Đhị Bệnh viện tâm thần Quảng Nam, đhị xoọc zư pa dứah k’noọ 100 cha nắc xươl bhri, bh’rợ khám pa dứah cr’ay âng apêê y bác sĩ đhị đâu ta luôn ặt zâng lâng đợ râu k’đháp k’ra. Apêê đoo bhrợ bhiệc đhị muy môi trường bấc râu cr’pân choom dưr váih. N’đhơ cơnh đêếc, z’lấh záp đoo, đợ ma nứih pa dứah đh’réh cr’ay đhị đâu công dzợ ặt ga bọ lâng bh’rợ. cơnh lâng apêê đoo đợ apêê xươl bhri nắc đợ apêê ngai da dô ca er pa bhlâng, lâng đoọng bhrợ pa liêm đợ apêê da dô ca er n’nắc, ma nứih pa dứah đh’réh cr’ay choom vêy loom liêm la lua….  

          Nâu đoo nắc đợ râu loóih bơơn xơợng dưr váih záp t’ngay, zấp giờ đhị apêê p’loọng Bệnh viện Tâm thần Quảng Nam. Đợ apêê ngai bơơn zư pa dứah đhị đâu cắh muy nắc đợ apêê vêy cơnh la lay n’đắh a cọ a bốc, c’năl, apêê đoo dzợ nắc dợ ma nứih  rối loạn n’đắh bh’rợ tr’nêng tơợ doó lấh ngân pa tước ngân. Lấh 80 cán bộ, y bác sĩ đhị đâu, apêê đoo nắc xoọc ặt lum đợ apêê ngai ca ay k’dang lêy cơnh cắh dzợ bơơn năl ooy bh’rợ tr’nêng âng đay… ta luôn ặt zâng lâng cr’pân crêê m’bhí vay tơợ apêê ma nứih âng a đay zư pa dứah.

           Pa prá lâng zi, Bác sĩ Lê Tấn Thơ- Phó giám đốc Bệnh viện tâm thần Quảng Nam đoọng năl:

         Apêê ngai ca ay vêy c’léh đương zêl prúh, vay poóh nhân viên y tế, toóh tái âng apêê đoo. Zấp râu đêếc nắc muy zr’nắh k’đháp, kiêng vêy râu mâng loom lâng lứch loom luônh âng cán bộ y tế nắc vêy mặ choom bhrợ xang bh’rợ.

        Âi vêy bấc y sĩ p’niên ca pân bêl apêê ca ay vay poóh cóh bấc bêl cắh năl l’lăm. Y sĩ Nguyễn Quang Nghĩa xay trúih:

         Vêy bêl  ađoo t’bếch đoọng a cu tiêm z’nươu, cắh bhr’nêy nắc t’lác cha đẹt goóc cu, bêl đêếc acu cr’pâr dưr mút, nắc a đoo ta pun plăm. Bêl đêếc acu  pa bhlâng ca pân lâng ca hươnh, tu cơnh đêếc cu zước đhêy 1 tuần đoo choom pay cớ c’rơ grơơ.

         Cóh bấc apêê ngai pa dứah cóh đâu, vêy lấh 30% apêê rối loạn n’đắh tình dục. âi vêy bấc t’rúih bh’rợ rêê cắh choom, ca chăng cắh mặ dưr váih lâng apêê y bác sĩ lâng điều dưỡng pân đil pa bhrợ đhị đâu. Pân đil điều dưỡng Lê Thị Phương Yến xay moon:

        Vêy bêl apêê đoo ca óp, ca đhơợng têy… apêê ngai crêê rối loạn tình dục vêy bêl cắh bơơn năl  râu rí, luốh quần áo cắh cậ vêy bh’rợ k’noọ mr’cơnh cơnh đêếc lâng điều dưỡng, nhân viên. T’mêê lướt pa bhrợ acu công pa bhlâng k’pân lâng k’rang k’uôl.

       R’dợ nắc công loóih… tơợ môi trường bhrợ bhiệc zr’nắh k’đháp cóh đâu âi pa đhép đoọng ha pêê đoo loom grơơ.

        Đợ câu vè dưr đơơr tơợ apêê ngai xươl bhri ặt đơơr cóh c’târ zi… Ngai n’niên công kiêng a đay vêy bơơn bhréh ca rơ lâng liêm ta níh. Cơnh lâng apêê ngai cắh pr’đoọng, n’đhơ lang ma nứih âi cắh ma mơ mr’cơnh lâng apêê đoo, n’đhơ cơnh đêếc hắt bhlâng đợ râu ca er da dô ooy a chắc a zân, n’đoo ngân đợ mơ, nắc cơnh lâng loom t’bhlâng ma mông, lâng loom luônh bhui har, acoon ma nứih công dzợ choom bơơn lêy đoọng ha đay đợ râu têêm ngăn bhui har âng pr’ặt tr’mông. N’đhơ cơnh đêếc cơnh lâng apêê ngai xươl bhri, đợ râu xr’dô ooy loom luônh âng apêê đoo nắc cắh râu rí mặ choom pa chô.

       N’đắh hoong đợ móh mặt bhr’bhốh ngốc, đợ cr’liêng mắt bhr’bhốh, đợ râu g’roóh c’peng lâng đợ bh’rợ tr’nêng cắh bơơn năl n’nắc… đợ  apêê ngai xươl bhri cóh đâu, apêê đoo dzợ pr’ặt tr’mông, đợ lang ma nứih zr’nắh xr’dô ta luôn kiêng choom tr’pác. N’đhơ cơnh đêếc nắc tu apêê bh’rợ tr’nêng đơơng cơnh grô proọng cắh bơơn năl râu rí, apêê ngai xươl bhri buôn crêê apêê n’lơơng viêr rơớt, c’chóh c’thuy… vêy ngai xươl bhri bấc chu vay poóh ca conh ca căn, đhi noo mr’đoo pun xoóh đợ xang n’nắc, nắc apêê ma nứih đong lơi jợ. Ting cơnh dáp lêy, đợ apêê xươl bhri cóh Việt Nam bơơn dâng 15 % pa zêng acoon ma nứih lâng lấh 300.000 cha ắnc xươl ngân choom bơơn zư pa dứah. Nắc đhêêng dâng 20% cóh apêê n’nâu bơơn k’đhơợng lêy, zư pa dứah, ha mơ dzợ nắc ma mông đhị vel bhươl cơnh lâng bấc đhr’năng cr’pân, choom bhrợ bhrêy hư đoọng ha c’la đay lâng apêê n’lơơng. Hay cớ bấc chu tước gr’lúh âng ma nứih ca coon n’jứih vêy lấh 10 c’moo xươl bhri, t’coóh Nguyễn Thanh Kim ca ay loom xay moon:

        N’đhơ ca conh ca căn, đhi noo zêng cắh yêm ặt tợt, a đoo chô bhrợ pa hư, m’bhí poóh zấp râu… Bấc bêl nắc k’đươi apêê n’lơơng chọ lơi đoọng đơơng tước bệnh viện apêê đoo công cắh tộ, tu âi bấc chu ađoo vay apêê đoo. Acu k’rang k’uôl cắh choom bhrợ râu rí…

         Âi vêy bấc ngai xươl bhri bêl rạch chô lâng vel bhươl crêê apêê rơớt viêr,, c’chóh c’thuy, lâng nắc rạch ặt chô cớ lâng bệnh viện tu dưr xươl cớ. Cơnh lâng bấc ngai cóh apêê n’nắc, bệnh viện nắc đong, ma nứih pa dứah đh’réh cr’ay nắc ma nứih đong. Y sĩ Nguyễn Quang Nghĩa xay moon:

         K’dâng lêy ađay zư lêy ma nứih xươl bhri nắc cơnh zư x’mir lêy ca coon, c’ría têy dzung nắc ta luôn cắt, xang n’nắc pa hoọm, cắt xóc…. Hân noo cha kêệt nắc lêy ngai cắh vêy đhr’num nắc tước pa đhum đoọng, tu apêê đoo cắh vêy năl râu rí.

          Apêê bác sĩ đhị Bệnh viên tâm thần Quảng Nam âi xay trúih lâng zi “ bác sĩ tâm thần lêy râu ca ay âng apêê xươl bhri nắc râu cr’ay âng c’la đay nắc vêy mặ bhrợ liêm bh’rợ zấp t’ngay”. Công cơnh lang ahay âi moon,  cr’ay loom nắc choom zư pa dứah lâng loom luônh” lâng pa dứah cr’ay đoọng ha ma nứih xươl, lấh mơ râu t’bhlâng âng y học hiện đại, zư pa dứah lâng z’nươu tr’hâu, nắc loom luônh ca er da dô âng ma nứih đong lâng bác sĩ đớc đoọng ha pêê xươl bhi nắc râu z’nươu tiêng pa bhlâng choom zư pa dứah liêm tiêng bhlâng, nắc vêy bêl y học hiện đại cắh âi mặ bhrợ. Bác sĩ Lê Tấn Thơ moon:

         Apêê ma nứih xươl bhri tước lâng đay, cắh vêy nắc lêy apêê đoo nắc ma nứih xươl, a đay choom ta mêêng xơợng đoọng bơơn năl ma nứih n’nắc. zấp ngai xươl bhri bêl apêê đoo xay moon nắc vêy xay moon lứch, đhi đêếc bơơn pa cắh râu pr’chắp âng a pêê đoo, đhị đêếc nắc a đay vêy cơnh bơơn năl lâng chơớc lêy c’lâng zư pa dứah.

         Cr’liêng mắt bơơn lêy đợ râu zr’nắh k’đháp, ga lêếh ga lêêng âng apêê y bác sĩ đhị bệnh viện, dợ ma nứih đong, pr’loọng đong âng apêê xươl bhri đhị đâu zêng đớc loom luônh chắp hơnh:

         " Y bác sĩ đhị đâu zư x’mir lêy liêm ta íh, lứch loom luônh, crêê nắc đợ chiến sĩ a doó bhoóc"

          " Cắh ngai zr’nắh mơ bác sĩ tâm thần… đợ ma nứih ca conh, ca căn nắc k’rang đoọng ha ca coon đay lêy công cắh mặ, tu cơnh đêếc acu pa bhlâng ca er lâng chắp hơnh apêê bác sĩ cóh đâu, crêê cơnh nắc ca căn luônh"

         "Câl pr’hêl, pơơng prí, bánh râu đi râu rốh tước đoọng apêê đoo cha đoọng bhui har, apêê đoo công cắh đoọng. apêê đoo moon đong âi vêy ngai ca ay ca naanh, đớc đoọng ha pêê ngai ca ay cha, hâu chấc pay cha hun âng apêê ngai ca cay cậ".

          Lấh mơ danh hiệu cóh lang ma nứih pa dứah đh’réh cr’ay, loom luônh  ga mắc chr’nắp âng ma nứih ca ay lâng pr’loọng đong ma nứih ca ay nắc đoo hun pr’hêl chr’nắp bhlâng, choom hâng hơnh bhlâng cơnh lâng c’bhúh bác sĩ đhị Bệnh viện tâm thần Quảng Nam. Cóh xã hội nâu câi bêl bấc râu chr’nắp n’đắh cr’van bơơn ha dưr dal, nắc bhrợ ha hêê bil r’dợ loom luônh chắp đươi ooy chr’nắp loom bhlưa acoon ma núih. N’đhơ cơnh đêếc, đhị đâu đhị tốh cóh pr’ặt tr’mông zấp cơnh, công dzợ bấc ma nứih pa dứah đh’réh cr’ay zấp t’ngay ma mông đh’rứah lâng ma nứih xươl bhri. Apêê đoo xơợng bhrợ liêm boóp p’too âng A va Hồ “ Lương y nắc choom cơnh ca căn đha nui”… đơơng âng râu trách nhiệm, râu tr’pác tr’đoọng cr’er da dô đoọng bhrợ pa dứah đhôn bhrêy âng apêê đoo./.

“SỐNG VỚI NGƯỜI ĐIÊN”

-----

         Tại Bệnh viện tâm thần Quảng Nam, nơi đang điều trị gần 100 bệnh nhân tâm thần nội trú, việc khám chữa bệnh của các y bác sỹ tại đây luôn phải đối mặt với những áp lực nặng nề, họ làm việc trong một môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro có thể xảy đến. Thế nhưng, vượt qua tất cả, những người thầy thuốc nơi đây vẫn kiên trì bám trụ với nghề, với họ những bệnh nhân điên là những con người bị tổn thương về thể xác lẫn tâm hồn, và để làm lành lặng những tâm hồn bị tổn thương ấy, người thầy thuốc cần phải có cái tâm thật sự. Để hiểu rõ hơn về tấm lòng hết mình vì bệnh nhân của đội ngũ y bác sỹ tại đây,  mời bà con và các bạn nghe Phóng sự của CTVV Đài TNVN:

          # (Tiếng la hét, đập phá, cười, nói vu vơ, điên loạn của những bệnh nhân tâm thần)

          Đây chính là những âm thanh quen thuộc đang diễn ra hằng ngày, hằng giờ bên trong cánh cửa Bệnh viện tâm thần Quảng Nam. Những bệnh nhân được điều trị tại đây không đơn thuần là những chứng rối loạn về tư duy, nhận thức, cảm xúc, họ là những người rối loạn về hành vi từ nhẹ đến nặng. Hơn 80 cán bộ, y bác sỹ tại đây, họ đang phải tiếp xúc với đối tượng bệnh nhân gần như hoàn toàn mất kiểm soát về hành vi … luôn đối mặt với nguy cơ bị hành hung từ chính bệnh nhân của mình.

      Trò chuyện với chúng tôi, Bs Lê Tấn Thơ – Phó Giám đốc Bệnh viện tâm thần Quảng Nam cho biết:.

     ( Bệnh nhân có những biểu hiện chống đối lại, đánh nhân viên y tế, cau có, có những lời nói thô tục và sự hằn học, sự kích động của bệnh nhân… Tất cả những điều đó là một khó khăn, thậm chí thách thức, đòi hỏi sự kiên trì và tận tâm của cán bộ y tế thì mới có thể hoàn thành nhiệm vụ được)

              Đã có những y sỹ trẻ bị sốc khi bị bệnh nhân hành hung trong những tình huống không thể lường trước. Y sỹ Nguyễn Quang Nghĩa kể lại.

         ( Có lần vừa bệnh nhân nằm xuống, mình chích thuốc, thình lình  bệnh nhân quay lưng lại bóp cổ mình, khi đó mình vùng ra thì bệnh nhân đuổi theo tấn công. Lúc đó mình cảm thấy là tính chất nguy hiểm nhiều quá, nên mình xin nghĩ 1 tuần để cân bằng lại)

         Trong số những bệnh nhân điều trị tại đây, có hơn 30% bệnh nhân bị rối loạn tình dục. Đã có những câu chuyện dở khóc, dỡ cười xảy đến với các y sỹ và điều dưỡng nữ làm việc tại đây. Nữ điều dưỡng Lê Thị Phương Yến bùi ngùi chia sẻ.

          (Đôi khi bị bênh nhân ôm, cầm tay… bệnh nhân bị rối loạn tình dục có khi không nhận thức được, kéo quần của mình xuống hoặc có hành động như vậy với điều dưỡng, nhân viên. Mới đi làm thì em cũng rất sợ và lo lắng)

     Dần rồi cũng thành quen… chính môi trường làm việc khắc nghiệt nơi đây đã rèn luyện cho họ tâm lý vững vàng.

     Băng hiện trường bệnh nhân đọc vè

    Những câu vè thốt lên trong vô thức từ một bệnh nhân tâm thần cứ ám ảnh mãi chúng tôi … Ai sinh ra cũng muốn mình được khỏe mạnh và lành lặn, đối với những người bất hạnh, kể cả cuộc đời đã không công bằng với họ nhưng ít nhất những tổn thương về thể xác, dù nặng nề đến đâu, thì bằng nghị lực sống và tinh thần lạc quan, con người vẫn có thể tìm thấy cho mình những giá trị hạnh phúc của cuộc sống. Nhưng có lẽ đối với những bệnh nhân tâm thần, những tổn thương về mặt tâm hồn của họ là không gì có thể bù đắp được.

     Đằng sau những vẻ mặt ngơ ngác, ngây ngô, những ánh mắt thất thần, những tiếng la hét và những hành vi vô thức ấy… những một bệnh nhân tâm thần tại đây, họ có những cảnh đời, những số phận éo le luôn cần được sẻ chia. Thế nhưng chính vì những hành vi mang xu hương bạo lực mất kiểm soát, bệnh nhân tâm thần thường bị cộng đồng xa lánh, kỳ thị… thậm chí có trường hợp bệnh nhân nhiều lần hành hung chính cha mẹ, anh em ruột để rồi bị chính những người thân của mình bỏ rơi. Theo thống kê, số người mắc bệnh tâm thần ở Việt Nam chiếm khoảng 15% dân số và hơn 300.000 người bị bệnh tâm thần nặng cần được điều trị. Chỉ có khoảng 20% trong số này được quản lý, chăm sóc còn đa phần sống tại cộng đồng với nhiều nguy cơ, có thể gây hại cho bản thân và người khác. Nhớ lại những lần lên cơ của người con trai có hơn 10 năm mắc bênh tâm thần, ông Nguyễn Thanh Kim chua xót :

         ( Cả cha mẹ, anh em đều không yên, nó về nó phá phách, đập phá… Nhiều lúc nhờ họ trói lại đưa đi bệnh viện họ cũng trớ, bởi vì nó nhiều lần đánh họ. Tui lo âu không làm ăn gì được…suy sụp kinh lắm)

         Đã có nhiều bệnh nhân khi quay lại cộng đồng bị kỳ thị, xa lánh, và phải trở lại bệnh viện vì tái phát bệnh. Đối với nhiều người trong số họ, bệnh viện là nhà, thầy thuốc là người thân. Y sỹ Nguyễn Quang Nghĩa chia sẻ :

         (Hầu như mình chăm bệnh nhân như là chăm con, móng tay móng chân là phải bấm, rồi tắm, cắt tó…. Mùa đông thì phải xem bệnh nhân nào không đắp mềm thì mình đắp cho họ, chứ họ đâu có biết gì).

          Các bác sỹ tại Bệnh viện tâm thần Quảng Nam đã chia sẻ với chúng tôi rằng ’’ Bác sĩ tâm thần phải coi nỗi đau của bệnh nhân là nỗi đau của mình thì mới có thể làm tốt công việc hàng ngày’’. Cũng như người xưa từng nói, “ tâm bệnh phải được chữa bằng tâm dược” và chữa bệnh cho người điên, ngoài sự hỗ trợ của y học hiện đại, điều trị bằng thuốc men thì tình thương mà người thân và bác sỹ dành cho bệnh nhân chính là liều thuốc tinh thần có thể mang lại những hiệu quả ngoài mong đợi mà có khi y học hiện đại chưa hẳn đã làm được. Bác sĩ Lê Tấn Thơ nói :

          ( Người bệnh đến với mình, không phải nhìn nhận họ là một người điên, mình phải lắng nghe để mình hiểu được bệnh nhân đó. Mỗi bệnh nhân mà khi họ nói ra họ sẽ giải bày, qua đó bộc lộ được cái hoang tưởng của họ qua đó mình có sự đánh giá, tiên lượng được để tìm cách điều trị)

         Tận mắt chứng kiến những nỗi vất vả, nhọc nhằn của các y bác sỹ tại bệnh viện, những người thân, gia đình của những bệnh nhân tâm thần tại đây đều dành những tình cảm quý mến, sự kính trọng cho những người thầy thuốc nơi đây :

       Voxpop:

        (Y bác sĩ tại đây chăm sóc tận tình, chu đáo, đúng là những chiến sĩ áo trắng thầm lặng)

       ( Không ai cực bằng bác sỹ tâm thần… những người cha, người mẹ mà lo cho con mình thấy cũng không nổi á chứ cho nên tôi rất thương mến và biết ơn các bác sỹ ở đây, đúng y là người mẹ hiền)

        (Mua cái quà, nải chuối, cái bánh chi đó đến cho họ ăn cho nó vui vẻ họ cũng không cho. Họ nói người đau ốm rồi, để dành cho người ốm ăn chứ ăn gì của bệnh nhân)….

        Hơn mọi danh hiệu trong cuộc đời người thầy thuốc, tấm lòng và những tình cảm to lớn của bệnh nhân và gia đình họ chính là phần thưởng cao quý nhất, đáng tự hào nhất đối với đội ngũ y bác sỹ tại Bệnh viện tâm thần Quảng Nam. Trong xã hội ngày nay khi những giá trị về vật chất đã được đẩy lên quá cao đôi khi làm chúng ta mất dần niềm tin vào những giá trị nhân văn giữa người với người. Thế nhưng đâu đó trong cuộc sống ồn ào, lắm xô bồ này, vẫn còn đó những người thầy thuốc ngày ngày sống chung với những bệnh nhân tâm thần. Họ luôn thực hiện tốt lời dạy của Bác Hồ ‘’Lương y phải như từ mẫu’’… đem tinh thần trách nhiệm, sự sẻ chia và tình thương yêu để làm liền sẹo những tâm hồn bị tổn thương./.

----