Bố Y nắc muy cóh pazêng manuýh acoon cóh hân đhơ manuýh cắh lấh bấc nắc tước nâu cơy dzợ choom zư đớc đợ rau văn hoá truyền thống lâng rau la liêm chr’nắp la lay. Tơợ xa nấp, đông xang tước ooy j’niêng cr’bưn, bơơn k’díc k’điêl, lơi a bhuy … nắc lứch p’cắh rau la lay ooy rau chr’nắp pr’hay cóh văn hoá âng đhanuôr acoon cóh n’nâu. Đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah chêếc n’năl ooy bh’rợ zư lêy rau chr’nắp pr’hay văn hoá đhanuôr Bố Y cóh bha ar xrặ âng Vĩnh Phong, PV Đài p’rá VN.

 Manuýh Bố Y ắt mamông bấc đhị apêê tỉnh Lào Cai, hà Giang, Yên Bái, Tuyên Quang. Manuýh Bố Y ắt mamông cóh zr’lụ da ding dal cóh pazêng đhr’nong đông 3 gian lâng vêy bơr chr’pợ vuông, n’đắh p’loọng bhlâng nắc vêy hiên. Tr’mam đông nắc vêy ta bhrợ têng lâng pr’đươi nhâm, cơnh n’loong, cắh cậ am, cr’đe, chr’pợ nắc xa pợ lâng plăng cắh cậ lâng ngói. Tr’mam đông nhâm mâng tu bơr bêệ chr’léh lâng 5 bêệ t’nơơl, cóh đêếc vêy bơr bêệ t’nơơl bha lâng nắc đoo t’nơơl đhị m’pâng. Đhr’nong đông vêy muy p’loọng bha lâng ng’mót ooy m’pâng đông, muy p’loọng ng’mót ooy đông za nêệ lâng bơrr p’loọng a lúh đhị hiên. T’coóh Ngũ Khởi Phương, manuýh bhrợ têng bh’rợ ch’mêết lêy, chêếc n’năl ooy văn hoá âng đhanuôr Bố Y prá:

Xa nay bha lâng bêl bhrợ đông nắc đợ bhứah âng cum đông, đợ bhứah n’nắc nắc lứch số la léh, dal công la léh, t’nơơl công la léh, cóh đêếc vêy t’nơơl dal mơ ooy. Đhr’nong đông vêy bấc ta bhrợ nắc bơr tầng nắc tầng cóh k’tiếc lâng tầng cóh piing, tầng k’tiếc nắc manuýh ắt, tầng gác nắc đớc ha roo ch’néh… cóh r’piing p’bhuốih cắh choom đớc pa pan cẹch.

Lâng đhanuôr Bố Y, bh’rợ bơơn k’díc k’điêl lâng pazêng bh’rợ xay p’cắh rau chr’nắp pr’hay văn hoá acoon cóh nắc ta luôn vêy ta lêy bhrợ liêm choom lâng zư đớc tước nâu cơy. L’lăm ahay, manuýh Bố Y vêy j’niêng nắc đhiệp choom bơơn manúyh acoon cóh đay. Cóh t’tun n’nâu bh’rợ n’nâu ơy ta lơi, pân juýh pân đil nắc bơơn tự do lêy pay k’díc k’điêl tơợ manuýh acoon cóh n’lơơng. Bh’rợ bhiệc bhan bơơn k’díc k’điêl âng manuýh Bố Y buôn ta bhrợ 3 cơnh. T’coóh Ngũ Khởi Phương prá:

Tr’nơớp nắc tước ta moóh, cắh cậ nắc ng’lướt xráach c’lâng. Đông pân juýh lêy pay 2 cha nắc pân đil zay ta béch, vêy k’coon, ch’chau lướt xraách c’lâng, bhrợ têng c’lâng lướt tước ooy đông a đoo pân đil, lêy apêê đoo vêy kiêng đoọng k’coon ooy đông n’lơơng cắh. Ha dang pr’loọng đông pân đil kiêng nắc đông pân juýh đoọng bơr cha nắc pân juýh tước ta moóh lâng xay moon đợ jập đồ âng pr’loọng đông pân đil. Xang n’nắc pr’loọng đông pân juýh ra văng lâng tước ooy pr’loọng đông pân đil xay moon bhrợ têng bhiệc bhan. Xoọc đêếc pr’loọng đông ađoo pân juýh đơơng âng jập đồ pazao đoọng ooy pr’loọng đông pân đil lâng nhăn ta moóh t’ngay n’niên âng ađoo pân đil đoọng chô đơơng lêy t’ngay bhrợ têng bhiệc bhan vêy glặp liêm crêê ooy c’moo c’xêê cắh.

Cóh bhiệc bhan bơơn k’díc k’điêl, a đoo pân juýh cắh vêy mặt cóh manuýh đương hơnh déh a đoo pân đil, nắc k’dua muy cha nắc pân đil âng pr’loọng đông pân juýh céh đơơng a xêếh liêm, đoọng a đoo pân đil n’đắh pr’loọng đông pân đil n’nắc boọ chô ooy đông ađoo pân juýh. Lâng manuýh Bố Y hân đhơ cóh bêl ahay lâng nâu cơy bh’rợ âng manuýh lướt ta moóh cóh bh’rợ bơơn k’díc k’điêl vêy ta chắp pa bhlâng. Manuýh n’nắc manuýh vêy uy tín, n’năl gít j’niêng cr’bưn, n’năl cơnh ta ơơi xa nay lâng bhr’ươl pr’hát. T’coóh Ngũ Khởi Phương prá:

T’ngay têng bhiệc bha, đơơng âng jập đồ tước ooy đông a đoo pân đil, đh’rứah lâng a ọc đoọng đông pân đil c’chêết đương băn ta mooi. Bêl tước ooy pr’loọng đông pân đil, pr’loọng đông pân đil pay muy bêệ tr’nớt đớc đhị p’loong, ting n’nắc đớc 4 chom buáh… xoọc đêếc pr’loọng đông pân đil k’dua manuýh lướt ta moóh nắc hát, tơợ pr’loọng đông a đoo pân đil hát ta moóh n’hâu nắc a đoo lướt ta moóh hát ta ơơi pa chô rau đêếc, choom hát ta ơơi pa chô, ha dang cắh choom hát ta ơơi pa chô nắc ộm lứch 4 chom buáh nắc vêy choom mót ooy đông.

Xa nấp âng manuýh Bố Y vêu bh’rợ êếh bhrợ đớp xiên m’bứi, vêy bấc cơnh xa nấp lâng rau cha năm la lay. Lâng pân juýh nắc buôn xấp xa nấp tuôr vil, xa nấp ếp; quần nắc vêy ta bhrợ lâng pr’hạm tăm bhrậu lâng bhai tự taanh bhrợ. Pân đil Bố Y buôn đớc xóc dal, claanh, cr’puôl đớc đhị p’bhung a cọ, cắh cậ đhức khăn vêy cha năm, cắh cậ khăn tăm bhrậu. Pân đil Bố Y xấp xa nấp ếp, đhị cr’béh nắc vêy ta pa chăm bấc cơnh, la liêm. Đh’rứah lâng xa nấp nắc muy bêẹ xiêm pr’họm la lay ( buôn nắc pr’họm tăm vêy tab íh đhị bhai pr’họm t’viêng), đhị ta đhưa vêy ta pa chăm lâng cha nắc  ta pâr rau pr’họm, ếp tước a deo. Xa nấp vêy muy bêệ xiêm ta íh bhrợ cóh piing, vêy c’têệng. Pân đil đươi bấc rau cha năm, cơnh cr’nuúc, coọng. a moó Chu Thị Dung, đhanuôr Bố Y xay moon: Cóh têy xa nấp âng pân đil Bố Y ta luôn vêy ta íh bhrợ cha năm ch’gâr đồng âng a coon manúyh VN vêy ta in bhrợ lâng bh’rợ ty đanh, doọ choom bil bêl ng’pứah.

Cha nắm ch’gâr đồng nắc vêy ta in tr’nơớp ooy xa  nấp lâng vêy ta g’lị nhâm đoọng n’léh pr’họm. Cóh n’đoóh nắc taanh bhrợ cha năm. Đợ xa nấp buôn ng’xấp bêl bhrợ bhiệc bhan, bêl lơi a bhuy. Íh mơ muy c’moo nắc vêy xang đợ xa nấp n’nâu lâng nắc ng’câl pr’đươi íh bhrợ tơợ l’lăm tu ng’íh zr’nắh k’đháp pa bhlâng.

Đoọng zư nhâm mâng rau la liêm pr’hay la lay âng đhanuôr Bố Y, tỉnh Hà Giang ơy vêy bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy, chêếc n’năl ooy văn hoá ty đanh âng đhanuôr Bố Y. Ting n’nắc, đợ manuýh t’coóh ta ha manuýh Bố Y công bhrợ têng lớp pa choom ôy truyền thống, rau văn hoá la liêm pr’hay âng acoon cóh đoọng ha ta đhâm c’mor, nâu đoo nắc lang manuýh zư nhâm mâng lâng pa dưr rau chr’nắp pr’hay văn hoá đhanuôr Bố Y cóh ha y chroo./.