Ruộng chuôr bơơn đha nuôr Mông cóh Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái ga lêếh ga lêêng bhrợ t’váih cóh m’pâng crâng ca coong ma bhuy z’nghít. Bêl ahay tu loóih bh’rợ bhrợ têng cắh âi liêm glặp, đha nuôr cắh âi bơơn pa dưr pr’đơợ âng ruộng chuôr, tu cơnh đêếc bh’nơơn pay pa chô cắh âi bấc. Bấc c’moo đăn đâu, cơnh lâng râu k’đhơợng xay bhrơợng âng chính quyền vel đông, râu moọt bhrợ k’rơ âng c’bhúh cán bộ nông nghiệp cóh bh’rợ chóh bhrợ, pa dzoóc hân noo bhrợ, pr’ặt tr’mông âng đha nuôr zr’lụ da ding ca coong âi vêy bấc râu tr’xăl t’mêê.

Pr’loọng đong t’coóh Khang Súa Hờ, ặt cóh vel Háng Tầu Dê, chr’val Chế Cu Nha, chr’hoong Mu Cang Chải vêy lấh 1000 mét vuông ruộng chuôr. L’lăm ahay, nắc muy bhrợ 1 hân noo a năm, pr’loọng đong lâng 7 cha nắc n’nâu ta luôn cắh zấp cha. Đoọng vêy ch’nêếh đoọng ha ca coon chó đơơng ooy trường,  anhi đoo bhrợ bấc râu đoọng t’bơơn ting đồng, n’đhơ nắc ja jâng.

Tơợ t’ngay bơơn p’too moon, pa choom đoọng ng’cơnh chóh bhrợ liêm choom, pa dzoóc hân noo bhrợ cóh ruộng chuôr, 1000 mét vuông ruộng âng pr’loọng đong t’coóh Hờ âi bơơn chóh bhrợ 2 hân noo bhrợ. Pazum ooy đêếc nắc râu k’rong ooy phân bón, z’nươu zư lêy chr’nóh tu cơnh đêếc pr’loọng đong t’coóh âi mặ z’lấh đhr’năng cắh zấp cha, r’dợ vêy bơơn u xưa ha roo đoọng pa câl, p’xoọng thu nhập ha pr’loọng đong. T’coóh Khang Súa Hờ bhui har moon:

Bêl ahay ruộng nắc muy chóh 1 hân noo a năm, cha cắh mơ đanh nắc lứch ặ ch’nêếh ha roo, ha ul bhlâng. Nâu câi chóh 2 hân noo cơnh đâu nắc zấp ặ bơơn cha.

Chế Cu Nha nắc muy cóh pêê chr’val vêy ruộng chuôr liêm bhlâng chr’hoong Mù Cang Chải. Prang chr’val vêy k’noọ 540 pr’loọng cơnh lâng lấh 2.300 cha nắc, 100% nắc đha nuôr Mông. Tu loóih nắc bhrợ muy hân noo/c’moo, tu cơnh đêếc k’noọ 200 hecta ruộng chuôr, n’đhơ cơnh đêếc đợ pr’loọng đong đha rựt, ha ul moọt bêl tước hân noo chóh choọt cr’chăl đâu đanh 3-4 c’moo công dzợ lấh 75%. Tơợ c’moo 2010, chr’val nắc tơợp vêy đợ đhăm chóh bêệt 2 hân noo tr’nơợp, tước nâu câi lấh 80% đhăm chóh bêệt 2 hân noo, lấh n’nắc dzợ muy bơr đhăm chóh a bhoo lâng bhơi r’véh. Đươi vêy cơnh đêếc, thu nhập âng đha nuôr đhị muy đhăm k’tiếc r’dợ dzoóc ting c’moo, pr’ặt tr’mông âng đhauôr âi tr’xăl choom hơnh déh; đợ pr’loọng đong đha rựt nắc đhêêng dzợ n’dúp 60%, doó dzợ pr’loọng ta luôn ha ul. T’coóh Hờ A Nha, Phó Chủ tịch UBND chr’val xay moon:

Bêl ahay bấc  đha nuôr cóh đâu cắh zấp cha cha.. n’đhơ cơnh đêếc nắc cóh cr’chăl chóh bhrợ 2 hân noo lâng pa bhlâng nắc chóh ha roo lai nắc nâu câi đợ pr’loọng đha rựt ha ul công xiêr lâng ch’na đh’nắh k’đhơợng zấp lấh t’piing lâng t’ngay ahay.

Đoọng đha nuôr ma nứih Mông zr’lụ da ding ca coong tr’xăl c’năl, xăl tơợ bêệt bhrợ 1 hân noo nắc dzang bhrợ 2 hân noo cơnh xoọc đâu, cấp uỷ, chính quyền lâng lướt l’lăm nắc ngành nông nghiệp chr’hoong Mù Cang Chải âi xay bhrợ mr’cơnh bấc bh’rợ. chr’hoong âi p’too moon apêê pr’loọng đong cán bộ, đảng viên bhrợ l’lăm, bêl lêy vêy choom liêm, đợ pr’loọng n’nâu âi p’too moon đhi noo, c’bhúh xoọng ting bhrợ lâng ta luôn bơơn cán bộ nông nghiệp chr’hoong pa choom, chr’mêệt lêy… t’coóh Hoàng Văn Nguyên, Phó trưởng phòng Nông nghiệp- PTNT chr’hoong Mù Cang Chải, ma nứih âi lấh 25 c’moo ặt ma mông lâng đha nuôr zr’lụ da ding ca coong đoọng năl:

Apêê cơ quan cơnh Trạm khuyến nông, Trạm zư lêy chr’nóh lâng Phòng NN bhrợ đợ pr’đhang bh’rợ pa cắh đoọng lêy lâng pa choom đha nuôr liêm ta níh, n’đhơ nắc đha nuổ dzoọng cóh toor lêy cha kêệt cắh tộ bhrợ, cán bộ xiêr bhrợ đoọng ha đha nuôr; đhị 1, 2 c’moo lêy vêy râu cha nắc ha dợ ting bhrợ lâng đhị đêếc đhăm ha roo ha ọt ha pruốt công r’dợ dưr bhứah ting c’moo.

Chr’hoong Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái xoọc vêy lấh 4.300 hecta ruộng chuôr, ặt đhị vel đong 14  chr’val, 1 thị trấn. cóh đêếc vêy apêê bh’rợ pa dưr tr’mông tr’mêếh pr’ặt tr’nợt xay moon ha ting c’moo, chr’hoong nắc xay moon chóh bhrợ ta luôn, pa dzoóc hân noo bhrợ têng cóh ruộng chuôr nắc muy cóh bấc bh’rợ tr’nơợp chr’nắp. xang k’noọ 5 c’moo xơợng bhrợ, tước nâu câi prang chr’hoong âi vêy lấh 1.300/1.800 hecta ruộng chóh bêệt 2 hân noo ha roo; mơ dzợ nắc lấh 2.000 hecta tu pr’đoợ cắh liêm glặp đoọng chóh ha roo, âi dzang xăl choh zấp râu tơơm n’lơơng cơnh a bhoo, khoai tây, lúa mì, a hứ lâng nắc tơợp vêy bh’nơơn liêm choom. T’coóh Lê Trọng Khang, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái đoọng năl:

Brương tr’nu tước dâng 1.800 hecta nắc pa đhêy ặ, chủ trương âng chr;hoong nắc bhrợ t’váih c’lâng n’đhơ doó pa dưr lứch chóh ha roo 2 hân noo, nắc vêy chơớih pay muy bơr t’nơơm liêm glặp, liêm choom đoọng chóh bhrợ. Đhị bh’rợ chóh bhrợ lêy nắc vêy bhrợ kế hoạch liêm ta níh đhị pr’đơợ liêm glặp lâng ting râu tơơm chr’nmóh, đoọng chóh bhrợ liêm crêê,

Ruộng chuôr cắh muy chô đơơng râu pa dưr du lịch, xay trúih pr’dưr pr’dzoọng đoọng ha chr’hoong Mù Cang Chải, nắc đha nuôr zr’lụ da ding cóh đâu dzợ âi lâng xoọc bh’dzang tr’xin z’lấh đha rựt, bhrợ bhr’lậ pr’ặt tr’mông đươi vêy c’lâng lướt crêê âng bh’rợ chóh bhrợ ta luôn, pa dzoóc hân noo./.

Tăng vụ trên ruộng bậc thang Mù Cang Chải

Ruộng bậc thang được đồng bào Mông ở Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái kỳ công tạo nên giữa thiên nhiên hùng vĩ. Trước đây do truyền thống canh tác lạc hậu, bà con chưa phát huy được lợi thế của ruộng bậc thang, nên hiệu qủa kinh tế chưa cao. Những năm gần đây, với sự chỉ đạo quyết liệt của chính quyền địa phương, sự vào cuộc mạnh mẽ của đội ngũ cán bộ nông nghiệp trong việc thâm canh, tăng vụ, đời sống người dân vùng cao đã có nhiều đổi thay. 

 Gia đình ông Khang Súa Hờ, ở bản Háng Tầu Dê, xã Chế Cu Nha, huyện Mù Cang Chải có hơn 1000 mét vuông ruộng bậc thang. Trước đây, do chỉ làm 1 vụ, gia đình với 7 thành viên này thường xuyên thiếu đói. Để có gạo cho con mang về trường học, ông bà phải làm nhiều thứ để kiếm từng đồng, thậm chí nhịn ăn cách bữa.

Từ ngày được vận động, hướng dẫn thâm canh, tăng vụ trên ruộng bậc thang, 1000 mét vuông ruộng của gia đình ông Hờ đã được cấy 2 vụ. Cộng thêm đó là sự đầu tư về phân bón, thuốc bảo vệ thực vật nên gia đình ông đã thoát khỏi cảnh thiếu ăn, dần dần có dư thóc để bán, tăng thêm thu nhập cho gia đình. Ông Khang Súa Hờ phấn khởi nói:“Trước đây ruộng chỉ trồng 1 vụ thôi, ăn chưa lâu thì đã hết gạo rồi, đói lắm. Giờ trồng 2 vụ thế này thì đủ cơm ăn rồi".

Chế Cu Nha là môt trong ba xã có ruộng bậc thang đẹp nhất huyện Mù Cang Chải. Toàn xã có gần 540 hộ với trên 2.300 nhân khẩu, 100% là đồng bào Mông. Do thói quen chỉ làm 1 vụ lúa mùa/năm, nên dù có gần 200 héc ta ruộng bậc thang, nhưng số tỷ lệ hộ nghèo, thiếu đói vào mùa giáp hạt thời điểm cách đây 3-4 năm vẫn trên 75%. Từ năm 2010, xã bắt đầu có những diện tích cấy 2 vụ đầu tiên, đến nay hơn 80% diện tích cấy được 2 vụ, ngoài ra còn một số diện tích trồng ngô và cây rau màu. Nhờ đó, thu nhập của người dân trên một đơn vị diện tích tăng dần theo từng năm, đời sống vật chất và tinh thần của bà con đã thay đổi đáng kể; tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn dưới 60 %, không còn hộ thường xuyên bị thiếu đói. Ông Hờ A Nhà, Phó Chủ tịch UBND xã đánh giá:

"Trước đây bà con trên này thiếu ăn tương đối là đông. Tuy nhiên là trong quá trình triển khai trồng 2 vụ và đặc biệt là trồng lúa lai thì hiện nay tỷ lệ đói nghèo cũng giảm và lương thực  đảm bảo hơn so với ngày trước”.

Để bà con người Mông vùng cao thay đổi nhận thức, chuyển từ cấy 1 vụ sang 2 vụ như hiện nay, cấp ủy, chính quyền và tiên phong là ngành nông nghiệp huyện Mù Cang Chải đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Huyện đã vận động, hướng dẫn các hộ gia đình cán bộ, Đảng viên làm trước, khi thấy có hiệu quả, những hộ này đã vận động anh em, hàng xóm làm theo và thường xuyên được cán bộ nông nghiệp huyện hướng dẫn, kiểm tra... Ông Hoàng Văn Nguyên, phó Trưởng Phòng Nông nghiệp – Phát triển nông thôn huyện Mù Cang Chải, người đã hơn 25 năm gắn bó với nông dân vùng cao, cho biết: 

“Các cơ quan như Trạm khuyến nông, Trạm bảo vệ thực vật và Phòng Nông nghiệp làm những mô hình trình diễn và hướng dẫn nhân dân cụ thể, thậm chí dân đứng trên bờ thấy rét không chịu làm, cán bộ xuống làm thay dân;  qua 1, 2 năm thấy có ăn mới làm theo và qua đó diện tích lúa đông xuân tăng dần theo từng năm”.

Huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái hiện có trên 4.300 héc ta ruộng bậc thang, nằm trên địa bàn 14 xã, 1 thị trấn. Trong số các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội đề ra cho từng năm, huyện xác định việc thâm canh, tăng vụ trên ruộng bậc thang là một trong những nhiệm vụ hàng đầu. Sau gần 5 năm thực hiện, đến nay toàn huyện đã có hơn 1.300/1.800 héc ta ruộng cấy 2 vụ  lúa; còn lại hơn 2.000 héc ta do điều kiện không phù hợp cấy lúa, đã chuyển sang trồng các loại khác như ngô, khoai tây, lúa mì, gừng và bước đầu cho kết quả tốt. Ông Lê Trọng Khang, Phó chủ tịch UBND huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái cho biết:

 “Tới đây đến ngưỡng khoảng 1.800 héc ta là dừng. Chủ trương của huyện là mở ra hướng không nhất thiết phải trồng lúa 2 vụ, mà sẽ chọn một số cây trồng phù hợp, hiệu quả kinh tế để đưa vào. Qua việc thử nghiệm sẽ lập kế hoạch chi tiết trên cơ sở phù hợp với từng loại cây để đưa vào sản xuất cụ thể”.

Ruộng bậc thang không chỉ đem lại cơ hội phát triển du lịch, quảng bá hình ảnh cho huyện Mù Cang Chải, mà nông dân vùng cao nơi đây còn đã và đang từng bước vươn lên thoát nghèo, cải thiện cuộc sống nhờ hướng đi đúng của việc thâm canh tăng vụ./.