Đhanuôr lâng pr’zớc chắp dadêr!

Tước nâu cơy, prang k’tiếc k’ruung vêy 310 r’bhâu hecta t’nơơm điều, nắc vêy ta chóh bấc bhlâng cóh Đông Nam bộ, Tây Nguyên lâng cóh muy bơr zr’lụ n’lơơng. Ngành bhrợ têng điều công dưr váih k’rơ lâng vêy tước 465 zr’lụ bhrợ têng lâng đhr’năng bhrợ têng tước k’nặ muy ức tấn râu pr’đươi. Hân đhơ cơnh đêếc, ngành điều VN xoọc lum bấc râu zr’nắh k’đháp, pa bhlâng nắc cóh bh’rợ bhrợ têng. đhanuôr chóh bhrợ t’nơơm điều vêy năng suất ếp, râu liêm choom ha kinh tế cắh bấc, cắh choom pa dưr pr’ắt tr’mông tơợ t’nơơm điều lâng bấc zr’lụ nắc ơy col lơi t’nơơm điều. Chính quyền pazêng vel đông, ngành nông nghiệp lâng pazêng đhanuôr xoọc đương muy râu chính sách bhrợ pa liêm bh’rợ chóh bhrợ t’nơơm điều đoọng choom dưr váih k’rơ, đoọng manuýh chóh bhrợ điều vêy pr’ắt tr’mông têêm ngăn tơợ bhươn chóh bhrợ âng đay. Bha ar: đơớh vêy chính sách la lay đoỌng pa dưr ngành điều âng Minh Hạnh, PV Đài p’rá VN xay moon ooy xa nay bh’rợ n’nâu.

K’nặ 20 c’moo l’lăm ahay, a ngắh Vưu Mai đh’rứah lâng k’zệt pr’loọng đông cóh tô gố tước ooy chr’val Đồng Tiến, chr’hoong Đồng Phú, tỉnh Bình Phước prứah bhrợ k’tiếc, chóh t’nơơm điều. Nâu cơy, bhươn điều âng 140 pr’loọng đông cóh tô gộ ơy chóh bhrợ tước 330 hecta, nắc vêy ta chóh bhrợ, zư lêy, pay pa chô, pa câl ting cơnh bh’rợ liêm choom bhlâng. Pr’loọng đông hân đoo công k’bhố ngăn, bơơn k’mía zên bhrợ têng đông, đoọng k’coon ch’chau lướt học liêm crêê, hân đhơ cơnh đêếc đợ zên n’nắc nắc cắh vêy muy tơợ t’nơơm điều. Tu điều cóh đâu cắh tước 1 tấn cóh muy hecta, pa câl lâng cơnh xoọc đâu nắc k’dâng 20 r’bhâu đồng cóh muy kg, pác lơi zên bhrợ têng, đợ zên lãi nắc đhiệp lấh 5 ức đồng cóh muy hecta cóh muy c’moo. Tu cơnh đêếc, pr’loọng đông hân đoo công vêy bh’rợ la lay đoọng mamông cóh zập t’ngay, ha dợ đợ zên ng’bơơn tơợ t’nơơm điều nắc đoọng k’mía đớc. a ngắh Vưu Mai đoọng năl:

K’tiếc cóh đâu cắh crêê đoọng ha chr’nóh cơnh cà phê, cao su tu cắh vêy đác tưới. Nắc đhiệp chóh râu chr’nóh mặ mamông bhlâng, nắc đhiệp muy t’nơơm điều a năm. Manuýh chóh bhrợ điều cóh đâu cắh muy mamông đươi dua ooy t’nơơm điều, nắc dzợ vêy manuýh n’năl k’tuốih t’nơơm cao su, n’năl íh xa nấp, cóh r’véh. Ng’moo za zum lứch hân noo nắc bhrợ bh’rợ râu lơơng. Kiêng pa dưr đoọng t’nơơm điều choom váih k’rơ nắc đhịêp ng’pa dưr chr’nắp bêl pa câl, bhrợ têng cơnh ooy đoọng 1kg điều mơ 3 kg ch’néh nắc đhanuôr pr’ắt tr’mông têêm ngăn, xoọc đâu 1 kg điều ma mơ lâng 1 kg ch’néh.

Nắc ng’choom moon, pazêng đhanuôr chóh bhrợ t’nơơm điều cóh xoọc đâu nắc lứch đharứt, cắh zập zên đoọng bhrợ têng cớ tu cơnh đêếc nắc đớc t’nơơm điều chắt váih cắh liêm, vêy cr’liêng hân đoo nắc đươi cr’liêng n’nắc. C’moo hân đoo chr’nắp âng điều vêy z’zăng dal m’bứi nắc đhanuôr chóh bhrợ dzợ vêy zên câl phân bón đoọng đươi dua, đoo bêl chr’nắp âng điều xiêr nắc đớc lơi t’nơơm tự chắt váih. Râu bh’rợ: cắh vêy zên bhrợ têng- râu liêm choom m’bứi- nắc cắh zên đoọng k’rong bhrợ cóh hân noo t’tun… nắc zâl bêl dưr vaíh cơnh đêếc. Tơợ bêl t’nơơm điều vêy ta xăl tơợ t’nơơm lâm nghiệp lâng đhr’năng phòng hộ nắc ooy t’nơơm công nghiệp bha lâng tước nâu cơy đhanuôr cắh vêy ta zúp zooi hân đoo đoọng bhrợ bhr’lậ pa liêm, chóh t’mêê bhươn điều đoọng crêê cơnh, liêm choom, zr’lụ chóh điều công cắh ơy ta quy hoạch cớ đoọng liêm choom lấh mơ. Tiến sỹ Hoàng Quốc Tuấn, Giám đốc Trung tâm quy hoạch nông nghiệp Miền Nam đoọng năl: cóh bh’rợ quy hoạch âng Trung tâm xoọc bhrợ têng, prang k’tiếc nắc dzợ 275 r’bhâu hecta điều, bấc bhlâng nắc cóh Đông Nam bộ lâng râu xa nay xay moon gít liêm ooy chính sách, xa nay zúp zooi đoọng bơơn năng suất m’bứi bhlâng 2 tấn cóh muy hecta. TS Tuấn xay moon:

Tước nâu cơy, azi cắh dzợ k’noọ bh’rợ cắh liêm crêê cơnh ahay nắc k’tiếc hân đoo cắh choom bhrợ n’hâu nắc chóh điều, cắh k’rong bhrợ zư lêy liêm crêê. Nắc ng’lêy t’nơơm cơnh t’nơơm chr’nóh công nghiệp, chóh bhrợ zư lêy crêê cơnh nắc đhơ đhơ cơnh công chô đơơng đoọng ha hêê râu liêm choom bấc lấh mơ. Hiệp hội Điều công ch’mêết lêy đoọng xay moon râu liêm choom tơợ ngành điều đoọng ha đhanuôr chóh điều. ahêê đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng mơ 7 r’bhâu đô la muy tấn nhân, cơnh đêếc râu âng đhanuôr cher đoọng nắc mơ ooy đoọng đhanuôr p’têết lâng râu chr’nắp n’nắc, cơnh đêếc nắc ha dợ vêy choom bhrợ t’váih râu nhâm mâng bhlưa bhrợ têng – pay câl- chế biến lâng pa câl.

T’nơơm điều, manuýh chóh điều cắh ơy vêy ta zúp zooi ooy muy chính sách, xa nay bh’rợ gít liêm hân đoo, tơợ zên bhrợ têng, bh’rợ zúp zooi câl tước ooy bh’rợ bhrợ têng pazêng râu pr’đươi đoọng ha zr’lụ chóh bhrợ. Cóh pazêng c’moo ahay, nắc đhiệp âng xã hội bhrợ têng đoọng ha bh’rợ chế biến điều bấc lấh mơ. Râu đâu nắc công bhrợ t’váih muy râu ta tơợn nắc: m’ma điều cóh k’tiếc k’ruung nắc đhiệp mơ 30% a năm đoọng ha cr’noọ chóh bhrợ, ha dợ zr’lụ m’ma điều cắh vêy ta bhrợ têng nắc cóh bh’rợ chế biến vêy ta k’rong bhrợ bấc bhrợ ha bh’rợ câl m’ma điều ting t’ngay bấc lấh mơ. TS Phan Huy Thông, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông k’tiếc k’ruung ta đang moon:

Đoọng t’nơơm điều la lua choom dưr váih k’rơ nắc đơớh vêy chính sách liêm choom lấh mơ. Lâng ngành điều, la lua nắc ahêê cắh ơy vêy muy xa nay bh’rợ hân đoo liêm choom, cóh đêếc vêy bh’rợ k’rong bhrợ pazêng râu pr’đươi. Ting cơnh azi, muy cóh pazêng chính sách chr’nắp bhlâng lâng t’nơơm điều đoọng đhanuôr choom chóh bhrợ nắc đơớh vêy zên k’rong bhrợ. zên n’nắc nắc vêy muy bh’rợ k’rong bhrợ la lay, nắc cơnh 500 ức đô la đoọng ha bh’rợ chóh bhrợ cà phê, vêy lãi suất crêê cơnh lâng đhanuôr bơơn vặ zên n’nắc crêê cơnh, vêy cơnh đêếc nắc vêy choom bhrợ t’váih râu liêm choom.

C’moo 2013, ngành điều chrooi đoọng 1 tỷ 654 ức đoo la Mỹ ooy bh’rợ đơơng pa câl pazêng râu bh’nơơn chr’nóh chr’bêết ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng. T’nơơm điều xoọc bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng đoỌng ha 450 r’bhâu pr’loọng đông đhanuôr lâng lấh 900 r’bhâu manuýh pa bhrợ ting bhrợ têng, chế biến, pa câl, cơnh đêếc nắc liêm choom bhlâng đoọng chóh bhrợ cơnh t’nơơm chr’nóh bha lâng. Tơợ đêếc, ngành điều kiêng pa bhlâng đươi dua muy chính sách, xa nay bh’rợ la lay đoọng t’bhlâng pa dưr râu dưr váih ma mơ lâng đhr’năng liêm choom âng đoo./.