Đhị đâu năc mưy đhị a’năm lêy bhrợ t’vaih đợ pr’đươi boọc bhrợ liêm chr’năp đhị zâp j’niêng bh’rợ âng manưih Chăm

Năc râu xa nưl boọc bhrợ bạc âng pr’loọng đông t’cooh Đinh Văn Cần lâng pr’căn Đàng Thị Mỹ Trâm coh vêêl Bàu Trúc, chr’val Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà.

Đhị hiên đông, amoó Kinh Thị Mộng Ngưng, mưy cha nặc k’coon âng t’cooh Cần lâng pr’căn Trâm xoọc ting zư bhrợ bh’rợ âng a’conh a’bhươp đợc đoọng. Căh vêy máy móc, vêy mưy pạ lâng mụ, căh mơ đanh năc ơy bhrợ pa dưr liêm choom pr’đươi bh’rợ.

Amoó Ngưng moon, đợ t’ngay tr’nơợp tơợp pa choom bhrợ bh’rợ nâu năc lêy bhrợ tươc ooy ma hư zơch tươc đêêc, nâu cơy ơy bhrợ liêm choom lâh lâng vaih năc mưy thợ bhrợ bha lâng. Xa nưl boọc bhrợ bạc xoọc đâu cung vaih ta luôn ooy pr’ăt tr’mung zâp t’ngay âng pr’loọng đông amoó:

“Tr’nơợp lêy pa choom bh’rợ nâu, ting ặt boọc bhrợ căh liêm choom. Hân đhơ cơnh đêêc, zâp t’ngay bhrợ m’bứi, tu bh’rợ nâu năc lêy p’zay bhrợ vêy choom. K’đhạp bhlâng năc bêl boọc bhrợ đhị boọp. A’mế cu bhrợ zâp râu cung liêm choom, ha dợ a’ma cu năc lêy bhrợ ra lăp pa xang. Cung rơơm k’coon cha châu ha y chroo vêy ngai ting pa choom, ha dang căh năc bil bh’rợ nâu”.

Amoó Ngưng năc k’coon t’lạch ooy pa zêng 9 p’nong k’coon âng t’cooh Cần, pr’căn Trâm. Amoó cung năc lang thứ 3 p’têêt bhrợ pa dưr bh’rợ boọc bạc âng pr’loọng đông.

T’cooh Kinh Văn Cần lâng pr’căn Đàng Thị Mỹ Trâm c’moo đâu lâh 70 c’moo, bơr a’nhi diịc điêl đh’rưah lươt zi lâh đợ c’moo c’xêê lêy boọc bhrợ bh’rợ nâu. Nâu cơy ga rựa t’ha, zâp t’ngay nhi đoo cung dzợ p’zay ăt bhrợ zay ta bach.

Đợ bh’nơơn pr’đươi lêy bhrợ t’vaih cơnh: a’pươih a’bạ, tọ đợc a’bạ, n’coo pay a’bạ, a’pươih... Nắc đoo đợ pr’đươi vêy buôn manưih Chăm đươi dua đhị zâp bhiệc bhan cơnh Katê, Ramưwan, zâp j’niêng bh’rợ tơợp c’moo căh cậ xay xơ manưih.

Pr’căn Đàng Thị Mỹ Trâm moon, râu k’tứi năc đoọng đợc a’bạ, râu ga măc năc đoọng đợc p’lêê p’coo, zêng lêy bhuôih đoọng ha bhô dang, tô bhuh, a’dich a’bhươp. Đợ râu pr’chăm lêy pa chăm ooy đợ pr’đươi nâu năc vêy đợ râu liêm chr’năp âng manưih Chăm:

“Tr’nơợp năc a’dich a’bhươp bhrợ, xang nặc pa choom đoọng ha zi. Đợ t’tưn acu bơơn k’diịc năc pa choom đoọng ha k’diịc. Xang bêl a’ma bil, diịc điêl zi lêy zư bhrợ tươc đâu. Acu mưy choom bhrợ, bâc ngai vêy lươt pay đơơng pa câl ooy bâc đhị, conh tỉnh lơơng cung vaih. Đươi vêy bh’rợ nâu năc acu băn zư 9 p’nong k’coon cha học liêm choom, xoọc đâu apêê zêng vaih bh’rợ têêm ngăn”.

Lâng râu liêm choom ooy zâp đăh bh’rợ pr’đươi pa zưm lâng râu ma bhưy chr’năp ooy đăh bh’rợ tr’nêng năc ta mooi âng anhi a’dich a’bhươp căh mưy đhị tỉnh Khánh Hoà năc dzợ coh zâp tỉnh lơơng cơnh Lâm Đồng, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh xoọc moon câl pay.

Lâh 40 c’moo ăt bhrợ lâng bh’rợ boọc bhrợ bạc nâu, diịc điêl t’cooh Kinh Văn Cần ơy chrooi pa xoọng zư lêy bh’rợ ty chr’năp âng pr’loọng đông lâng bhrợ đoọng liêm choom ooy pr’ăt tr’mung văn hoá ma bhưy chr’năp âng đhanuôr manưih Chăm.

T’cooh Đàng Chí Quyết, Bí thư Chi bộ vêêl Bàu Trúc, chr’val Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà moon, đhị vêêl đông xoọc đâu vêy bơr vêêl bhươl bh’rợ tr’nêng vêy bâc ngai năl năc bhrợ gốm Bàu Trúc lâng bh’rợ taanh n’đooh a’dooh Mỹ Nghiệp. Ha dợ đhị vêêl Bàu Trúc dzợ vêy pa xoọng bh’rợ boọc bhrợ bạc vêy bâc ngai năl. Bh’rợ nâu cung vêy vêêl đông t’moot ooy xa nay bh’rợ lêy bhrợ đoọng pa dưr du lịch đh’rưah lâng bh’rợ bhrợ gốm:

“Rơơm chính quyền zâp cấp, zâp ngành k’rang lêy chính sách pa choom bh’rợ tr’nêng, cung cơnh bhrợ pr’đơợ đoọng bhrợ bha ar pa tơ lêy moon diịc điêl t’cooh Cần pr’căn Trâm năc Nghệ nhân Ưu tú. Đọong pa dưr pr’ăt bh’rợ âng anhi a’dich a’bhướp, chrooi pa xoọng pa choom đoọng bh’rợ nâu ha lang ha y chroo”.

Ha dang vêy râu k’rang lêy, bh’rợ boọc bhrợ bạc âng manưih Chăm vêy pa dưr lâng bh’rợ gốm Bàu Trúc, bhrợ pa dưr đợ bh’nơơn pr’đươi du lịch liêm chr’năp. Nâu đoo năc đợ râu pa zưm lêy bhrợ âng k’cir Chăm Pa lâng j’niêng bh’rợ coh vêêl đông lâng bh’rợ thu công ty ahay, chrooi pa xoọng bhrợ pa dưr thương hiệu du lịch văn hoá âng tỉnh Khánh Hoà./.

NƠI NÍU GIỮ NGHỀ CHẠM BẠC ĐỘC ĐÁO CỦA NGƯỜI CHĂM KHÁNH HOÀ

Nói đến làng Bàu Trúc ở xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà, người ta thường nói đến nghề làm gốm. Thế nhưng, ít ai biết được nơi đây còn 1 hộ gia đình vẫn âm thầm gìn giữ nghề chạm bạc của người Chăm. Đây gần như là nơi duy nhất làm ra những đồ vật chạm khắc tinh xảo dùng trong các lễ nghi của người Chăm

Bên hiên nhà ở thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà, chị Kinh Thị Mộng Ngưng, người con duy nhất của ông Đinh Văn Cần và bà Đàng Thị Trâm đang nối nghiệp tổ tiên làm nghề chạm khắc bạc. Không máy móc, chỉ có cái đục và cây búa, trong chốc lát đã tạo nên hình hài của sản phẩm.

Chị Ngưng cho biết, những ngày đầu mới học nghề làm đâu hư đó, giờ thì quen tay, làm tốt và thành thợ chính rồi. Tiếng chạm bạc giờ cũng đã trở nên thân thuộc trong nhịp sống mỗi ngày của gia đình chị.

“Đầu tiên học nghề, chạm hoài chạm mãi mà nó cũng không thành cái gì. Nhưng mỗi ngày làm một chút, vì nghề này cần chịu khó và kiên trì mới làm được. Khó nhất là khâu chạm miệng khay trầu. Mẹ em khâu nào cũng làm được, còn ba em chủ yếu khâu ráp (làm thành phẩm). Cũng mong muốn con cháu sau này sẽ có người theo học, nếu không là mất nghề”

Chị Ngưng là con út trong 9 người con của ông Cần, bà Trâm. Chị cũng là đời thứ 3 nối nghiệp chạm bạc của gia đình.

Ông Kinh Văn Cần và bà Đàng Thị Mỹ Trâm năm nay đã ngoài 70 tuổi, cả hai vợ chồng cùng bước qua những năm tháng thanh xuân với nghề chạm bạc. Bây giờ ở tuổi xế chiều, ngày ngày họ vẫn mải miết những thao tác mà ngay cả người trẻ cũng khó theo kịp.  

Những sản phẩm làm ra là các vật dụng như: khay trầu, hộp đựng trầu, ống nhổ trầu, mâm… Đó là các vật dụng được người Chăm sử dụng rất nhiều trong lễ hội Katê, Ramưwan, các nghi lễ vào đầu năm hay đám cưới, đám hỏi...

Bà Đàng Thị Mỹ Trâm cho biết, cái nhỏ thì để đựng trầu cau, cái lớn thì để bày hoa quả, tất cả để dâng cúng thần linh, tổ tiên, ông bà. Hoa văn trên những đồ vật này gửi gắm vào đó là những ý niệm sâu xa của người Chăm.  

“Đầu tiên là ông già làm, sau đó truyền lại cho tôi. Sau này tôi có chồng rồi truyền nghề lại cho chồng. Sau khi ông già mất, vợ chồng nối nghiệp đến bây giờ. Mình chỉ biết làm ra, có người tới lấy đi bán ở nhiều nơi, ngoài tỉnh cũng có. Nhờ có nghề này mà nuôi 9 đứa con ăn học, giờ tụi nó có công ăn việc làm hết”

Bằng sự tinh tế, thẩm mỹ trong từng sản phẩm cộng với uy tín trong nghề nên khách hàng của ông bà không chỉ tại tỉnh Khánh Hòa mà còn ở các tỉnh khác như Lâm Đồng, Đồng Nai, Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh đến đặt hàng.

Hơn 40 năm gắn bó với nghề chạm khắc bạc, vợ chồng ông Kinh Văn Cần đã góp phần lưu giữ nghề truyền thống của gia đình và phục vụ thiết thực đời sống văn hóa tâm linh của cộng đồng người Chăm.

Ông Đàng Chí Quyết, Bí thư Chi bộ thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà cho biết, tại địa phương hiện nay có hai làng nghề nổi tiếng là nghề làm gốm Bàu Trúc và nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp. Riêng tại thôn Bàu Trúc còn có thêm nghề chạm khắc bạc cũng rất nổi tiếng. Nghề này cũng được địa phương định hướng đưa vào chương trình hành động để phát triển du lịch cùng với nghề làm gốm.

“Mong chính quyền các cấp, các ngành quan tâm chính sách đào tạo nghề, cũng như tạo điều kiện để làm hồ sơ công nhận vợ chồng ông Cần bà Trâm là Nghệ nhân Ưu tú. Để khích lệ tinh thần ông bà, góp phần truyền dạy lại nghề cho thế hệ sau này”.

Nếu được quan tâm đầu tư, nghề chạm bạc của người Chăm sẽ được hồi sinh cùng với nghề làm gốm Bàu Trúc, tạo nên những sản phẩm du lịch độc đáo. Đó cũng là sự hòa quyện giữa di sản Chăm Pa cùng với tín ngưỡng bản địa và nghề thủ công truyền thống, góp phần tạo nên thương hiệu du lịch văn hóa của tỉnh Khánh Hòa./.