Lâh rau liêm pr’hay ga măc bhưah âng crâng k’coong, rau bhrợ ha ta mooi hay bhlâng bêl tước ooy Lai Châu năc đợ bhươl cr’noon âng manuyh Mông, manuyh Thái, manuyh Dao… dzợ ghít rau chr’năp ma bhuy văn hoá âng đhanuôr. Tơợ Lao Chải 1, Sìn Suối Hồ, Vàng Pheo tước ooy Sì Thâu Chải… muy bhươl cr’noon coh đâu xoọc xay truih xa nay la lay ooy bh’rợ zư lêy văn hoá đoọng pa dưr du lịch nhâm mâng

Coh pazêng bh’lăh ruộng cơnh p’rang vêy ta bhrợ coh adêr da ding, cr’noon Lao Chải 1, chr’val Khun Há, tỉnh Lai Châu dưr n’leh lâng rau têêm ngăn âng pazêng đhr’nong đong z’đâr lâng k’tiếc, lâng pa pan ăt la lơơp coh da ding k’coong. Pazêng g’roong đhâl ving văng lâng p’rá cr’chăng âng p’niên k’tứi chr’va coh prang bhươl cr’noon coh zập t’ngay.

Căh bhrợ mr’cơnh lâng bh’rợ du lịch n’đăh lơơng, đhanuôr Lao Chải 1 lêy bhrợ cơnh lalay: đươi cơnh pr’ăt tr’mông ty đanh âng manuyh Mông đoọng bhrợ t’vaih rau chr’năp pr’hay t’pâh ta mooi tước. Tơợ c’riing tước ooy đhr’nong đong, đhanuôr zêng đươi c’re, n’loong, đhâl, p’lêê hơ ngoo ơy priêng căh cậ cr’liêng dẻ crâng đoọng pa chăm. Doọ dưr vaih cơnh chrih pa bhlâng năc dưr tr’đăn, bhrợ t’vaih rau chr’năp la lay. Anoo Lù A Nhà, muy pr’loọng đong bhrợ homestay coh cr’noon Lao Chải 1 prá xay:

“Rau chr’năp pr’hay âng bhươl cr’noon năc zập pr’loọng đong đhanuôr zêng lướt chơih pay cr’liêng dẻ, p’lêê h’ngoo crâng chô đơơng pa chăm, đoọng đong ăt âng đhanuôr la liêm lâh mơ. T’piing lâng cr’noon du lịch n’lơơng năc coh Lao Chải 1 đhanuôr năc đhiệp đươi pr’đươi tơợ crâng k’coong chô pa chăm năc doọ bhrợ mr’cơnh lâng apêê n’lơơng”.

Căh muy zư lêy cruung đác, bhươl cr’noon, pân đil Mông coh Lao Chải 1 ting t’ngay dzợ t’bhlâng taanh bha lanh, zư lêy bh’rợ t’taanh i’ih ty đanh ơy ting apêê đoo tơợ bêl k’tứi. Đợ n’đooh, adoo la liêm lâng bấc cơnh cha năm, khăn a’dooh căh đợ pr’đươi c’kir vêy ta bhrợ xoọc đâu năc căh muy đươi coh pr’ăt tr’mông zập t’ngay năc dưr vaih pr’đươi du lịch bhrợ t’vaih ghít rau chr’năp pr’hay âng văn hoá acoon coh. Amoó Lù Thị Pàng, ăt coh cr’noon Lao Chải 1 prá xay:

“Đh’rưah lâng zư lêy bhươl cr’noon ta luôn ch’ngaách liêm, pa choom bhrợ du lịch đoọng đương hơnh deh ta mooi, acu lâng pazêng apêê ađhi amoó ta luônh ih bhrợ xa nâp n’đoo adoóh, cơnh n’đooh, xa nập, khăn, tu tơợ bêl k’tứi ơy vêy apêê k’conh k’căn pa choom I íh. Tu cơnh đêêc lâng cu i ih năc đợ bh’rợ căh choom căh vêy coh zập t’ngay”.

Du lịch bhươl cr’noon coh Lao Chai 1 căh muy zooi đhanuôr vêy p’xoọng rau bơơn pay pa chô, năc dzợ bhrợ đoọng ha đhanuôr chăp hơnh văn hoá âng acoon coh đay lâh mơ dzợ. Năc đoo công năc rau tu pazêng xa nấp cơnh ty đanh dzợ vêy đhanuôr xập n’đooh coh zập  t’ngay, đợ j’niêng cr’bưn năc dzợ vêy ta zư đớc cơnh ty đanh coh pr’ăt tr’mông cơnh t’mêê nâu cơy. Anoo Cứ A Chu, Bí thư Chi bộ cr’noon Lao Chải 1 prá xay:

“Năc muy cha năc manuyh bhrợ bh’rợ Bí thư Chi bộ acu ta luôn xay truih tước ooy đhanuôr t’bhlâng bhrợ cha, pa liêm, pa sạch đong xang đoọng đương hơnh déh ta mooi. Acu công pazao bh’rợ đoọng ha pazêng c’bhuh bhrợ homestay lâng vêy đợ c’bhuh pr’loọng đong bhrợ bh’rợ b’băn lâng muy pr’loọng đong ch’choh b’băn đoọng bhrợ bh’rợ ha pazêng bhươl cr’noon, đoọng zập ngai bơơn đươi tr’bứi. Ooy bh’rợ zư lêy văn hoá acu công p’too moon đhanuôr zập bêl công xấp xa nấp acoon coh đay đoọng đương hơnh deh ta mooi, zư đớc căh choom đớc dưr bil”.

Đh’rưah lâng Lao Chải 1, bấc bhươl cr’noon n’lơơng coh Lai Châu công xoọc ting t’ngay pa dưr du lịch bhươl cr’noon đh’rưah lâng bh’rợ zư lêy văn hoá acoon coh.

Coh Sin Suối Hồ, đhanuôr Mông dzợ zư đớc acoon c’lâng vêy bấc tơơm địa lan chắt vạih, pazêng g’luh chợ coh da ding k’coong ghít rau chr’năp pr’hay âng vel đong. Đhị cr’noon Thẳm, manuyh Lự dzợ zư đớc bh’rợ taanh n’đooh a dooh, đợ đhr’nong đong đh’rơơng ty lâng pr’múa xoè cơnh ty đanh. Ha dợ coh Vàng Pheo, văn hoá manuyh Thái n’leh tơợ bhr’ươr khắp coh prang đhr’nong đong đăn đhị acoon tọm đác. Ha dợ, Sì Thâu Chải âng manuyh Dao năc liêm pr’hay lâng ta mooi ooy zr’lụ đương lêy đh’lúc coh da ding dal, đợ zơ nươu axậ cơnh ty đanh lâng bh’rợ t’taanh, i ih công ghít rau chr’năp pr’hay văn hoá âng đhanuôr Dao…

Zập bhươl cr’noon muy rau pr’họm văn hoá la lay, năc zêng vêy zazum muy c’lâng bhrợ: pa dưr du lịch lâng rau chr’năp aliêng âng bhươl cr’noon đay. Chính quyền vel đong coh Lai Châu công t’bhlâng bhrợ têng c’lâng p’rang, pa liêm cruung đác lâng zooi đhanuôr bhrợ du lịch bhươl cr’noon. T’cooh Đỗ Trọng Thi, Phó Chủ tịch UBND chr’val Khun Há prá xay:

“Cr’noon Lao Chải 1 vêy ta moon cr’noon du lịch bhươl cr’noon OCOP 3 sao. Coh cr’chăl ahay đhanuôr Lao Chải 1 t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ pa dưr du lịch bhươl cr’noon. Coh cr’chăl ahay chr’val công ta đang moon đhanuôr lướt pay đhêl chô bhrợ g’roong đhêl đoọng pa liêm bhươl cr’noon. Rau bơr cậ năc công pa liêm coh zr’lụ sân khấu lâng c’lâng lướt coh bhươl cr’noon; pa liêm pazêng homestay đoọng xay bhrợ ha ta mooi tước la lêy”.

Ha dang c’moo 2025 Lai Châu đương hơnh deh 1,5 ức chu ta mooi, năc 4 c’xêê tr’nơơp c’moo 2026 vel đong đương hơnh deh 720 r’bhâu chu ta mooi, lâng k’nặ 45% cr’noọ bh’rợ c’moo. Rau chr’năp bhlâng năc coh bh’rợ pa dưr âng du lịch Lai Châu, văn hoá doọ choom bil. Ha dợ, năc du lịch dưr vaih c’rơ đoỌng đhanuôr p’xoọng cr’noọ zư lêy rau chr’năp pr’hay âng acoon coh lâng zư lêy môi trường cruung k’tiếc âng bhươl cr’noon. T’cooh Trần Mạnh Hùng, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao lâng Du lịch tỉnh Lai Châu prá xay ghít:

“Coh cr’chăl ahay ngành Văn hoá, Thể thao lâng Du lịch năc ch’mêệt lêy pr’đươi du lịch âng tỉnh; pa bhlâng năc t’bấc cơnh bh’rợ pa dưr du lịch bhươl cr’noon coh vel đong, pa bhlâng năc bh’rợ chêêc n’năl văn hoá âng pazêng acoon coh. Chr’năp bhlâng, năc zooi đhanuôr coh bh’rợ xay moon c’lâng bh’rợ, bhrợ têng zr’lụ du lịch bhươl cr’noon dưr vaih pr’đươi liêm pr’hay đoọng ha ta mooi bêl tước la lêy. Lâng rau chr’năp bhlâng năc coh pazêng zr’lụ du lịch bhươl cr’noon năc t’bhlâng đươi dua chuyển đổi số xay p’căh ooy bh’nơơn bh’rợ”.

Coh rau tr’xăl âng pr’ăt tr’mông t’mêê, pazêng bhươl cr’noon coh zr’lụ da ding k’coong Lai Châu dzợ t’bhlâng zư lêy xa nul khèn, pr’múa xoè, t’clăh n’đooh a’dooh lâng đhr’nong đong ty đanh cơnh zư lêy rau chr’năp ma bhuy âng acoon coh đay. Lâng công tơợ rau chr’năp cơnh ty đanh n’năc, muy c’lâng bh’rợ nhâm mâng đoọng ha du lịch Lai Châu xoọc ting t’ngay vêy ta xay bhrợ ghít. Zr’lụ năc ta mooi căh muy tước lêy cruung k’tiếc, ting n’năc năc dzợ chêêc n’năl văn hoá, acoon manuyh liêm pr’hay lâng rau chr’năp coh crâng k’coong ga măc bhưah Tây Bắc./.

GIỮ HỒN VĂN HÓA NƠI ĐẠI NGÀN LAI CHÂU

Tỉnh Lai Châu những năm gần đây đã, đang trở thành điểm đến hấp dẫn với nhiều du khách trong và ngoài nước. Ngoài vẻ đẹp hùng vĩ của núi rừng, điều khiến người ta nhớ mãi khi đến với Lai Châu là những bản làng người Mông, người Thái, người Dao... vẫn gìn giữ nguyên vẹn hồn cốt văn hóa của đồng bào. Từ Lao Chải 1, Sin Suối Hồ, Vàng Pheo đến Sì Thâu Chải… mỗi bản làng nơi đây đang kể một câu chuyện riêng về hành trình giữ văn hóa để phát triển du lịch bền vững

Giữa những thửa ruộng bậc thang xếp tầng theo triền núi, bản Lao Chải 1, xã Khun Há, tỉnh Lai Châu hiện ra bình yên với những ngôi nhà trình tường, thưng ván gỗ nép mình bên sườn núi. Những hàng rào đá quanh co và tiếng trẻ nhỏ ríu rít vang giữa bản làng mỗi ngày.

Không bê nguyên mô hình du lịch của nơi khác về áp dụng, người dân Lao Chải 1 chọn cách làm riêng: lấy chính nếp sống truyền thống của người Mông để tạo nên sức hút cho du khách. Từ cổng vào bản đến từng ngôi nhà, bà con đều sử dụng tre, gỗ, đá, quả thông khô hay hạt dẻ rừng để trang trí. Mộc mạc nhưng gần gũi, giản dị mà đầy dấu ấn riêng. Anh Lù A Nhà, một hộ làm homestay ở bản Lao Chải 1 chia sẻ:

“Nét độc đáo ở bản là do mỗi hộ dân đi kiếm hạt dẻ, hạt cây thông rừng về trang trí, để nhà các hộ dân độc đáo hơn, thu hút các đoàn khách tham quan; rồi cổng chào vào bản có nét độc đáo hơn. So với các bản du lịch khác thì ở bản Lao Chải 1 bà con chỉ lấy các đồ từ rừng về trang trí thôi chứ không pha tạp các vật dụng khác”.

Không chỉ giữ gìn cảnh quan bản làng, phụ nữ Mông ở Lao Chải 1 ngày ngày vẫn miệt mài bên khung vải lanh, giữ nghề thêu truyền thống đã theo họ từ thuở nhỏ. Những bộ váy áo sặc sỡ, khăn thổ cẩm hay đồ lưu niệm thủ công giờ đây không chỉ phục vụ đời sống thường ngày mà còn trở thành sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Chị Lù Thị Pàng, ở bản Lao Chải 1 nói:

“Cùng với việc giữ gìn bản làng sạch đẹp, học cách làm du lịch để đón khách, mình và các chị em trong bản luôn tích cực thêu các trang phục thổ cẩm, như váy áo, khăn, một số đồ lưu niệm để bán cho du khách. Công việc này rất quen thuộc với mình, vì từ khi còn nhỏ đã được bà và mẹ dạy thêu thùa. Nên với mình thêu, may đã là công việc không thể thiếu hàng ngày”.

Du lịch cộng đồng ở Lao Chải 1 không chỉ giúp người dân có thêm thu nhập, mà còn làm cho bà con thêm tự hào về văn hóa của dân tộc mình. Đó cũng là lý do những bộ trang phục truyền thống vẫn được người dân mặc mỗi ngày, những phong tục, tập quán vẫn được gìn giữ nguyên vẹn giữa cuộc sống hiện đại. Anh Cứ A Chu, Bí thư Chi bộ bản Lao Chải 1 cho biết:

“Là một Bí thư Chi bộ tôi luôn tuyên truyền bà con nhân dân tập trung phát triển kinh tế, chỉnh trang nhà cửa sạch sẽ để chào đón khách. Tôi cũng giao nhiệm vụ cho các nhóm hộ làm homestay và có những nhóm hộ làm chăn nuôi và một số nhóm hộ làm trồng trọt để cung cấp dịch vụ cho toàn bản, để mỗi người được hưởng một tí. Về giữ gìn bản sắc văn hóa tôi cũng luôn nhắc bà con lúc nào cũng phải mặc trang phục dân tộc, để chào đón khách, giữ gìn không để mai một đi”.

Cùng với Lao Chải 1, nhiều bản làng khác ở Lai Châu cũng đang từng bước phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc.

Ở Sin Suối Hồ, đồng bào Mông giữ những con đường phủ kín địa lan, những phiên chợ vùng cao đậm sắc màu bản địa. Tại bản Thẳm, người Lự vẫn gìn giữ nghề dệt thổ cẩm, những ngôi nhà sàn cổ và điệu xòe truyền thống. Còn ở Vàng Pheo, văn hóa người Thái hiện lên qua tiếng khắp ngân vang bên những mái nhà sàn thấp thoáng bên dòng suối. Trong khi đó, Sì Thâu Chải của người Dao lại hấp dẫn du khách bằng không gian săn mây trên núi cao, những bài thuốc lá truyền thống và nghề thêu thủ công mang đậm bản sắc dân tộc Dao...

Mỗi bản làng một sắc màu văn hóa riêng, nhưng đều có chung một hướng đi: phát triển du lịch bằng chính giá trị cốt lõi của cộng đồng mình. Chính quyền địa phương ở Lai Châu cũng tích cực đầu tư cơ sở hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan và hỗ trợ người dân làm du lịch cộng đồng. Ông Đỗ Trọng Thi, Phó Chủ tịch UBND xã Khun Há cho biết:

“Bản Lao Chải 1 đã được công nhận bản du lịch cộng đồng OCOP 3 sao. Thời gian qua bà con nhân dân bản Lao Chải 1 rất tích cực trong vấn đề phát triển du lịch cộng đồng. Thời gian qua xã cũng đã vận động bà con nhân dân đi lấy đá về làm hàng rào đá để cải tạo cảnh quan của bản. Thứ hai nữa là cũng đã chỉnh trang khu vực sân khấu và các đường nội bản; chỉnh trang làm mới các homestay để phục vụ đón khách”.

Nếu như năm 2025 Lai Châu đón gần 1,5 triệu lượt khách, thì 4 tháng đầu năm 2026 địa phương đã đón hơn 720 nghìn lượt, bằng gần 45% kế hoạch năm. Điều đáng quý là trong hành trình phát triển của du lịch Lai Châu, văn hóa không bị đánh đổi. Ngược lại, chính du lịch đã trở thành động lực để người dân thêm ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của bản làng. Ông Trần Mạnh Hùng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu nhấn mạnh:

 “Thời gian tới ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ rà soát lại các sản phẩm du lịch của tỉnh; nhất là đa dạng hóa các hoạt động trong phát triển du lịch cộng đồng ở địa phương, nhất là các hoạt động trải nghiệm văn hóa của cộng đồng các dân tộc. Đặc biệt là hỗ trợ người dân trong việc định hướng, xây dựng khu, điểm du lịch cộng đồng trở thành sản phẩm tạo ấn tượng cho du khách khi đến tham quan. Và điều quan trọng nữa là ở các điểm du lịch cộng đồng cần phải đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong thông tin quảng bá, giới thiệu về sản phẩm”.

Giữa những đổi thay của cuộc sống hiện đại, những bản làng nơi vùng cao Lai Châu vẫn đang bền bỉ giữ lấy tiếng khèn, điệu xòe, tấm thổ cẩm và nếp nhà truyền thống như giữ lấy hồn cốt của dân tộc mình. Và cũng từ những giá trị nguyên bản ấy, một hướng đi bền vững cho du lịch Lai Châu đang dần được khẳng định. Nơi mà du khách không chỉ đến để ngắm cảnh, mà còn để tìm về với văn hóa, với con người chân thành và những giá trị mộc mạc giữa đại ngàn Tây Bắc./.