N’jưl đhêl năc tr’coó xa nul ty chr’năp pr’hay âng đha nuôr Raglai. Râu tr’coó xa nul n’nâu âi moon ghit chr’năp tỵ l’lăm âi vêy, n’dhang ting c’moo c’xêê, n’jưl đhêl năc r’dợ ngoop. Zư đơc, pa dưr chr’năp râu tr’coó xa nul n’nâu xooc ănc bh’rợ hân đơơh.

Đha nuôr Raglai coh Khánh Hòa ma mông bâc coh 2 chr’hoong da ding ca coong Khánh Sơn lâng Khánh Vĩnh. Moon tươc n’jưl đhêl, apêê đoo buôn moon tươc Khánh Sơn. Tu đhị đâu bơơn lêy năc đhị dưr vaih âng râu tr’coó xa nul n’nâu. N’jưl đhêl năc tr’coó xa nul n’đhang pa bhlâng liêm pr’hay, p’têêt lâng pr’ăt tr’mông âng đha nuôr Raglai. N’jưl đhêl  bơơn bhrợ têng tơợ apêê c’cọ đhêl, rooc pay tơợ apêê acoon toọm đac, da diing  Ta Hạp. Đhị apêê tr’pang têy z’hai g’lăng âng đha nuôr Raglai a hay, đợ c’cọ đhêl choom dưr vaih xa nul liêm pr’hay priêng grơm zâp cơnh… năc căh vêy tr’coó xa nul n’đoo công choom vêy.

N’jưl đhêl Khánh Sơn bơơn lêy tơợ c’moo 1977. Tước c’moo 1979, đợ xa nay tin ooy n’jưl đhêl Khánh Sơn bơơn xay moon bhưah coh zâp ooy. Dap tơợ đêêc tươc đâu, n’jưl đhêl năc c’leh văn hóa âng đha nuôr Raglai. Ting c’moo c’xêê lâng đhr’niêng bhrợ têng âng dha nuôr tr’xăl bâc, tu cơnh đêêc đợ n’jưl đêl truih toọm đac, ha rêê đhuôch a hay r’dợ bil pât. Tươc đâu, apêê choom c’toó n’jưl đhêl đhị Khánh Sơn pa bhlâng hăt lâng ma nưih năl chơơih pay đhêl đoọng bhrợ n’jưl năc bh’nhăn hăt lâh. T’cooh Nguyễn Văn Nhuận, Chủ tịch UBND chr’hoong Khánh Sơn, đoọng năl bh’rợ pa dưr n’jưl đhêl Khánh Sơn năc muy coh bâc bh’rợ bha lâng âng vel đong. Vel đong âi k’đươi apêê nhạc sĩ, nghệ nhân năl ghit ooy n’jưl đhêl đoọng ting pâh bhrợ pa dưr n’jưl đhêl Khánh Sơn./.

Khánh Hòa: Phục dựng tiếng đàn đá đồng bào Raglai

Đàn đá là nhạc cụ cổ có giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của đồng bào Raglai. Loại nhạc cụ này đã khẳng định được giá trị vốn có, nhưng theo thời gian, đàn đá phai nhạt dần. Bảo tồn, khôi phục và phát huy giá trị loại nhạc cụ này đang là việc cấp bách.

Đồng bào Raglai ở Khánh Hòa sống tập trung ở 2 huyện miền núi Khánh Sơn và Khánh Vĩnh. Nói đến đàn đá, người ta thường nhắc đến Khánh Sơn, bởi nơi đây được xem là cái nôi của loại nhạc cụ này. Đàn đá là nhạc cụ thô sơ nhưng rất độc đáo, gắn với đời sống tinh thần của người Raglai.Đàn đá được chế tác từ những thanh đá vô tri, trục vớt từ những con suối, núi đá giữa đại ngàn sông núi Tô Hạp. Qua những bàn tay khéo léo của người Raglai xưa, những thanh đá vô tri bỗng phát ra các thanh âm trong trẻo, trầm bổng, có hồn, có điệu… mà không loại nhạc cụ nào khác có được.

Đàn đá Khánh Sơn được phát hiện từ năm 1977. Đến năm 1979, những thông tin về đàn đá Khánh Sơn được công bố rộng rãi trong và ngoài nước. Kể từ đó đến nay, đàn đá là biệu tượng văn hóa của đồng bào Raglai.Theo thời gian và tập tục canh tác của đồng bào đã thay đổi nhiều, nên những dàn đàn đá dọc suối nương năm xưa dần mất dấu.Đến nay, người biết đánh đàn đá tại Khánh Sơn rất ít và người biết chọn đá để làm đàn lại càng hiếm hơn.Ông Nguyễn Văn Nhuận, Chủ tịch UBND huyện Khánh Sơn, cho biết việc khôi phục đàn đá Khánh Sơn là một trong nhiệm vụ chính của địa phương. Địa phương đã mời các nhạc sĩ, nghệ nhân am hiểu về đàn đá để thực hiện dự án khôi phục đàn đá Khánh Sơn./.

( Báo Sài Gòn giải phóng)