C’moo 1989 bêl đếêc ma nuýh pân đil Dao Đặng Thị Sầu ắt đhị chr’hoong Yên Bình, tỉnh Yên Bái nắc tợơp đhệêng 18 c’moo, rúh nâu lâng apêê a cooon đhuốc cóh xuôi nắc dzợ tớt học cóh ghế nhà trường  lâng bấc râu p’rơơm cóh ha y chroo. Đhơ cơnh đếêc Đặng Thị Sầu nắc đấh k’rang lêy tr’mung  tr’méh pr’loọng đong lâng bấc râu k’đháp k’ra lơơng. Nâu kêi pân đil c’mor Dao nắc đoo ơy lấh 40 c’moo đh’rứah lâng đếêc nắc vêy muy pr’ắt tr’mông, bh’rợ tr’nêng liêm choom bơơn bấc ngai rơơng kiêng. C’nắt t’ruíh “ jưn jứah xay moon h’cơnh choom bhrợ cha” t’ngay đâu, đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah chấc năl đắh c’lâng bhrợ cha âng pr’loọng đong Đặng Thị Sầu nhé!

        N’niên lâng dưr pậ đhị chr’val k’coong ch’ngai Phúc An, chr’hoong Yên Bình, tỉnh Yên Bái, đhị vêy lấh 70% nắc đhanuôr acoon cóh. Cung cơnh bấc đhị lơơng, lalăm a ngay bhiệc học tập âng acoon a đhi đhanuôr acôn cóh nắc hắt vêy ca conh ca căn k’rang tước, bhiệc coon pân đil lướt học ơy k’đháp nắc ting k’đháp lấh mơ. Đặng Thị Sầu cung cơnh đếêc, bêl học xang cấp 1 a moó nắc ắt cóh đong ting zooi pa bhrợ lâng ca conh ca căn. Tước c’moo 1989 bêl tợơp 18 c’moo ha dợ, ting cơnh g’noo c’la âng 2 pr’loọng đong, a moó pay 1 ch’nắc  đha đhâm mr’đoo vel Tướng Văn Thành.

        Ắt mamông lalay lâng conh căn lưm bấc râu k’đháp zr’nắh, lấh mơ 2-3 râu pr’đươi âng ca conh ca căn đoọng nắc pr’loọng đong a moó cắh vêy râu rị cr’van; bhiệc đoọng bhrợ cha têêm ngăn cung cắh vêy. Boóp cha nắc ting  c’moo ting bấc lấh tợơ bêl 3 p’nong ca coon âng a moó pr’ang. A moó Đặng Thị Sầu xay truíh:

        Tợơp tr’pay ha dợ ắt lalay, k’đháp đha rựt pa bhlầng, đhơ đhơ râu cung cắh vêy, coon nắc dzợ k’tứi bhr’nheo bhr’nhóc, zr’nắh k’đháp đhiêr c’moo lâng ruông clung ha dợ cắh zập cha.

        C’moo 2004, bêl đếêc du lịch cộng đồng nắc tợơp ha dưr k’rơ bấc đhị cơnh Mường Lò-Nghĩa Lộ; Sa Pa-Lào Cai… lêy vel đong đay vêy đhị laliêm pr’hay tợơ a bóc Thác Bà, bấc t’mooi du lịch tợơ ch’ngai  tước, tu cơnh đếêc nắc mị díc điêl a moó pa zay chấc năl lâng pa choom cơnh bhrợ du lịch cộng đồng. tợơ râu chấc pa choom, nắc đhr’nong đong đh’rơơng âng a moó bơơn pa liêm pa crêê váih pazêng phòng đoọng ha pêê t’mooi ắt đhêy liêm sạch, đhơ cơnh đếêc nắc dzợ zư râu liêm chr’nắp âng văn hoá truyền thống âng ma nuýh Dao. A moó Sầu đoọng năl, xoọc tr’nợơp nắc cung lưm bấc râu k’đháp tu cắh ơy lóih, pa bhlầng nắc ắt prá lâng t’mooi, chr’nắp lấh mơ dzợ nắc ắt prá lâng ma nuýh blo tợơ k’tiếc k’ruung lơơng. Đhơ cơnh đếêc nắc lâng loom pa zay cung cơnh ơy lóih bh’rợ nắc mặ bhrợ têng liêm. Cung tợơ bêl bhrợ du lịch pa zưm lâng băn a xiu, chóh bhrợ crâng, pr’loongj đong a moó vêy bh’nơơn âng chô lấh 12 ức đồng/c’xêê, lâng vêy zên bhrợ pa xoọng 1 đhr’nong đong truyền thống dzợ. A moó Đặng Thị Sầu bhui har moon:

        Tợơ t’ngay đh’rứah pa choom, đh’rứah bhrợ du lịch cộng đồng, pa liêm đong xang đoọng hơnh déh t’mooi du lịch vêy bh’nơơn; a cu lêy tr’mung tr’méh z’zăng đhị zập c’moo, apêê ca coon bơơn học tập, t’ping lâng c’moo lalăm a hay nắc nâu kêi sướng ặ

        XoỌc đâu, zập pr’loọng đong a moó hơnh déh lấh 2 k’bhúh t’mooi, k’bhúh m’bứi bhlầng nắc 5-7 ch’nắc; k’bhúh bấc bhlầng nắc 20 ch’nắc, pa bhlầng nắc t’mooi blo tợơ Châu Âu, Úc lâng bấc apêê tợơ tỉnh đắh xuôi. Tợơ đếêc nắc t’váih bhiệc bhrợ đoọng ha bấc pân đil, pân juýh đhị chr’val Phúc An. XoỌc đâu, đong a moó t’luôn vêy 6 tước 7 ma nuýh zooi bhiệc, lâng bh’nơơn bh’rợ tợơ 100-130 r’bhầu đồng/t’ngay. A noo Đặng Văn Phúc, ắt đhị vel Cầu Trăng, chr’val Phúc An đoọng năl:

        Cóh vel bhươl lưm bấc râu k’đháp, bh’nơơn bh’rợ cắh vêy. Tợơ bêl bơơn ting pấh bhrợ bh’rợ du lịch nâu nắc acu lêy bhui pa bhlầng, vêy bơơn tr’bứi zên đoọng pa dưr tr’mung tr’méh pr’loọng đong.

        Bhiệc bhrợ du lịch cộng đồng âng pr’loọng đong a moó cung ting chrooi k’rong zư lêy chr’nắp văn hoá acoon cóh. Bấc râu chr’nắp văn hoá t’ty âng ma nuýh Dao ơy bơơn a moó pa dưr cớ cơnh: múa cấp sắc, bhiệc xay xơ âng ma nuýh Dao, ba boóch… đoọng ha t’mooi lêy đhị pazêng g’lúh lướt lêy a bóc Thác Bà lâng ắt đhị đâu, đh’rứah lâng đếêc nắc cung vêy t’váih bh’nơơn đoọng ha bấc a đhi a moó cóh k’bhúh văn nghệ.

        Cắh mơ đếêc a năm, pr’loọng đong a moó dzợ k’đươi đhanuôr cóh vel zư lêy đong đhr’rơơng t’ty âng ma nuýh Dao. Tu nắc bêl pr’loọng đong a moó dưr ca van tợơ c’lâng bh’rợ bhrợ têng du lịch cộng đồng a moó cung moon lâng apêê pr’loọng đong lơơng ting bhrợ têng, đhơ cơnh đếêc nắc cung đong đhr’rơơng ha dợ apêê bhrợ lâng bê tông, t’mooi Tây apêê cắh kiêng ắt. t’coóh Nguyễn Công Nghĩa, Phó Chủ tịch UBND chr’val Phúc An, chr’hoong Yên Bình xay moon:

        Lâng vel đong, a zi nắc xay moon dal đắh pr’loọng đong nâu, tợơ bh’rợ pa dưr tr’mung tr’méh bhrợ du lịch cộng đồng pa zưm lâng bhrợ ha rêê nắc pr’loọng đong vêyy bh’nơơn z’zăng dal aláh apêê pr’loọng đong lơơng. Lâng cung tợơ đếêc nắc a moó Đặng Thị Sầu nâu bhrợ kinh tế pa dưr chrooi k’rong t’bhlầng apêê pr’loọng đăn đếêc ting pa choom bhrợ.

        Lâng râu pa zay bhrợ têng âng đay, tr’mung tr’méh yêm têêm, pr’loọng đong a moó bơơn đhanuôr cóh vel pa chăp. K’díc a moó nắc muy cóh pazêng apêê vêy uy tín cóh vel. Lâng ting a moó râu bhui har lấh mơ nắc pr’loọng đong ơy váih nắc đhị zr’lụ ắt đhêy t’luon âng apêê t’mooi tước ooy Yên Bái. Râu đâu nắc ơy bhrợ t’váih c’lâng bh’rợ đoọng ha pr’loọng đong a moó vêy bh’nơơn bh’rợ têêm ngăn, bấc ngai cóh vel ting pa choom bhrợ têng./.