X'ră: QUỐC HẢI

Pazêng t’ngay hay, đhr’năng cóh biển Đông ơy bhrợ váih bấc râu tr’xăl cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr prang k’tiếc k’ruung, cóh đếêc vêy thành phố Hội An, đhị k’ra bhầu ma nuýh Việt tơơm ríah nắc ma nuýh Hoa xoọc bhrợ cha, ắt mamông.Bh’ar x’rắ nâu kêi âng Quốc Hải-CTV t’ruíh nắc xay moon “ xa nay tợơ đhanuôr” tợơ râu bhiệc bhrợ âng đhanuôr lâng đhr’năng xoọc đâu.

# Chô ooy Hội An pazêng t’ngay đâu, p’răng pứih cóh miền Trung ngoọ cơnh doó lấh pứih páih tu la lúa la bam âng phố. Đh’riêng loa phóng thanh cóh phổ cổ ting xâng ch’ngai lấh zập t’ngay. 2-3 ch’nắc ma nuýh k’tiếc k’ruung tước pấh ch’ớh, cóh đếêc zêng lâng ma nuýh bhlo tợơ Trung Quốc xoọc lướt cóh Chùa Cầu, vêy manuýh dzợ dzoọng xâng đh’riêng loa pa xưl k’đươi apêê câl vé lướt l’lêy, chroi k’rong đoọng ha bhiệc pa liêm phố cổ.

         Tớt cóh đong pa câl pr’đươi Ti Sa âng đay cóh số 17, c’lâng Nguyễn Thị Minh Khai, t’coóh Thái Quốc Bửu t’hước lêy apêê t’mooi tợơ k’tiếc k’ruung lơơng lướt cóh phố. Lêy apêê lướt tr’xin tr’ooi.

            Bêl bơơn t’moóh ooy đhr’năng pa câl đoọng ha t’mooi du lịch cóh cr’chăl t’ngay hay, t’coóh Thái Quốc Bửu đoọng năl:

            Hânnoo nâu nắc t’mooi m’bứi bhlầng, đhr’năng biển đông cung bhrợ t’mooi pấh m’bứi lấh, n’đhơ cơnh đếêc, bhiệc pa câl nắc cung pa câl cơnh c’xu, cắh vêy ma nuýh đâu câl nắc ma nuýh tốh. đhơ cơnh đếêc, đhanuôr xâng apêê xay moon nắc apêê âng xăl lứch đợ zên bạc, pa bhlầng nắc zên Trung Quốc. hâu chấc xăl cơnh đếêc, t’tưn apêê cung rách chô ooy đâu, bêl đếêc nắc tợơ zên pa văl, cắh lua a noo? Tu cơnh đếêc nắc a đay cứ pa câl cơnh c’xu.

            Đhr’năng lalua đoọng lêy, lấh 1 c’xêê hay, zập bh’rợ dịch vụ du lịch đhị Hội An zêng ta bhrợ têng cơnh c’xu. Đhơ cơnh đếêc, nắc tu cắh liêm crêê đhị Thái Lan, zêng lâng biển Đông,thị trường du khách truyền thống tước tợơ apêê k’tiếc k’ruung Châu Âu m’bứi bhlầng, t’mooi blo tợơ Trung Quốc cung vêy 2-3 pr’loọng a năm. Zêng 2 c’lâng phố Trần Phú pa tếêt dal tước Chùa Cầu lâng c’lâng Nguyễn Thị Minh Khai dhdị buôn pa câl pr’đươi đoọng ha t’mooi Trung Quốc câl, zập t’ngay bấc ơl ma nuýh pấh, nâu kêi nắc la ngúa la bam.

            Nắc ma nuýh Việt tơơm ríah Triều Châu- Trung Quốc, t’coóh Triệu Quốc Hưng- giám đốc công ty TNHH DL-DV-TM Vĩnh Hưng moon, bêl xâng apêê xay moon, bấc ngai cắh ơy năl lứch nắc vêy cr’noọ cơnh cơnh đi cơnh tốh, đhơ cơnh đếêc nắc cung cr’noọ doó lất mốp. n’đhơ ma nuýh Việt tơơm riáh ma nuýh Hoa đhị Hội An nắc apêê cung yêm têêm bhrợ cha, ắt mamông.

            N’đắh đhr’năng biển đông, vel đong nắc cung ơy xay moon lâng bấc đhanuôr zi, zêng lâng ma núyh Việt, ma nuýh Hoa, doanhnghiệp, apêê cung ơy năl gít. Đhanuôr doó râu chấc k’rang k’pân, yêm têêm ắt bhrợ cha.

            Xoọc đâu, đhị thành phố Hội An vêy k’dâng 1.500 ma nuýh tơơm ríah nắc ma nuýh Hoa, đh’rứah ắt mamông lâng ma nuýh Việt. tô gố apêê ơy tước ắt mamông têêm ngăn tợơ bấc lang ahay. Ting cơnh apêê pa chắp lêy, cr’chăl bấc bhlầng nắc đhị thế kỷ 17, vêy k’nặ 3000 ma nuýh Hoa ắt mamông đhị Hội An.

            Nắc tợơ tợơp thế kỉ 17, chúa Nguyễn đoọng ắt cóh Đàng Trong, ma nuýh Hoa ơy chô k’rong ắt mamông, bhrọư váih “ đường nhân phố” đh’rứah lâng “ Nhật Bản phố” âng ma nuýh tr’câl tr’bhlêy Nhật đhị Hội An. Apêê nhập quốc tịch Việt Nam lâng bhrọư váih tổ chức “ Minh Hương xã” đhị Hội An moót m’pâng lấh thế kỉ 17.

            Đh’rứah lâng “ Minh Hương xã” dzợ apêê ma nuýh Hoa tu ắt mamông cắh têêm ngăn nắc cắh cắh moót ooy Minh Hương xã, apêê tổ chức lalay cóh Dương Thương Hội Quán. T’tưn, nắc tu ha dưr ting bấc ma nuýh tợơ apêê tỉnh đhị Trung Quốc chô ắt, ơy váih 5 Bang Phúc Kiến, Triều Châu, Quảng Đông, Hải Nam lâng Gia Ứng.

            Z’lấh 500 c’moo ắt mamông, ma nuýh Hoa nắc đhanuôr chr’nắp thứ 2 lấh ma nuýh Việt, ơy chroi k’rong t’bhlầng thương cảng bha lang k’tiếc Hội An ha dưr lâng chr’nắp bhlầng cóh đhr’năng dưr váih chr’nắp văn hoá âng đhanuôr Hội An cóh lịch sử cung cơnh xoọc đâu. Pazêng chr’nắp văn hoá ắt mamông âng đhanuôr nắc pr’đợơ bhrợ váih chr’nắp văn hoá phi vật thể âng c’cir văn hoá bha lang k’tiếc Hội An.

            Tu cơnh đếêc, lâng đhr’năng biển đông cơnh đâu, ma nuýh Hội An pa zay zêl lâng vêy bh’rợ liêm nhâm n’đắh văn hoá vel đong. Nắc cơnh a bhướp 78 c’moo Lê Huyễn- Thủ từ Chùa Ông đhị c’lâng Trần Phú cung moon, đhr’năng biển đông nắc k’đháp zập cơnh, đhơ cơnh đếêc nắc đha nuôr cóh đâu cung t’luôn pa tếêt g’bọ tu ắt za zum muy đhị đông.

            Bêl tợơp xâng xa nay apêê moon, lâng ma nuýh Hội An, đhanuôr Việt Nam cắh cợ đhanuôr Hoa nắc zêng cắh vêy boóp p’rá đoọng moon nắc tr’pác. Bhlưa ma nuýh Hoa lâng ma nuýh Việt cung nắc ma nuýh zêng, cắh ngai moon apêê mốp play. Tu mamông tợơ ahay tước nâu kêi đui cơnh ma nuýh muy đong. Nâu kêi, n’đhơ apêê moon đh’cơnh kị nắc cung tr’xin, ếh râu zêl r’rố r’răm…”

            Nắc đoo cơnh ắt tớt, prá xay âng ma nuýh Hội An, loom rợơng griing đhơ cơnh đếêc pa cắh cung liêm loom. Đhị zapạ c’lâng xa nay, bh’cộ thành phố t’luôn moon gít c’lâng bh’rợ âng Đảng lâng Nhà nước, đh’rứah k’đươi moon apêê doanh nghiệp lâng đhanuôr nắc lêy ắt tớơt liêm ta níh lâng zập ngai, pa bhlầng nắc bhlưa ma nuýh Vịêt lâng Hoa.

            Đhị bêl tr’lum prá xay ooy đhr’năng biển Đông lâng doanh nghiệp, đhanuôr cóh vel đong t’mêê đây, t’coóh Nguyễn Sự- Bí thư Thành uỷ Hội An moon gít:

            Pr’ắt tr’nớt âng hêê nắc liêm ta níh, chắp kiêng k’tiếc k’ruung, ting bhrợ têng cơnh c’lâng pr’lướt âng Đảng, NHà nước, đhơ cơnh đếêc nắc cung pa zay pa mâng loom, oó bhrợ lất xa nay. Ahêê tr’câl tr’bhlêy cơnh c’xu, ắt tớt liêm lâng zapạ ngai, zập n’đắh c’lâng xa nay.

             Gít nắc lâng bhiệc ắt tớt vêy văn hoá, văn minh nắc vêy choom bhrợ liêm bhiệc k’đháp. Bêl bhrợ bh’ar x’rắ nâu, azi bơơn bấc ngai moon oó đớc pân lơơng ắt đhị đhr’năng k’đháp. Tu moon cơnh triết gia Trung Quốc nắc “ râu bhiệc âng đay cắh kiêng oó bhrợ lâng ma nuýh lơơng”. Nắc cung mưy c’lâng xa nay tợơ ma nuýh Việt tơơm ríah ma nuýh Hoa xoọc ắt mamông dhdị phố cổ Hội An.

            K’ha riêng c’moo hay, bấc lang a bhướp a conh âng apêê ơy đh’rứah pazưm têy bhrợ váih chr’nắp liêm âng c’cir văn hoá bha lang k’tiếc,đhị pr’ắt tr’mông yêm têêm xoọc dưr váih zập t’ngay.

              Lâng apêê, Hội An tợơ đanh ahay nắc vel đong./.