tuyên truyền trong cộng đồng người Chăm cũng như vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong thời gian tới, Ông Lê Huy Toàn – Phó Giám đốc Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Bình Thuận cho biết:

                  (Băng: Sắp tới chúng tôi sẽ có những khóa tập huấn, hoặc cử đi tập huấn để cho anh em nâng cao năng lực công tác, cũng như gắn công tác của mình với thực tế, với đời sống của bà con, từ đó nắm bắt được những khó khăn, thuận lợi trong cuộc sống của bà con để tiếp tục tuyên truyền trong thời gian tới.)

              Bên cạnh đó, lãnh đạo đài cũng rất quan tâm đến công tác dịch thuật tiếng Chăm. Ông Lê Huy Toàn cho biết thêm, về lâu về dài cũng phải xem xét phối hợp với các đơn vị liên quan, các tỉnh thành cũng có chương trình tiếng Chăm như: Đài Tiếng nói Việt Nam, Truyền hình Việt Nam, Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Ninh Thuận… tổ chức hội thảo về công tác biên dịch tiếng Chăm. Từ đó hướng tới xây dựng từ điển tiếng Chăm dành cho phát thanh và truyền hình. Và đây cũng là nguyện vọng của các anh chị đang đảm nhiệm chương trình tiếng Chăm ở đây. 

              Gác lại sau lưng muôn vàn khó khăn, những người làm chương trình tiếng dân tộc thiểu số ở Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Bình Thuận vẫn ngày ngày tay xách nách mang các loại phương tiện chuyên môn của nhà đài vượt suối, băng rừng về với buôn, làng, với người dân để thực hiện sứ mệnh của mình. Bởi theo họ, đây không chỉ là niềm vui của người làm báo mà đây còn là trách nhiệm với cộng đồng mình./.