Chô ooy Nam Giang-Quảng Nam ooy đợ t’ngay nâu, truíh c’lâng 14D zâp đhị cung lêy đhanuôr ặt tớt púah a’tuông đhị plêệng p’răng pứih cắh dzợ cơnh. Hân đhơ a’tuông bơơn bhrợ bấc, nắc đhanuôr Cơtu cóh đâu cung cắh lấh yêm loom tu zên pa’câl cắh liêm crêê, bhiệc bơơn hân noo hadợ pa’câl m’bứi zên ting ặt váih zâp c’moo.

Azi lưm t’coóh Bhling Chim cóh vel Pà Ia, chr’val TàBhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam bêl t’coóh t’mêê chô đắh pêế a’tuông. Đợc bao a’tuông đhị đông, p’loon dzụt móh mặt cr’hộ cr’hăl, Bhling Chim moon hân noo a’tuông c’moo đâu pr’loọng đông đay chóh 3 râu a’tuông, a’tuông bhrông, a’tuông tăm lâng a’tuông t’viêng, chóh bhrợ bấc lấh c’moo l’lăm. Tơợp c’moo đâu bơơn bhrợ liêm bấc, bh’nơơn cung bấc lấh mơ, zên pa’câl nặc cắh vêy lấh zâp c’moo l’lăm:

 c’moo đâu vêy đông váih đông cắh. hân đhơ cơnh đêếc, lâng c’moo n’nắc ahay c’moo đâu bơơn bấc lấh. cung bấc ngai moon c’moo đâu bơơn bhrợ bấc ha dợ pa’câl m’bứi zên.

Cr’chăl tơợ chr’val TàBhing ch’ngai mơ 10 cây số, đhanuôr chr’val Cà Dy cung xoọc r’rộ r’răm bơơn bhrợ a’tuông. A’tuông bhrông, a’tuông tăm lâng a’tuông t’viêng bơơn t’moót ooy bao đơơng chô ooy đông, púah đợc bịng tang đông. Bêl a’tuông xang púah pa’goóh nắc âng đơơng m’bhị pay cr’liêng. Pr’loọng đông anoo Bhnướch Pitơ, cóh vel Cà Rung, chr’val Cà Dy c’moo đâu bhrợ 2 ha’rêê chóh a’tuông, lấh mơ nắc a’tuông tăm lâng a’tuông bhrông. Hân đhơ a’tuông bơơn hân noo nắc diịc điêl nhi đoo cung cắh lấh bhui har, yêm loom tu zên pa’câl a’tuông đệ lấh mơ lâng c’moo l’lăm. C’moo l’lăm a’tuông bhrông 1 ký pa’câl 25-30 r’bhâu đồng, ha dợ c’moo đâu nắc xiêr dzợ 15 r’bhâu đồng. mưy a’tuông t’viêng nặc k’đhạp pa’câl lâng apêê lướt câl pa’ép zên đệ m’bứi lấh mơ. Anoo Bhnướch Pitơ, vel Cà Rung, chr’val Cà Dy, Nam Giang đoọng năl:

   c’moo n’nắc ahay a’tuông cắh bơơn bhrợ bấc hân đhơ cơnh đêếc pa’câl zên dal lấh mơ. C’moo đâu bơơn bhrợ bấc nặc pa’câl cậ cắh dal zên. Pr’loọng đông chóh bấc, laliêm doọ váih g’rưi.

Bơơn bhrợ bấc ha dợ pa’câl m’bứi zên nắc ặt dưr váih ooy bấc c’moo đâu lâng đợ bh’nơơn bh’rợ âng đhanuôr. Cắh mưy a’tuông nắc a’tao, a’rong, a’bhoo cung zêng cơnh đêếc, bơơn bhrợ bấc hadợ pa’câl m’bứi zên. Râu tu nâu nắc tu thị trường pa’câl cắh têêm ngăn, lâng đhanuôr pa’câl ặt g’nưm ooy apêê lướt câl nắc apêê pa’ép cậ zên. Ta’moóh đắh zên thị trường c’moo đâu, amoó Lê Thị Thu, manứih lướt câl a’tuông tơợ Đại Lộc lướt ooy Nam Giang xay moon:

C’moo đâu bơơn hân noo hân đhơ cơnh đêếc nắc pa’câl cắh dal bấc. a’tuông t’viêng c’moo đâu cắh mơ a’tuông bhrông lâng a’tuông tăm. Xoọc đâu a’tuông t’viêng cắh vêy bấc ngai câl, tu cóh đồng bằng ơy váih bấc, pa’câl cắh choom. C’moo đâu a’tuông tăm pa’câl liêm choom lấh, 19 r’bhâu đồng đhị 1 ký, c’moo n’nắc a’hay 15 r’bhâu a’năm.

Hân đhơ zên pa’câl cắh liêm dal, nắc tu vêy hân noo a’tuông bơơn bhrợ bấc nắc đhanuôr Cơtu cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang cung vêy pa’xoọng m’bứi zên đoọng ha pr’ắt tr’mung. Râu bhui har nâu hân đhơ cắh lấh bấc nắc lâng zâp apêê k’căn k’conh cung zâp đoọng ha đợ apêê p’niên đha’rứt cóh k’coong ch’ngai bêl cha’cha vêy pr’dzăm a’xiu, lêệ la lâng m’bứi xa’nập xập t’mêê liêm. Rơơm kiêng đợ hân noo nâu a’tốh, cắh mưy t’nơơm a’tuông nắc đợ t’nơơm chr’nóh n’lơơng cung pa’câl têêm ngăn đoọng đhanuôr doọ lấh zr’nắh k’đhạp./.

Nam Giang bếp bênh mùa đậu

Về Nam Giang (Quảng Nam) những ngày này, dọc Quốc lộ 14D đâu đâu cũng thấy cảnh người dân ngồi phơi đậu dưới cái nắng gay gắt. Mặc dù đậu được mùa, nhưng bà con Cơ Tu nơi đây vẫn kém vui vì giá cả bấp bênh, điệp khúc “được mùa, mất giá” lặp đi lặp lại năm này sang năm khác.

Chúng tôi gặp ông Bhling Chim ở thôn Pà Ia, xã TàBhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam khi ông vừa đi hái đậu ở rẫy về. Cất bao đậu vào góc nhà, lau vội những giọt mồ hôi nhễ nhại, Bhling Chim cho biết: Mùa đậu năm nay, gia đình ông trồng cả ba loại đậu đỏ, đậu đen, đậu xanh, diện tích cũng nhiều hơn vụ trước. Đậu năm nay thu hoạch được mùa, năng suất cao hơn và giá cả cũng không cao hơn so với những năm trước.  

 Năm nay có nhà được nhà không. Nhưng so với năm ngoái thì năm nay được hơn nhiều. Vẫn có nhiều người nói là năm nay thu hoạch nhiều nhưng lại rớt giá, nhưng tôi thấy năm nay vẫn được hơn. Như năm ngoái đậu đen có 13, 14 ngàn, năm nay được hai mấy ngàn.

Cách xã TàBhing khoảng 10 cây số, người dân xã Cà Dy cũng đang tất bật thu hoạch đậu. Đậu đỏ, đậu đen, đậu xanh được đóng bao, chở về nhà, phơi đầy sân. Khi đậu được phơi khô thì mang đập để lấy hạt. Gia đình anh Bhnướch Pitơ, ở thôn Cà Rung, xã Cà Dy năm nay làm hai rẫy đậu, chủ yếu là đậu đen và đậu đỏ. Dù đậu được mùa nhưng vợ chồng anh vẫn kém vui vì giá đậu thấp hơn so với năm trước. Năm ngoái, đậu đỏ một kg bán được 25-30 ngàn, nhưng năm nay hạ xuống còn 15 ngàn. Riêng đậu xanh rất khó bán mà lại bị tư thương ép giá xuống rất thấp. Anh Bhnướch Pitơ thôn Cà Rung, xã Cà Dy, Nam Giang cho biết:

  Năm ngoái đậu không được mùa nhưng lại bán với giá cao hơn nhiều so với năm nay. Ngược lại năm nay được mùa nhưng lại giá cả không bằng năm ngoái. Năm nay gia đình cũng trồng nhiều, đậu cũng không bị sâu bệnh nên phát triển rất tốt. Năm ngoái đậu đỏ được giá hơn, nhưng năm nay đậu đen được hơn chút thì đậu đỏ lại xuống giá. Đậu đỏ giờ một ký còn có 15 ngàn thôi, năm ngoái thì 25 đến 30 ngàn. Hỏi mấy người đi mua họ cứ bảo thị trường đang xuống nên mua với giá rẻ, dù được mùa nhưng vẫn chưa thấy giá cả lên.

“Được mùa mất giá” là điệp khúc diễn ra từ nhiều năm nay đối với mặt hàng nông sản của bà con. Không chỉ đậu mà mía, sắn, bắp đều phải chịu chung số phận được mùa mất giá. Nguyên nhân một phần do thị trường đầu ra không ổn định, bà con mua bán phụ thuộc vào tư thương nên bị ép giá. Hỏi về giá cả thị trường năm nay, chị Lê Thị Thu, người đi buôn từ dưới Đại Lộc lên Nam Giang mua hàng cho hay:

 Năm nay được mùa nhưng lại mất giá. Đậu xanh năm nay không bằng đậu đỏ và đậu đen. Gìơ đậu xanh họ ít mua lắm, vì dưới đồng bằng có rất nhiều rồi, bán không chạy nữa. Năm nay đậu đen được hơn, 19 ngàn 1 ký, năm ngoái thì có 15 ngàn thôi.

 Mặc dù giá cả bấp bênh nhưng nhờ cây đậu được mùa nên đồng bào Cơ Tu ở huyện miền núi Nam Giang cũng có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống. Niềm vui tuy không trọn vẹn với các bậc phụ huynh nhưng cũng đủ mang lại cho những đứa trẻ nghèo miền núi những bữa ăn có cá, có thịt và vài bộ áo quần tươm tất. Mong rằng, những vụ mùa tới, không chỉ cây đậu mà những loại nông sản khác luôn có đầu ra ổn định để bà con đỡ vất vã hơn./.