C’moo 2015, p’loon râu zooi đoọng n’đăh zên vă, m’ma tơơm chr’noh, acoon bh’năn, a moó Và Thị Kía lâng bâc a đhi a moó Mông coh vel Tịa, chr’val Pá Lông, chr’hoong Thuận Châu, tỉnh Sơn La xay bhrợ bâc pr’đhang b’băn a tưch tăm. Tr’nơơp, a đhi a moó căh âi năl cơnh băn rơơi, bh’rợ băn a tưch tăm căh liêm choom, bâc acoon crêê c’măp. Căh dhur loom, a moó Kía p’zay k’đhơợng bhrợ pr’đhang băn a tưch tăm tơợ z’hai b’băn âng apêê lươt l’lăm, ting xơợng bhrợ crêê kỹ thuật âng cán bộ khuyến nông lâng đọc đhị sách báo. R’dợ pr’đhang băn a tưch tăm âng pr’loọng đong a moó pa dưr liêm.

Tơợ 10 p’nong a tưch căn tr’nơơp, tươc đâu, cr’năn a tưch tăm âng pr’loọng đong a moó Kía âi pa dưr k’noọ 300 p’nong đoọng pa chô yêm têêm tơợ pa câl cr’liêng a tưch lâng lêệ a a tưch. N’đăh cơnh zư x’mir lêy cr’năn a tưch, a moó Và Thị Kía xay moon:“Bêl a tưch căn op, căh choom đoọng u op la lâh bâc, năc đhêêng đoọng op dâng 10-12 cr’liêng a năm. Bêl  u chêêh năc pac đoọng ăt lalay, căh đoọng a căn pa rui. Coh 7 t’ngay tơợ bêl u chêêh năc đoọng u dzooh ch’nêêh c’xai, xang năc vêy đoọng u dzooh m’bứi n’cam cr’đơơng lâng a bhoo cơnh lâng bâc tứi 1:3. Tươc bêl a tưch ga măc dâng m’pâng ký, năc choom ă đoọng u dzooh muy a bhoo, ha roo. Bêl đâu a tưch đơơh dưr pâ, dóo buôn c’măp dzợ.”

Lâh băn a tứch tăm, a moó Và Thị Kía dzợ k’rong băn a oc lâng a xiu. Cơnh lâng 3 pnong a oc căn, zâp c’moo muy p’nong rưah 2 chu, muy chu tơợ 7-8 p’nong, muy c’moo đong a moó Kía pa câl 2 chu pa zêng lêệ a oc lâng m’ma oc. Pr’đhang bhrợ cha pa zum n’nâu pr’loọng đong a moó Kía pa chô dâng lâh 100 ưc đồng/c’moo. Đươi cơnh đêêc, pr’ăt tr’mông pr’loọng đong a moó pa bhlâng yêm têêm lâng vêy pr’đơợ k’rang ca coon lươt học đại học.

Căh muy pa dưr tr’mông tr’meh pr’loọng đong, a moó  Và Thị Kía dzợ xay truih pa choom đoọng b’băn, p’too moon a đhi a moó zr’năh k’đhap coh vel đh’rưah dưr pa dưr tr’mông tr’meh, z’lâh ha ul đha rưt. A moó Và Thị Kía đoọng năl:“Cơnh lâng pa dưr tr’mông tr’meh liêm choom cơnh đêêc, bâc a dhi a moó công ting pa choom bhrợ têng cơnh lâng 5-6 hội viên đh’rưah chroi đoọng zên câl m’ma bh’năn ha zâp hội viên tr’xăl pa choom đoọng đh’rưah pa dưr tr’mông tr’meh. Pa bhlâng năc coh c’moo 2019, 2020 bơơn râu zooi đoọng âng Hội pân đil chr’hoong, a zi đh’rưah chroi đoọng, âi bơơn zooi muy  cha năc đha rưt bhlâng choh đong chr’năp 20 ưc đồng.”

Pân pa chăp, pân bhrợ đoọng pa dưr tr’mông tr’meh, t’bil ha ul pa xiêr đha rưt a moó Và Thị Kía công năc muy pân đil k’đhơợng ăt ca coon t’bach g’lăng coh vel đong. A moó ting pâh apêê bh’rợ âng vel, chr’val, p’too moon a đhi a moó xơợng bhrợ bh’rợ “ 5 doó 3 liêm”: doó ha ul, doó vêy ngai bhrợ lêt pháp luật, doó k’đị ngai chăp ngai, doó bhrợ lêt chính sách dân số; lâng “ Liêm đong, liêm c’riing, liêm ta pêêh.”

Ting a noo Chá A Và, Chủ tịch UBND chr’val Pá Lông, chr’hoong Thuận Châu, tỉnh Sơn La: Chr’val Pá Lông vêy 100 % pr’loọng đha nuôr Mông ăt ma mông. Bơơn Đảng, Nhà nước k’rang tươc k’rong bhrợ bâc bh’rợ xa nay, dự án zooi đha nuôr z’lâh đha rưt, tươc đâu, chr’val doó dzợ vêy ha ul đha rưt, n’đhang đợ pr’loọng đha rưt công dzợ lâh 60%. Coh pr’đơợ n’năc, bh’rợ t’bil ha ul tơợ pr’đhang b’băn cơnh âng pr’loọng đong a moó Và Thị Kía pa bhlâng choom hơnh deh đoọng ha đha nuôr ting lêy. Lâng nâu đoo công năc muy pr’đhang liêm glăp lâng zr’lụ da ding ca coong cơnh chr’val tươc đâu vêy bhrợ t’bhưah. A noo Chá A Và đoọng năl:“Pr’loọng đong a moó Và Thị Kía coh vel Tịa b’băn liêm choom lâng công âi pa choom đoọng ha pêê pr’loọng n’lơơng băn. UBND chr’val công vêy k’đhơợng xay cớ, bhrợ t’bhưah p’xoọng apêê pr’loọng n’lơơng đoọng ting lêy pa dưr tr’mông tr’meh pr’loọng đong./.”

Người phụ nữ Mông thoát nghèo

từ mô hình chăn nuôi, thu nhập hơn 100 triệu đồng/năm

                                        Lầu Chia

Nhiều năm gần đây, ở vùng cao Pá Lông, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La nổi lên phong trào chị em dân tộc Mông phát triển kinh tế gia đình cho hiệu quả cao trên chính vườn đồi nhà mình. Mô hình chăn nuôi cho thu nhập hơn 100 triệu đồng/năm của chị Và Thị Kía ở bản Tịa là một ví dụ.

Năm 2015, tranh thủ nguồn hỗ trợ về vốn vay, giống cây trồng, vật nuôi, chị Và Thị Kía và nhiều chị em dân tộc Mông ở bản Tịa, xã Pá Lông, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La triển khai mô hình chăn nuôi gà đen. Ban đầu, chị em chưa có kinh nghiệm, việc nuôi gà đen không thuận lợi, nhiều con bị bệnh chết. Không nản chí, chị Kía tiếp tục duy trì mô hình nuôi gà đen từ kinh nghiệm chia sẻ của người đi trước, tuân thủ theo kỹ thuật của cán bộ khuyến nông và đọc qua sách báo. Dần dần mô hình nuôi gà đen của gia đình chị phát triển tốt. 

Từ 10 con gà mái ban đầu, đến nay, đàn gà đen của gia đình chị Kía đã phát triển gần 300 con cho nguồn thu đều đặn từ bán trứng và gà thịt. Về cách chăm sóc đàn gà, chị Và Thị Kía chia sẻ: “Khi gà mái ấp trứng, không nên cho ấp nhiều quá, chỉ cho ấp khoảng 10-12 quả thôi. Khi ấp nở rồi phải tách riêng luôn, không cho theo gà mẹ. Trong 7 ngày tuổi chỉ cho ăn gạo tẻ, sau đó mới cho ăn ít cám mua kèm cám ngô với tỷ lệ 1:3. Đến khi gà lớn khoảng 5 lạng, hoàn toàn cho ăn bằng ngô, thóc. Lúc này gà lớn nhanh rất tốt, không chết nữa”.

Ngoài chăn nuôi gà đen, chị Và Thị Kía còn đầu tư chăn nuôi lợn và đào ao nuôi cá. Với 3 lợn nái sinh sản, mỗi năm mỗi nái mẹ đẻ 2 lứa, một lứa từ 7-8 con, bình quân một năm nhà chị Kía xuất bán 2 lần gồm cả lợn thịt và lợn giống. Mô hình tổng hợp này gia đình chị Kía thu về hơn 100 triệu đồng/năm. Nhờ đó, cuộc sống gia đình chị rất ổn định có điều kiện chăm lo cho con cái ăn học Đại học.  

Không chỉ phát triển kinh tế gia đình, chị Và Thị Kía còn chia sẻ kinh nghiệm chăn nuôi, hỗ trợ, động viên chị em khó khăn trong bản cùng vươn lên phát triển kinh tế, thoát cảnh nghèo đói. Chị Và Thị Kía cho biết: “Với cách phát triển kinh tế hiệu quả như trên, nhiều chị em cũng học hỏi và làm theo bằng cách 5-6 hội viên cùng góp vốn mua giống vật nuôi cho mỗi hội viên nuôi luân chuyển để giúp nhau cùng phát triển kinh tế. Đặc biệt trong năm 2019, 2020 được sự hỗ trợ của Hội phụ nữ huyện, chúng tôi cùng nhau đóng góp, đã giúp được một hội viên nghèo nhất bản dựng được ngôi nhà ở trị giá trên 20 triệu.”

Dám nghĩ, dám làm để phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, chị Và Thị Kía cũng là một nữ hộ sinh luôn giúp đỡ người dân địa phương. Chị luôn tích cực tham gia các phong trào của bản, của xã, vận động chị em thực hiện phong trào “5 không 3 sạch”: không đói nghèo, không có người vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội, không bất bình đẳng giới, không vi phạm chính sách dân số; và “sạch nhà, sạch ngõ, sạch bếp”.

Theo anh Chá A Và, Chủ tịch UBND xã Pá Lông, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La: Xã Pá Lông có 100% hộ đồng bào Mông sinh sống. Được Đảng, Nhà nước quan tâm đầu tư nhiều chương trình, dự án giúp đồng bào vươn lên, đến nay, xã không còn hộ đói nữa, nhưng tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn trên 60%. Trong điều kiện ấy, việc mạnh dạn xóa nghèo từ mô hình chăn nuôi như của gia đình chị Và Thị Kía rất đáng để bà con học tập. Và đây cũng là một mô hình phù hợp với vùng cao như xã Pá Lông. Anh Chá A Và cho biết tới đây xã sẽ nhân rộng mô hình này.“Hộ chị Và Thị Kía ở bản Tịa chăn nuôi hiệu quả và cũng đã hướng dẫn cho các hộ khác chăn nuôi. UBND xã cũng sẽ tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo nhân rộng thêm cho các hộ khác để học hỏi, chăn nuôi phát triển kinh tế hộ gia đình./.”