Tu xang zâp râu prá xay nâu năc râu ma bhưy chr’năp vêy bhrợ pa dưr lâng tât lang manưih pa zưm lâng vêêl đông, lâng ha rêê, lâng zâp hân noo ha roo đoọm, zâp acoon tọm rêệ nong. Lâng cung tơợ đợ p’rá liêm ta nih, tr’đăn nâu, c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách âng Nhà nước ơy lươt moot ooy zâp đhr’nông đông dal, zâp đhị ta pêê oih âng đhanuôr zâp acoon coh Tây Nguyên.

Hi bu đăl đhị vêêl Rách, chr’val Ea Wer, tỉnh Đắk Lắk, xa nưl đhí lươt đhí đhị đợ tơơm cà phê pa zưm đh’rưah lâng xa nưl a’tưch t’căr t’đang t’nooi đhị k’rưm đông đh’rơơng. Đhị đhr’nông đông k’tứi âng pr’loọng đông a’đhi H’Hmin Kbuôr, t’cooh vêêl Y Ken Knul tươc ta mooh đăh bhiệc học âng pân đil học trò lớp 11.

T’cooh Y Ken liêm ta nih moon p’too H’Hmin: manưih Tây Nguyên bêl ahay ăt k’rang ta bhưch đha rưt căh vêy râu cha râu xập, ha dợ xoọc đâu năc k’rang ta bhưch đha rưt đăh cr’liêng chữ. Apêê p’niên coh vêêl đông lêy học, năl chữ năc vêy choom năl liêm ghit c’lâng xa nay âng Đảng, vêy năl cơnh bhrợ cha, năl lêy cha mêêt râu crêê râu lêt đoọng doọ crêê apêê môp lêt k’zuục moon pa zươc:“K’noọ tươc đâu vêy trường liên cấp, t’cooh vêêl đh’rưah lâng hệ thống chính trị âng vêêl đông năc k’đươi moon cớ pr’loọng đông, acoon a’đhi t’bhlâng lươt học đoọng năl chữ, lâh mơ năc bêl xoọc đâu zâp ngai zêng lêy năl chữ năc vêy choom bhrợ liêm đăh bhiệc bhrợ cha, căh choom đoọng apêê p’niên coh vêêl đông lơi học”.

Lâh 60 c’moo ơy, t’cooh vêêl Y Ken Knul dzợ ta luôn zâp bêl chô tươc ooy zâp pr’loọng đông cơnh đêêc. Coh vêêl đông vêy râu bhiệc tr’vay tr’lin căh cậ k’đươi moon đhanuôr đoọng k’tiêc bhrợ c’lâng năc t’cooh zêng vêy tươc pâh. Ha dợ, râu bhrợ t’cooh ăt đh’uôl năc zư lêy apêê p’niên ăt học coh trường.

Dzoọng đhị t’cooh vêêl, H’Hmin Kbuôr ting chăp đươi. Pân đil học trò lớp 11 âng Trường Trung học Phổ thông Buôn Đôn năl ghit, đợ chu t’cooh vêêl booi coh đông căh mưy ta mooh đăh bhiệc học, năc dzợ vêy râu p’rơơm âng vêêl bhươl ooy lang apêê p’niên:“Cung vêy buôn t’cooh vêêl lươt p’too moon học tập, cr’noọ cr’niêng âng cu năc pa choom đăh dược đoọng pa câl za nươu coh vêêl đông, acu t’bhlâng lâh mơ đoọng vêy bơơn cơnh cr’noọ cr’niêng âng cu”.

Coh Tây Nguyên, bâc râu prá xay liêm crêê căh mưy ăt coh bha ar, năc dzợ ăt ooy râu liêm ta nih. Đhanuôr xơợng cán bộ m’bứi, ha dợ xơợng t’cooh vêêl lâng râu chăp nhêr, mâng loom. Tu cơnh đêêc, bêl t’cooh vêêl prá xay n’hâu crêê lâng c’lâng xa nay âng Đảng, crêê cơnh lâng râu liêm chr’năp âng đhanuôr coh vêêl đông, đhanuôr năc vêy ting đươi xơợng.

Xang bêl pa zưm vêêl đông, vêêl Nà Xược lâng vêêl 5 âng chr’val Ea Wer vaih mưy vêêl zr’nưm. Mưy đăh năc đhanuôr acoon coh, mưy đăh năc apêê a’duôn, lalay j’niêng bh’rợ, lalay đăh pr’ăt tr’mung năc cung vêy râu lưm bhrợ căh liêm crêê. T’cooh vêêl Y Pa Niê năl ghit, kiêng zư têêm ngăn năc l’lăm lêy zư pa liêm râu đoàn kết:“P’too pa choom coh vêêl đông năc lêy crêê cơnh c’lâng xa nay, pháp luật âng Nhà nước, râu bơr năc crêê j’niêng bh’rợ, râu 3 năc đoàn kết. Năc p’têêt pa zưm đh’rưah cơnh biển căh vaih toor. Ha dang ting ăt moon j’niêng bh’rợ âng đay cơnh đâu, j’niêng bh’rợ âng đăh tôh cơnh mưy năc căh liêm choom, prá xay t’môp đhanuôr đăh Bắc xang nặc prá t’môp apêê đhanuôr ăt coh k’coong ch’ngai năc căh choom, lêy xay moon đơơh, k’pân ha y chroo bil đoàn kết”.

Coh crâng k’coong Tây Nguyên, zư lêy nền tảng tư tưởng âng Đảng căh năc đợ râu bhiệc ch’ngai bha dăh. Năc tơợp tơợ bhiệc zư lêy vêêl đông têêm ngăn, k’đươi moon acoon a’đhi lươt học, lơi jợ đợ râu j’niêng bh’rợ căh liêm crêê, zêl cha groong râu đạo môp lêt, zư lêy đoọng đhanuôr oó đươi xơợng cơnh râu k’zuục moon căh liêm crêê, bhrợ tr’pac râu đoàn kết âng acoon manưih. Amoó H’Bon u, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận TQVN chr’val Ea Wer moon, manưih bâc ngai chăp lâng t’cooh vêêl năc đhị pa noong p’têêt âng cr’noọ Đảng lâng loom đhanuôr:“Bh’rợ âng t’cooh vêêl, manưih bâc ngai chăp năc đhị pa noong p’têêt âng đhanuôr lâng Đảng, bhrợ pa liêm đợ râu bhiệc lưm zr’năh k’đhạp lâng xay moon đợ cr’noọ cr’niêng âng đhanuôr lâng Đảng, Nhà nước; đơơh loon bhrợ pa liêm đợ râu bhiệc crêê tươc pr’ăt tr’mung đhanuôr, lâh mơ năc zâp xa nay bh’rợ đăh pr’ăt tr’mung âng đhanuôr, zâp dự án crêê tươc k’rong bhrợ đhị chr’val Ea Wer”.

Đắk Lắk xoọc vêy k’noọ mưy r’bhâu t’cooh vêêl, manưih bâc ngai chăp coh đhanuôr acoon coh. Apêê cơnh đợ bha lâng n’loong ga măc chr’năp coh vêêl đông, nhâm mâng zư lêy đoọng ha rêê doọ choom bil hư bêl lưm boo đhí, zư đoọng ha đhanuôr mưy loom ting Đảng. Pr’căn Nay H’Nan, Phó Giám đốc Sở Dân tộc lâng Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk moon:“Manưih bâc ngai chăp năc đhị pa noong p’têêt vêy âng đơơng đợ cr’liêng xa nay, chính sách, nghị quyết âng Đảng, Nhà nước tươc đhanuôr. Apêê năc đợ manưih vêy bơơn cấp uỷ cung cơnh chính quyền tổ chức pa choom đoọng c’năl bh’rợ, ooy đâu k’đươi moon đhanuôr bhrợ đợ chính sách âng Đảng”.

Đhị bêl mạng xã hội vaih zâp prang tươc zâp đhr’nông đông, vêy bâc đăh cr’liêng xa nay liêm crêê, g’lợc ch’chơơr ma tr’lục tr’lâu, năc đợ apêê t’cooh vêêl, manưih bâc ngai chăp xoọc ting t’ngay zư đoọng ha đhanuôr năl liêm ghit, zâp c’rơ đoọng lêy zêl cha groong đhị râu cr’liêng xa nay căh liêm crêê; zư đoọng ha đh’rông oih đoàn kết căh ha mơ choom pắt đhị crâng k’coong nâu; zư đoọng ha râu mâng loom âng đhanuôr lâng Đảng ta luôn nhâm mâng cơnh riah n’loong ăt vaih liêm nhâm coh k’tiêc bhrông bazan Tây Nguyên./.

TIẾNG CHIÊNG GIỮ BUÔN, TIẾNG ĐẢNG GIỮ LÒNG DÂN

Ở buôn làng Tây Nguyên, tiếng nói của già làng giống như tiếng chiêng ngân giữa đêm dài. Không cần loa lớn, không cần lời cao giọng, chỉ cần già cất tiếng là bà con nghe, bà con tin. Bởi sau mỗi lời nói ấy là uy tín được vun đắp bằng cả đời người gắn với buôn làng, với nương rẫy, với từng mùa lúa chín, từng con suối cạn đầy. Và cũng chính từ những tiếng nói gần gũi ấy, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đã đi vào từng mái nhà dài, từng bếp lửa của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên.

Chiều muộn ở buôn Rách, xã Ea Wer, tỉnh Đắk Lắk tiếng gió lùa qua hàng cà phê hòa cùng tiếng gà gọi bầy vọng dưới chân nhà sàn. Trong căn nhà nhỏ của gia đình em H’Hmin Kbuôr, già làng Y Ken Knul lại đến hỏi chuyện học hành của cô học trò lớp 11.

Từ tốn và ấm áp, già Y Ken nhắc H’Hmin rằng: người Tây Nguyên ngày trước chủ yếu lo nghèo cái ăn cái mặc, còn bây giờ cần lo nghèo cái chữ. Con em trong buôn phải học, phải biết chữ thì mới hiểu được chủ trương của Đảng, mới biết cách làm ăn, biết phân biệt điều đúng sai để không bị kẻ xấu lôi kéo.“Sắp tới có trường liên cấp, già làng cùng hệ thống chính trị của buôn tiếp tục vận động gia đình, vận động con em cố gắng đi học để biết chữ, đặc biệt thời đại bây giờ mỗi con người đều phải biết chữ thì mới thực hiện tốt trong việc phát triển kinh tế nên không thể để cho con em trong buôn bỏ học.”

Ở tuổi ngoài 60, già làng Y Ken Knul vẫn đều đặn đi từng nhà như thế. Buôn có chuyện tranh chấp, chuyện bạo lực gia đình hay vận động bà con hiến đất làm đường… già đều có mặt. Nhưng điều khiến già đau đáu nhất vẫn là giữ con em ở lại trường học.

Đứng bên cạnh già làng, H’Hmin Kbuôr lặng lẽ gật đầu. Cô học trò lớp 11 của Trường Trung học Phổ thông Buôn Đôn hiểu rằng, những lần già làng ghé nhà không chỉ để hỏi chuyện học hành, mà còn gửi gắm hy vọng của cả buôn làng vào lớp trẻ.“Thỉnh thoảng già làng vẫn qua khuyên học tập, mong muốn của em là học dược để bán thuốc cho buôn làng nên em sẽ cố gắng hơn về thành tích của mình để đạt được những ước mơ của mình.”

Ở Tây Nguyên, cái lý nhiều khi không nằm trên giấy, mà nằm trong sự chân thành. Đồng bào nghe cán bộ một phần, nhưng nghe già làng bằng cả niềm tin. Bởi vậy, khi già làng nói điều gì đúng với chủ trương của Đảng, đúng với lợi ích của dân làng, bà con sẽ nghe theo.

Sau sáp nhập, buôn Nà Xược và thôn 5 của xã Ea Wer trở thành một cộng đồng chung. Một bên là đồng bào dân tộc thiểu số, một bên là người Kinh, khác phong tục, khác nếp sống nên khó tránh khỏi va chạm. Già làng Y Pa Na Niê hiểu rằng, muốn giữ bình yên thì trước hết phải giữ được khối đại đoàn kết.“Giáo dục thôn buôn là phải đúng chủ trương đường lối, pháp luật của Nhà nước, thứ hai là phong tục tập quán, thứ ba là đoàn kết. Nó sẽ liền nhau như biển không có bờ. Nếu mà cứ riêng phong tục tôi thế này, phong tục anh thế kia thì còn phân biệt, nói xấu bà con phía Bắc rồi nói xấu bà con miền núi thì không cho phép như vậy, phải đến can thiệp, giải thích ngay, sợ sau này mất đoàn kết.”

Giữa đại ngàn Tây Nguyên, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là những điều xa xôi. Nó bắt đầu từ việc giữ cho buôn làng yên ổn, vận động con em đi học, xóa bỏ hủ tục, đấu tranh với tà đạo, giữ cho bà con không nghe theo lời xúi giục chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Chị H’Bon Zu, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Ea Wer cho biết, người có uy tín và già làng chính là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân.“Vai trò già làng, người uy tín là cầu nối giữa nhân dân với Đảng, giải quyết những vấn đề khó khăn, vướng mắc và đề đạt những nguyện vọng của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước; kịp thời giải quyết những vấn đề liên quan đến đời sống nhân dân, đặc biệt các chương trình an sinh xã hội, các dự án liên quan đến đầu tư tại xã Ea Wer.”

Đắk Lắk hiện có gần một nghìn già làng, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Họ như những gốc cây cổ thụ giữa buôn làng, bền bỉ giữ cho rẫy nương không nghiêng trước gió độc, giữ cho bà con một lòng tin theo Đảng. Bà Nay H’Nan, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk cho biết:“Người có uy tín là cầu nối sẽ chuyển tải những thông tin, chính sách, nghị quyết của Đảng, Nhà nước đến nhân dân. Họ là những người được cấp ủy cũng như chính quyền tổ chức tập huấn cập nhật kiến thức, qua đó vận động nhân dân thực hiện những chính sách của Đảng.”

Giữa thời buổi mạng xã hội phủ kín từng mái nhà, giữa những luồng thông tin thật giả lẫn lộn, chính già làng, người có uy tín đang ngày ngày giữ cho bà con “sáng bụng, thông tai”, đủ sức “miễn dịch” trước thông tin xấu độc; giữ cho ngọn lửa đoàn kết không tắt giữa đại ngàn; giữ cho niềm tin của đồng bào với Đảng luôn bền chặt như rễ cây bám sâu vào đất đỏ bazan Tây Nguyên./.