Apêê a’bhướp a’dích chắp nhêr!

Hadang ặt đhêy đhị mưy tác phẩm Dế mèn phiêu lưu ký, nhà văn Tô Hoài nắc bơơn bấc ngai năl, ơy bhrợ bhiệc cơnh nhà văn Nam Cao moon nắc đợc đoọng ha lang tr’mung lâng bh’rợ âng manứih k’đhơợng bút. Hân đhơ cơnh đêếc, nhà văn Tô Hoài cắh đhêy đhị 1 Dế mèn nắc dzợ lướt ch’ngai lấh mơ. T’coóh bil bêl 95 c’moo, đợc lơi đoọng ha tất lang tr’mung lấh 100 đầu sách. K’noọ tước nhà văn Tô Hoài, apêê cung hay tước bài Vợ chồng A Phủ-truyện đệ ơy bơơn bhrợ padưr váih phim lâng cung nặc 1 tác phẩm liêm chr’nắp đoọng ha văn học lalua acoon cóh k’coong ch’ngai âng Tô Hoài ơy bhrợ têng. T’ruíh đoọng ha pêê t’coóh t’ha bêl đâu vêy bha ar x’rặ ooy n’crool nhà văn Tô Hoài lâng đợ tác phẩm bơơn x’rặ bhrợ cóh zr’lụ Tây Bắc. apêê a’bhướp a’dích đương xâng:

G’lúh tr’nơợp bơơn đọc truyện đệ O Chuột tước bêl đọc Dế mèn phiêu lưu ký, nhà văn Hoàng Quốc Hải mưy ặt k’noọ bhrợ ha cơnh ooy pr’ắt tr’mung âng đay bơơn lêy tơợ ch’ngai manứih x’rặ truyện nắc. tu Dế mèn phiêu lưu ký âng đơơng pr’ắt tr’mung p’niên âng đoo lâng bấc lang apêê p’niên lướt zâp ooy cóh bha’lang k’tiếc nâu. Tước c’moo 1969, nhà văn Hoàng Quốc Hải pr’đoọng bơơn bhrợ bhiệc lâng cơ quan đh’rứah lâng nhà văn Tô Hoài, nhà văn Hoàng Quốc Hải dzợ bơơn xâng bấc cr’liêng xa’nay xay moon ooy đợ g’lúh lướt vốch cóh Tây Bắc:

Ooy đợ g’lúh lướt ooy zr’lụ Tây Bắc,nhà văn Tô Hoài taluôn n’jứah xâng apêê moon, n’jứah lêy apêê bhrợ, n’jứah ắt chi’ớh lâng apêê, lâng x’rặ đợc nêếh. vêy đợ đhị c’nắt t’coóh ghi đợc xa’nưl a’chim xưl cóh crâng ha cơnh, xa’nưl achim xưl cóh đồng bằng ha cơnh. Cắh cậ cơnh achim băn cóh cr’loọng đông ooy thành phố ha cơnh. Đợ c’nắt x’rặ đợc n’nắc t’coóh zêng đọc đoọng azi xâng. Zâp râu zêng vêy râu liêm pr’hay lalay cơnh. Tơợ đêếc nắc lêy nhà văn Tô Hoài bhrợ bhiệc liêm ta’níh bhlâng lâng đợ râu âng t’coóh moon pa’glúh đoọng ha hêê tin đươi.

Râu liêm choom bhlâng âng nhà văn Tô Hoài bêl x’rặ ooy đhanuôr zâp acoon cóh k’coong ch’ngai đắh Bắc nắc cr’chăl t’ngay lêy cha’mêết cr’ay k’naanh âng đhanuôr, lêy chô tước pr’ắt tr’mung âng đhanuôr. Nhà văn Tô Hoài taluôn moon: K’tiếc k’ruung lâng manứih miền Tây ơy đợc đoọng acu hay k’noọ, chắp nhêr bấc, cắh ha mơ choom ha vil. C’léh bh’rợ Tây Bắc k’ay k’naanh lâng grơơ k’rơ zâp bêl cung váih manứih, váih bhiệc bhrợ ooy cr’noọ âng cu. Nhà văn Tô Hoài xay moon kỉ niệm  cắh ha mơ choom ha vil t’ngay dịc điêl A Phủ âng đơơng ađoo glúh đắh tr’đấc Tà Sua lâng moon Chéo lù, chéo lù, nâu đoo nắc moon Chô cớ. cung cơnh đêếc ậh lâng bêl g’lúh dưr chô, anhi dịch điêl Lý Nủ Chu cóh dzung dading Cao Phạ.  T’coóh cung rêên bêl lêy phim  Dịc điêl A Phủ, tu đợ manứih bhrợ phim nắc ơy bhrợ p’cắh pr’ắt tr’mung lalua lâng acoon manứih lalua âng manứih Tây Bắc. Giáo sư Phong Lê, manứih ơy bấc c’moo ắt lêy cha’mêết tác phẩm âng nhà văn Tô Hoài moon gít: vêy bơơn loom luônh cơnh đêếc nắc râu tự nhiên bêl nhà văn ơy ắt mamung đh’rứah lâng đhanuôr, cắh vêy 3 đh’rứah lâng nhân vật âng đoo, đh’rứah đuôl óih, plong a’luốt, coọp xong đông, pếch bơơn a’bhơơi, coọp a’xiu, lướt pay k’điêl, đh’rứah ặt cha lêệ a’xêếh, bấc râu…

Xay moon ooy dịc điêl A Phủ nắc moon ooy chr’nắp liêm tr’nơợp cóh văn học tr’zêl tr’penh, ắt ooy pazêng 3 truyện đoọng váih Truyện Tây Bắc. tô Hoài ooy đợ c’moo tr’nơợp lướt moót ooy tr’zêl tr’penh, x’rặ đợ tác phẩm tr’nơợp âng văn học tr’zêl tr’penh lâng bhrợ padưr c’léh bh’rợ âng 1 lang manứih. Lâng truyện Tây Bắc nâu, Nguyên Ngọc ắt cóh zr’lụ 5 lướt moót cóh Tây Nguyên đoọng x’rặ k’tiếc k’ruung dưr dzoọng. c’nắt c’lâng pr’lứch cr’chăl văn học tr’zêl tr’penh 45-46 bơơn ta moon ooy 2 bha ar nâu.

Tơợ truyện Tây Bắc, nhà văn Tô Hồ lướt bhrợ têng lêy cha’mêết pr’ắt tr’mung lâng tác phẩm miền Tây glúh váih xang nặc 10 c’moo. Cung nặc Tây Bắc hân đhơ cơnh đêếc, c’léh pr’dzoọng lâng pr’ắt tr’mung âng acoon manứih dưr n’léh liêm gít lấh mơ cóh lịch sử, đhị râu tr’xăl âng pr’ắt tr’mung. Nâu đoo nắc đợ pr’ắt tr’mung lalay cơnh a’ngắh Giàng Súa, nắc anoo cán bộ cóh dứp, nắc t’coóh chủ tịch chr’val Soá Toả… âng t’coóh đợc lơ bấc c’rơ bh’rợ đoọng bhrợ padưr. Lâng đợ t’tưn, đợ tác phẩm Họ Giàng cóh Phìn Sa, Nhớ Mai Châu…Tô Hoài dzợ p’zay ặt x’rặ bhrợ lâng k’tiếc, acoon manứih Tây Bắc, rơơm kiêng xay moon đoọng đợ râu cắh năl cóh k’tiếc k’coong ch’ngai nâu. Lêy pazêng pr’ắt tr’mung văn học âng nhà văn Tô Hoài, GS Phong Lê moon gít:

Tô Hoài nắc 1 ooy đợ tác giả pậ chr’nắp bhlâng âng thế kỉ 20. t’coóh crêê ooy lang apêê liêm choom bhlâng âng cu k’noọ lang apêê n’niên c’moo 20, tơợ c’moo 1920 nắc a’choóh. Nắc apêê bha’lâng âng văn chương hiện đại, bhrợ padưr liêm choom bhlâng âng văn học thế kỉ 20-bhrợ padưr hân noo bơơn bhrợ 1930-1945, đh’rứah lâng Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Xuân Diệu, Huy Cận. t’coóh cung nắc manứih cắh vêy bấc dzợ ắt mamung âng lang xoọc đâu, đh’rứah lâng nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh.

Tơợ Dế mèn phiêu lưu ký bêl ta lêy nắc đha’đhâm cắh ơy 20 c’moo tước bêl lứch hồi ký văn học xuất bản bêl lấh 80 c’moo, pr’hơơm pr’ắt tr’mung taluôn vêy bấc lâng p’cắh gít cóh zâp trang x’r bhrợ âng nhà văn Tô Hoài, âng đơơng t’coóh lâng bấc nhà văn, nhà thơ bha’lâng n’lơơng bhrợ padưr hân noo bơơn bhrợ chr’nắp bhlâng âng văn học VN thế kỷ 20. t’coóh bil, hân đhơ cơnh đêếc cóh loom luônh âng bấc pr’zợc đọc bấc lang, “adêy dế mèn” nắc ắt mamung váih ting cr’chăl t’ngay./.