Bhrợ pa dưr bhiệc bhan ty chr’nắp âng zâp acoon cóh nắc đoo mưy ooy đợ c’lâng bh’rợ zư lêy văn hoá liêm choom. bhiệc nâu zâp vel đông zêng đươi bhrợ đoọng lêy chô bhrợ pa dưr pa xớc du lịch. Hân đhơ cơnh đêếc, xang mưy cr’chăl p’zay chấc lêy lâng bhrợ pa dưr bhiệc bhan bhan j’niêng cr’bưn, đợ văn hoá ty chr’nắp âng zâp acoon cóh dưr váih ch’ngai lấh, lấh mơ nắc ma tr’xăl lalay lâng ty l’lăm ahay. Zâp j’niêng cr’bưn văn hoá xoọc đâu bơơn bhrợ pa dưr ting cr’noọ bh’rợ t’pấh ta mooi. Đắh pr’ắt tr’mung văn hoá âng đhanuôr liêm ta níh, j’niêng cr’bưn cơnh bêl ahay lâng liêm chr’nắp ting zâp râu chr’nắp tinh thần âng apêê. Bhiệc bhrợ pa dưr cớ cắh crêê liêm, cắh cơnh ty l’lăm ahay, nắc cung bhrợ cắh liêm crêê cơnh pr’ắt tr’mung, j’niêng cr’bưn âng apêê. Xang zâp chu chi ớh p’cắh, văn hoá ty âng vel bhươl cung bhrợ lalay cơnh, bấc ngai cung cắh năl liêm ghít đắh văn hoá acoon cóh. Ha dang ha đhị lưm zr’nắh k’đhạp, cắh choom xay moon ha cơnh nắc lêy t’moót c’la đay, năl ghít liêm. nâu đoo nắc pr’đơợ chr’nắp âng đhr’năng văn hoá liêm chr’nắp ta k’noọ lêy lalay cơnh, cơnh zâp bhiệc bhan tắc c’chêết râu bh’năn đoọng bhuốih, bhiệc bhan chợ tình, j’niêng cr’bưn coọp glụ k’điêl, lướt zơng, cắh cậ bhiệc bhan zước nhăn râu pr’đoọng pr’đhooi, j’niêng cr’bưn zước vặ zên a’bhô dang tơợp c’moo./.

Thận trọng trong phục dựng văn hóa tín ngưỡng của đồng bào dân tộc thiểu số

Phục dựng lại lễ hội truyền thống của các dân tộc thiểu số là một trong những phương án bảo tồn văn hóa hiệu quả. Cách này các địa phương đồng loạt áp dụng nhắm tới mục đích phát triển du lịch. Tuy nhiên, sau một giai đoạn say sưa sưu tầm và phục dựng nhiều lễ hội tín ngưỡng, vốn văn hóa gốc của các dân tộc thiểu số trở nên xa lạ, biến dạng, thậm chí khác xa so với nguyên bản. Các nghi lễ tín ngưỡng văn hóa hiện nay được tái hiện theo tiêu chí “ăn khách”. Bản thân đời sống văn hóa của bà con rất giản dị, tự nhiên, tín ngưỡng nguyên bản và sâu sắc theo các giá trị tinh thần của họ. Việc tái hiện lại không đúng không gian, không đúng “bản gốc”, ít nhiều phục vụ việc diễn hơn là thực thi đời sống tín ngưỡng của chính họ. Sau mỗi lần trình diễn sân khấu hóa, văn hóa gốc của bản làng lại bị hiểu sai đi, sự tiếp cận của những người chưa hiểu văn hóa dân tộc thiểu số dừng ở chỗ thấy và đoán. Nếu chỗ nào khó hiểu, khó lý giải thì áp đặt cái nhìn phiến diện của mình vào, hiểu theo trải nghiệm cá nhân hoặc võ đoán. Đây chính là mấu chốt của tình trạng vốn văn hóa tốt đẹp bị suy diễn, hiểu sai như trường hợp của các lễ chém súc hiến tế, lễ hội chợ tình, phong tục kéo vợ, đi sim, chọc sàn, hay là lễ hội ban ấn cầu may, tục xin lộc mượn tiền thánh đầu năm./.

(Báo Nhân Dân)