C’moo 1954, vêy mưy pân’jứih cóh tỉnh Quảng Ngãi tập kết cóh Bắc, bhrợ công nhân văn k’roóc sữa cóh Nông trường. k’tiếc k’ruung bơơn pachô, t’coóh chô ooy vel đông lâng nắc t’bhlâng chrooi đoọng ha vel bhươl lâng bhiệc băn ta’rí. Lâng bh’rợ pabhlâng liêm chr’nắp nâu, t’coóh nâu nắc 2 chu bơơn ta cher đoọng ch’ner anh hùng lao động.Nâu đoo nắc Anh hùng lao động Hồ Giáo. Nắc ting por chrooi đoọng m’bứi c’rơ g’lêếh âng đay đoọng ha k’tiếc k’ruung, t’mêê đâu, t’coóh nắc lấh lướt ch’ngai chô ắt ooy râu têêm ngăn âng pr’ắt tr’mung...  

Hồ Giáo n’niên váih cóh 1 vel đông đha’rứt âng chr’val Tịnh Sơn, chr’hoong Sơn Tịnh, Quảng Ngãi. 12 c’moo t’coóh nắc lướt pa’đhang ta’rí đoọng ha pêê lơơng chấc lêy t’bơơn ch’na cha. Tước 18 c’moo t’coóh lướt bhrợ cách mạng, lơi jợ bhiệc nâu. K’tiếc k’ruung ta’cắt 2 miền, t’coóh tập kết cóh Bắc, xang nặc moót bhrợ công nhân băn k’rôcó đhị Nông trường k’roóc sữa Ba Vì, Hà Tây. Lướt vốch bhrợ tơợ bêl cắh năl chữ, n’jứah học n’jứah bhrợ, xang nặc cung tước t’ngay t’coóh Hồ Giáo choom đọc đợ tài liệu moon pachoom đắh bhiệc b’băn. Pr’ắt tr’mung zay ta’níh, t’bhlâng ta’moóh pachoom nắc ơy zúp đoọng ha t’coóh Hồ Giáo bhrợ têng liêm choom, zúp nông trường k’roóc sữa Ba Vì dưr váih nắc đhị liêm chr’nắp âng ngành b’băn âng miền Bắc. c’moo 1966, t’coóh bơơn ta cher đoọng ch’ner anh hùng lao động. bêl hoà bình, t’coóh dưr chô đắh Ba Vì chô ooy nông trường Sông Bé đoọng bhrợ têng bh’rợ pa’tang băn ta’rí Mura lấh 500 p’nong âng Ấn Độ cher đoọng ha VN bhrợ c’rơ lâng pay sữa. mưy chu cớ t’coóh bhrợ padưr râu liêm chr’nắp bêl băn zư ta’rí Mura dưr váih, vêy đợ acoon hi’lêệng 1.000 ký. T’coóh bơơn nhà nước cher đoọng ch’ner anh hùng lao động g’lúh 2, c’moo 1986.

Chô đhêy hưu ooy vel đông, t’coóh bơơn độp râu k’đươi moon âng thủ tướng Phạm Văn Đồng bêl cher đoọng ha t’coóh 15 p’nong ta’rí Mura lâng râu moon p’too chô zooi zúp đhanuôr vel bhươl dưr zi’lấh đha’rứt ha ul. Xang nặc t’coóh Hồ Giáo nắc t’bhlâng bhiệc băn ta’rí âng đay. Bấc c’moo hanua, xoọc đâu xay moon cớ, bấc ngai nắc cắh ha mơ ha vil c’léh pr’dzoọng âng 1 t’coóh vel 1 t’ngay 2 chu lướt dzung truíh c’lâng zr’nắh k’đhạp tơợ tp.Quảng Ngãi lướt ooy trai ta’rí Hành Thuận, Nghĩa Hành bhrợ bhiệc. a’ngắh Hoàng Thái Nhi, mưy manứih ắt mamung toor c’lâng âng t’coóh buôn lướt vốch hay k’noọ cớ:

Ngai cóh đâu cắh năl t’coóh, ra’diu t’coóh âng đơơng avị, hi’bu nắc chô. T’coóh lướt zâp bêl cung pơng pr’nơng bảo hiểm, ngai lướt truíh c’lâng zêng năl t’coóh, zước boọ xe t’coóh. Ađoo nắc cơnh đêếc, zay ta’níh, ặt pazưm lâng ta’rí âng ava Phạm Văn Đồng cher đoọng.

Râu liêm chr’nắp cóh Hồ Giáo nắc băn padưr, xay moon ha t’nooi ta’rí. Apêê moon t’coóh vêy đhr’năng xâng p’rá âng ta’rí. Cắh năl crêê hay cắh, nắc lêy bấc k’roóc cắh leiem crêê cóh Ba Vì, lâng đợ ta’rí Mura Ấn Độ cắh tộ chô moót ắt pazưm đh’rứah, bêl váih t’coóh nắc zêng đươi chô ắt pazưm đh’rứah, đấh dưr pậ k’rơ. Tơợ Ba Vì tước Sông Bé, xang nặc tất lang, bêl k’noọ bil chô lâng trại ta’rí Hành Thuận, t;’coóh nắc dưr váih manứih băn zư padưr đoọng ha bấc ta’rí glúh váih. T’coóh mưy kiêng bhrợ têng bấc đoọng zúp đhanuôr bơơn zên padưr pr’ắt tr’mung cóh vel đông. Anoo Nguyễn Hữu Hải, bí thư đảng uỷ chr’val Hành Thuận, chr’hoong Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi, đhị vêy trại ta’rí Mura âng anh hùng lao động Hồ Giáo bhrợ bhiệc ơy xay moon ooy t’coóh lâng zâp râu chắp nhêr âng đay:

Vêy mưy manứih cơnh ava Hồ Giáo nắc vêy choom bhrợ bhiệc nâu, hân đhơ t’coóh đhưr nắc ooy cr’chăl bhrợ pachoom lâng c’năl bh’rợ đắh giai cấp pabhrợ nắc t’coóh bhrợ têng bấc râu, tinh thần âng t’coóh cơnh đêếc.

80 c’moo, t’coóh nắc đhêy ắt xang bêl pachoom đoọng bh’rợ tr’nêng ha coon a’châu âng đay. Hân đhơ cơnh đêếc, lứch tuần xa’xao âng t’coóh nắc âng đơơng t’coóh lướt ooy Hành Thuận đoọng lưm lêy ta’rí Mura đoọng oó lấh hay. Choom moon lâng vêy ngai, anh hùng nắc lêy lướt đh’rứah lâng đợ bh’nơơn bh’rợ pậ chr’nắp. hân đhơ cơnh đêếc, lâng t’coóh Hồ Giáo nắc mưy manứih anh hùng dzung k’tiếc, anh hùng cắh ma bằng cấp. mưy acoon manứih bình thường cóh k’ực manứih lơơng. Nhà báo Trần Đăng, PV Báo Thanh niên, manứih ơy taluôn vêy bấc trang x’rặ ooy t’coóh moon:

Lâng cu, t’coóh Hồ Giáo nắc mưy acoon manứih liêm  sạch, râu tr’nơợp acu bơơn lêy ooy t’coóh nắc bhiệc nâu. T’coóh taluôn ắt mamung liêm ta’níh, zay t’bhlâng lâng bhiệc bhrợ, bhrợ têng liêm xang bh’rợ tr’nêng liêm choom. Râu liêm ta’níh lâng trách nhiệm lâng bh’rợ nắc xâng cắh râu rị, hân đhơ cơnh đêếc, cắh vêy lâng ngai cung choom bhrợ têng liêm zâp. Acu choom moon Hồ Giáo nắc manứih bhrợ têng khái niệm liêm ta’níh lâng trách nhiệm nâu liêm zâp bhlâng. Zâp bêl prá xay lâng t’coóh, t’coóh ta’luôn léh váih đhị mặt cu râu liêm chr’nắp âng đơơng, chr’nắp bhlâng. T’coóh bơơn ta cher đoọng ch’ner anh hùng 2 chu nắc tu pr’ắt bh’rợ nâu. Nắc mưy acoon manứih liêm chr’nắp bhlâng.

Hồ Giáo nắc ơy lấh lướt bil ooy tuổi 86, mưy râu liêm chr’nắp âng đhanuôr nắc ơy chô lâng k’tiếc. zay ta’níh, liêm tr’út cơnh bhiệc âng t’coóh chô lâng k’tiếc, mưy acoon manứih bhiệc bhrợ zâp bêl cung chr’nắp liêm ta’níh. Đợ clung k’tiếc đha’hưm âng bhơi k’tang nắc cắh dzợ n’léh váih c’léh dzung lâng pr’ắt pr’dzoọng âng manứih anh hùng zay ta’níh nâu dzợ… hân đhơ cơnh đêếc, đợ râu chr’nắp liêm âng pabhrợ ta’têng, zay ta’níh cóh t’coóh nắc dzợ ắt mamung cóh loom luônh zâp ngai./.

NGƯỜI ĐÀN ÔNG-

TỪ CHĂN TRÂU HAI LẦN TRỞ THÀNH ANH HÙNG LAO ĐỘNG

Năm 1954, có một người đàn ông ở tỉnh Quảng Ngãi tập kết ra Bắc,làm công nhân nuôi bò sữa ở Nông trường. Đất nước giải phóng, ông trở lại quê và tiếp tục đóng góp cho quê hương bằng việc nuôi trâu. Với công việc hết sức giản dị này, người đàn ông ấy đã hai lần được phòng tặng Danh hiệu Anh hùng Lao động.Đó chính là Anh hùng Lao động Hồ Giáo.  Lặng lẽ, khiêm nhường đóng góp một phần nhỏ bé sức lực, tâm huyết của mình cho đất nước, mới đây, ông vừa  thanh thản ra đi để về với những gì thân thương nhất của cuộc đời...

 Hồ Giáo sinh ra ở một làng quê nghèo của xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh, Quảng Ngãi. 12 tuổi, ông đã đi chăn trâu cho địa chủ kiếm cơm ăn. Đến năm 18 tuổi, ông tạm biệt đàn trâu để lên rừng theo cách mạng. Đất nước chia cắt hai miền, ông tập kết ra Bắc, rồi vào làm công nhân nuôi bò tại Nông trường bò sữa Ba Vì, Hà Tây. Ra đi từ khi chưa biết chữ, vừa làm vừa học, rồi cũng đến ngày Hồ Giáo bập bẹ đọc được tài liệu hướng dẫn chăn nuôi. Đức tính cần cù, chịu khó, ham học hỏi đã giúp Hồ Giáo thành công,  giúp Nông trường bò sữa Ba Vì trở thành mô hình điểm của ngành chăn nuôi của miền Bắc. Năm 1966, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Hòa bình lập lại, ông rời Ba Vì về Nông trường Sông Bé để “thử sức” với đàn trâu Mura hơn 500 con do Ấn Độ tặng Việt Nam làm sức kéo và lấy sữa. Một lần nữa, ông lại làm nên kỳ tích khi đàn trâu Mura có những con đạt trọng lượng 1.000 kg. Ông được Nhà nước phong Anh hùng lao động lần thứ 2, năm 1986. 

Nghỉ hưu về quê, ông nhận lời ủy thác của Thủ tướng Phạm Văn Đồng khi tặng ông 15 con trâu Mura kèm lời dặn về giúp bà con quê hương thoát đói nghèo. Thế là Hồ Giáo lại tiếp tục việc nuôi trâu của mình. Bao năm qua, giờ nhắc lại, nhiều người vẫn không quên hình ảnh một ông già ngày hai buổi cần mẫn đi bộ trên con đường ghồ ghề từ thành phố Quảng Ngãi lên trại trâu Hành Thuận, Nghĩa Hành làm việc. Bà Hoàng Thái Nhi, một người dân sống ven con đường ông thường đi qua nhớ lại:

Băng: ai ở đây không biết ổng, sáng sáng ổng xách làn cơm đi, chiều xách làn không về. Ông di lúc nào cũng đội mũ bảo hiểm. Ai đi đường biết ông xin quá giang đều cho đi nhờ. Ông ấy là vậy đó. Cần mẫn, gắn bó, thương đàn trâu của bác Phạm Văn Đồng tặng thì mới làm vậy đó.

Cái tài đặc biệt ở Hồ Giáo là thuần phục trâu bò. Người ta bảo ông có khả năng nghe được tiếng của loài vật. Không biết đúng sai thế nào nhưng nhiều con bò trái tính trái nết ở Ba Vì, rồi những con trâu Mura Ấn Độ không chịu nhập đàn với trâu bản địa, “qua tay ông”, đều trở nên hiền từ, dễ bảo, hay ăn chóng lớn. Từ Ba Vì đến Sông Bé, rồi cuối đời về trại trâu Hành Thuận, ông đã trở thành “bà đỡ” cho nhiều chú trâu lai ra đời. Ông chỉ muốn làm thật nhiều để giúp nông dân có thu nhập nhờ nâng cao chất lượng đàn trâu địa phương. Anh Nguyễn Hữu Hải, Bí thư Đảng ủy xã Hành Thuận, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi, nơi có trại trâu Mura mà Anh hùng lao động Hồ Giáo làm việc đã nói về ông với tất cả tình thương yêu và kính trọng của mình:

Chỉ có người như Bác Hồ Giáo mới làm được việc này, dù đã già rồi hết tuổi lao đông rồi nhưng mà qua quá trình rèn luyện và nhận thức về giai cấp lao động nên ông đã hy sinh, tinh thần của ông như thế.

80 tuổi, ông chính thức nghỉ ngơi sau khi đã truyền nghề cho người cháu của mình. Nhưng cứ cuối tuần, anh con rể lại phải chở ông lên Hành Thuận để thăm mấy con trâu Mura cho đỡ nhớ! Có thể với ai đó, anh hùng là phải đi liền với những bảng thành tích lớn lao. Nhưng Hồ Giáo lại là một người anh hùng chân đất, anh hùng không bằng cấp! Một con người bình thường trong hàng triệu, hàng triệu người bình thường khác. Nhà báo Trần Đăng, phóng viên báo Thanh Niên, người từng có nhiều trang viết về ông chia sẻ:

Với tôi Hồ Giáo là một con người thanh sạch, điểm đầu tiên tôi nhận ra ở ông là điều đó. Ông luôn sống trung thực, tận tụy với công việc, làm tròn bổn phận một cách tốt nhất có thể. Thực ra phẩm chất trung thực và trách nhiệm với công việc nghe thì nhàm lắm nhưng không phải ai cũng thực hiện được đầy đủ đâu. Tôi có thể nói Hồ Giáo là người thực hiện khái niệm trung thực và trách nhiệm đó đầy đủ nhất. Mỗi khi tiếp xúc với ông, ông luôn hiện lên trước mắt tôi vẻ đẹp dâng hiến, đáng yêu lắm. Có lẽ là ông được phong tặng danh hiệu anh hùng đến 2 lần là vì những phẩm chất này. Đó là một con người đáng yêu đến từng động tác nhỏ...

Hồ Giáo đã vĩnh viễn ra đi ở tuổi 86. Một tinh hoa của nông dân đã về với đất. Giản dị, thanh thản như cách mà ông đến với cõi đời này để làm người – một con người mà cốt cách, việc làm bao giờ cũng hàm chứa giá trị lao động chân chính. Những cánh đồng thơm mùi cỏ non sẽ không còn dấu chân và hình bóng người Anh hùng hiền hậu, chất phác ấy nữa…nhưng những giá trị của Lao động, Lương thiện và Tự trọng ở ông luôn sống mãi trong lòng bao người./.