Đhị chr’val Hương Hoà, chr’hoong da ding k’coong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, pr’loọng đong t’cooh Nguyễn Đức Thạnh, coh cr’noon 10 vêy ta n’năl năc pr’loọng đong choh cam liêm choom pa bhlâng lâng đợ zên bơơn pay pa chô coh zập c’moo năc lâh 200 ức đồng. T’cooh Thạnh xay moon, c’moo 2015, tơợ zên vặ t’đui đoọng 50 ức đồng âng Ngân hàng Chính sách xã hội lâng UBND chr’hoong Nam Đông dợ đoọng m’ma chr’noh, phân bón, pr’loọng đong đoo ơy choh 200 tơơm cam đhị k’tiêc bhươn âng pr’loong đong. Xang muy cr’chăl choh bhrợ, zư lêy, lêy pleng k’tiêc coh Nam đông crêê đoọng tơơm cam chắt vaih, t’cooh Thạnh choh p’xoọng 1 r’bhâu tơơm cam coh 2 héc ta k’tiêc ha rêê. Tươc nâu cơy, 200 tơơm cam coh bhươn t’cooh Thạnh ơy choom pay pa chô, chô đơơng râu thu công z’zăng ha pr’loọng đong: “Coh đâu, azi năc manuyh choh cam coh tr’nơơp. Coh bhươn căh mơ bâc, bâc bhlâng năc coh ha rêê. Tơơm cam năc muy râu tơơm chr’noh k’đhap u chặt vaih năc râu liêm choom ooy kinh tế bâc pa bhlâng. Xoọc đâu cam căh lâh bâc năc vêy mơ ooy pa câl lứch mơ đêêc. Tơợ bêl choh cam pr’ăt tr’mông âng pr’loong đong vêy tr’xăl, doọ dợ lâh zr’năh k’đhap.

Ha dang cơnh chr’val Hương Hòa lêy pay tơơm cam năc tơơm chr’noh bha lâng đoọng pa dưr kinh tế, t’bil ha ul pa xiêr đharựt đoọng ha đhanuôr, năc chr’val Hương Sơn năc pay tơơm chứa choh coh bâc pr’loọng đong, pa dưr râu liêm choom ooy kinh tế coh mr’đoo đhăm k’tiêc choh bhrợ. P’căn Hồ Thị Thời, Phó Chủ tịch UBND chr’val Hương Sơn, chr’hoong Nam Đông,tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: Hương Sơn vêy 100% đhanuôr năc đhanuôr Cơ Tu. Coh l’lăm ahay, đhanuôr coh chr’val bâc bhlâng pa dưr kinh tế tơợ tơơm cao su lâng choh crâng. Tơợ c’moo 2016, chr’val Hương Sơn ta đang moon đhanuôr xăl chr’noh chr’bêệt, choh pa dưr tơơm chưah coh đhăm k’tiêc crêê liêm. Tươc nâu cơy, prang chr’val vêy k’nặ 30 pr’loọng đong choh chứa lâng đhăm choh lâh 25 héc ta. Lâng chr’năp coh xoọc đâu tợơ 50 tươc 60 r’bhâu đồng muy p’nong chứa, chứa năc tơơm chr’noh râu liêm choom ooy kinh tế bâc pa bhlâng, ting pa xiêr ha ul đharựt đoọng ha bâc pr’loọng đong đhanuôr coh đâu. Ting cơnh p’căn Hồ Thị Thời, Phó Chủ tịch UBND chr’val Hương Sơn nac râu liêm choom tơợ pazêng bh’rợ pa bhrợ căh muy zooi đhanuôr Cơ Tu choom t’bil đharựt, ting n’năc năc dợ pa dưr dal c’năl âng đhanuôr coh bh’rợ t’bhlâng bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ đhị đhăm k’tiêc âng vel đong: “Azi xay bhrợ bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đharựt ting cơnh Nghị quyết âng Đảng uỷ chr’val, bhrợ vr’vai ma tơợ. Zập c’moo, azi xay bhrợ cr’noọ bh’rợ, xay bhrợ liêm choom đợ cr’noọ bh’rợ coh c’moo n’năc, xang n’năc ch’mêệt lêy ooy bh’rợ xay bhrợ, lêy hân đoo đơ liêm choom, hân đoo căh ơy liêm choom đoọng bhr’lậ pa liêm coh pazêng c’moo t’tun. Ooy bh’rợ pa dưr bh’rợ pa bhrợ, b’băn, ch’choh, azi lêy pay tơơm chr’noh crêê cơnh lâng k’tiêc âng vel đong, bhrợ têng ting cơnh c’lâng bh’rợ pa choom ghít pa bhlâng, xay moon pa choom đanh, ta luôn đoọng đhanuôr n’năl lâng bhrợ têng.”

T’cooh Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: Râu liêm choom bhlâng coh bh’rợ xay bhrợ bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đharựt nhâm mâng coh Nam Đông năc chr’val ơy xăl tơơm chr’noh lâng bhrợ têng bâc bh’rợ pa bhrợ crêê cơnh, cơnh: kinh tế bhươn, crâng, choh pazêng râu tơơm chr’noh, cơnh keo, cao su, cam, prí, chứa… Xoọc đâu, đh’rưah lâng bh’rợ zư lêy đợ tơơm cao su, keo ơy ta choh, chr’hoong Nam Đông t’bhlâng bhrợ têng pazêng dự án choh cam, prí, chứa đhị pazêng chr’val vêy bâc đhanuôr acoon coh, ting pa xiêr đợ pr’loọng đong đharựt ting cơnh xa nay t’mêê. T’cooh Trần Quốc Phụng xay moon ghít: Chr’hoong Nam Đông năc 1 coh pazêng vel đong xay bhrợ liêm choom bh’rợ pa xiêr đharựt nhâm mâng âng tỉnh Thừa Thiên Huế: “Xoọc đâu azi t’bhlâng t’bil ha ul, pa xiêr đharựt đoọng ha pazêng chr’val vêy bâc đhanuôr acoon coh. Coh đêêc, azi ơy bhrợ têng 3 dự án pazêng vêy Cam Nam Đông, prí lâng chứa Kayen. Bhrợ têng liêm choom 3 dự án n’nâu năc đhơ đhơ cơnh pr’ăt tr’mông anag đhanuôr coh Nam Đông vêy ta ha dưr dal. Ting n’năc, azi công t’bhlâng pa dưr kinh tế bhươn; bhrợ têng bh’rợ băn c’rooc coh c’rol lâng bhrợ têng zr’lụ ch’choh b’băn ga măc âng pr’loọng đong ting cơnh c’lâng bh’rợ hữu cơ lâng zư lêy môi trường.”

Ha dợ đhị chr’hoong da ding k’coong A Lưới, zr’lụ vêy lâh 80% đhanuôr năc Cơ Tu, Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều ăt mamông, muy chr’val năc vêy bh’rợ tr’nêng la lay đoọng zooi đhanuôr t’bil ha ul pa xiêr đharựt, pa dưr pr’ăt tr’mông. Cán bộ chr’val lâng pazêng hội, đoàn năc tr’lum, chêêc n’năl pr’ăt tr’mông âng đhanuôr, ngai căh zập zên bhrợ cha năc zooi zên vặ, ta bhuch tơơm chr’noh, bh’năn băn năc tươc zup zooi. Đươi vêy cơnh đêêc, đhị chr’hoong n’nâu, pr’ăt tr’mông ting t’ngay vêy ta ha dưr dal, đợ zên bơơn pay pa chô muy cha năc k’nặ 17 ức đồng coh muy c’moo; đợ pr’loọng đong đharựt dợ mơ 18,5%, xiêr k’nặ 17% t’piing lâng c’moo 2015. T’cooh Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: “T’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ pa xiêr đharựt, chr’năp bhlâng năc pa xiêr đharựt nhâm mâng, chr’hoong t’bhlâng k’rong pazêng c’rơ, k’rong pazêng c’rơ tơợ pazêng cr’noọ xa nay âng k’tiêc k’ruung, coh đêêc vêy cr’noọ bh’rợ âng k’tiêc k’ruung ooy bh’rợ pa xiêr đharựt nhâm mâng lâng xa nay bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê. Râu bơr cậ năc A Lưới t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ pa dưr kinh tế, t’bhlâng choh n’loong, chr’năp bhlâng năc tơơm keo lâng prí hàng hoá, băn a ọc, c’rooc… Râu pêê cậ năc t’bhlâng pa dưr du lịch cruung đác, du lịch bhươl cr’noon, lêy nâu đoo năc bh’rợ kinh tế bha lâng âng chr’hoong coh cr’chăl ha y. Azi công t’bhlâng xay moon, p’too pa choom đhanuôr ooy cr’noọ bh’rợ pa xiêr đharựt, g’đéch đhr’năng đương râu zup zooi âng Đảng lâng Nhà nước.”

Xay bhrợ cơnh cr’noọ xa nay âng k’tiêc k’ruung pa xiêr đharựt nhâm mâng, coh pazêng c’moo ha nua, tỉnh Thừa Thiên Huế ơy k’rong bhrợ k’ha riêng tỷ đồng bhrợ têng c’lâng p’rang, đong ăt, zooi k’tiêc pa bhrợ, bhrợ t’bhưah pazêng bh’rợ pa dưr bh’rợ pa bhrợ đoọng ha pr’loọng đong đharựt coh pazêng chr’hoong da ding k’coong, zr’lụ đhanuôr acoon coh. Cr’chăl c’moo tơợ 2016- 2020, xa nay bh’rợ 135, ơy k’rong bhrợ k’nặ 94 tỷ đồng bhrợ têng 133 công trình c’lâng p’rang, trường học, đác ch’ngaach lâng zooi bh’rợ pa bhrợ, bhrợ t’bhưah pazêng bh’rợ pa xiêr đharựt. Đươi vêy cơnh đêêc, tươc nâu cơy, đợ pr’loọng đong đharựt coh zr’lụ đhanuôr acoon coh prang tỉnh dợ mơ 17%, thu nhập m’bưi bhlâng muy cha năc coh muy c’moo mơ 25 ức đồng, bâc lâh 1,5 chu t’piing lâng c’moo 2015, vêy 10 chr’val xay bhrợ liêm xang xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê. T’cooh Lê Văn Cường, Phó Ban Dân tộc tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: coh cr’chăl ha y, tỉnh Thừa Thiên Huế t’bhlâng k’rong pazêng c’rơ đoọng t’bil ha ul pa xiêr đharựt nhâm mâng đoọng ha đhanuôr coh zr’lụ đhanuôr acoon coh: “Tr’nơơp xoọc đâu năc pa dưr dal trách nhiệm manuyh t’cooh xa nay cấp uỷ, chính quyền vel đong coh bh’rợ pa xiêr đharựt nhâm mâng. Chr’năp bhlâng, năc k’dua cán bộ bha lâng, đảng viên muy cha năc đương ch’mêệt lêy tơợ 3 tươc 5 pr’loọng đong đharựt đoọng zup zooi, zooi đhanuôr pa xiêr đharựt. Râu bơr cậ năc bhrợ têng bh’rợ pa dưr bh’rợ tr’nêng, xoọc đâu lâh bh’rợ băn c’rooc năc dợ băn bh’năn râu lơơng, ch’choh lâng choh tơơm zơ nươu coh crâng đoọng t’bil ha ul pa xiêr đharựt nhâm mâng ha đhanuôr da ding k’coong, zr’lụ đhanuôr acoon coh.”/.

Giảm nghèo bền vững vùng

miền núi, dân tộc thiểu số tỉnh Thừa Thiên Huế

                                                                                  PV Kim Thu

Tỉnh Thừa Thiên Huế có 2 huyện miền núi Nam Đông và A Lưới với phần đông dân số là đồng bào các dân tộc thiểu số. Trong những năm qua, ngoài thực hiện có hiệu quả các chính sách dân tộc, các huyện miền núi của tỉnh còn tranh thủ nguồn vốn từ các chương trình, dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, hình thành nhiều mô hình phát triển sản xuất, giúp người dân xóa đói giảm nghèo bền vững.

Tại xã Hương Hòa, huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, gia đình ông Nguyễn Nguyễn Đức Thạnh, ở thôn 10 được biết đến là hộ trồng cam hiệu quả với thu nhập mỗi năm hơn 200 triệu đồng. Ông Thạnh chia sẻ, năm 2015, từ nguồn vốn vay ưu đãi 50 triệu đồng của Ngân hàng Chính sách xã hội và sự hỗ trợ về cây giống, phân bón của UBND huyện Nam Đông, gia đình ông đầu tư trồng 200 gốc cam trên diện tích đất vườn. Sau một thời gian chăm sóc, nhận thấy điều kiện tự nhiên ở Nam Đông phù hợp để cây cam sinh trưởng và phát triển, ông Thạnh trồng thêm 1.000 gốc cam trên 2 héc ta đất rẫy. Đến nay, 200 cây cam trong vườn nhà ông Thạnh đã cho thu hoạch, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho gia đình: “Ở đây, mình là người trồng cam đầu tiên. Trong vườn thì ít, chủ yếu là trồng ở đất rẫy, đất đồi. Cây cam là một loại cây trồng khó tính nhưng hiệu quả kinh tế rất cao. Hiện tại cam còn ít nên có bao nhiêu bán hết bấy nhiêu. Từ khi trồng cam cuộc sống gia đình có thay đổi, đỡ vất vả hơn.”

Nếu như xã Hương Hòa chọn cây cam là cây trồng chủ lực để phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo cho người dân, thì xã Hương Sơn lại đưa cây dứa vào trồng trong nhiều hộ dân, tăng hiệu quả kinh tế trên cùng một diện tích đất. Bà Hồ Thị Thời, Phó Chủ tịch UBND xã Hương Sơn, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: Hương Sơn có 100% dân số là đồng bào Cơ Tu. Trước đây, người dân trong xã chủ yếu phát triển kinh tế từ cây cao su và trồng rừng. Từ năm 2016, xã Hương Sơn khuyến khích người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển cây dứa ở những diện tích đất phù hợp. Đến nay, toàn xã có gần 30 hộ dân tham gia trồng dứa với diện tích hơn 25 héc ta. Với giá hiện tại từ 50 đến 60 ngàn đồng/quả, dứa là loại cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần xóa đói giảm nghèo cho nhiều hộ dân nơi đây. Theo bà Hồ Thị Thời, Phó Chủ tịch UBND xã Hương Sơn thì hiệu quả từ các mô hình sản xuất không chỉ giúp đồng bào Cơ Tu thoát nghèo, mà còn nâng cao nhận thức của bà con trong việc vươn lên làm giàu trên mảnh đất quê hương:“Chúng tôi thực hiện công tác xóa đói giảm nghèo theo Nghị quyết của Đảng ủy xã, làm theo lộ trình, tiến độ. Hàng năm, chúng tôi xây dựng kế hoạch, thực hiện tốt chỉ tiêu của năm đấy, sau đó xem xét quá trình thực hiện cái nào tốt, cái nào chưa tốt để khắc phục cho những năm tiếp theo. Về các mô hình phát triển sản xuất, chăn nuôi, chúng tôi chọn những cây, con phù hợp tại địa phương, làm theo hướng cầm tay chỉ việc, mưa dầm thấm lâu để bà con hiểu và thực hiện.”

Ông Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: nét nổi bật trong việc thực hiện công tác xóa đói giảm nghèo bền vững ở Nam Đông là các xã đã mạnh dạn chuyển đổi và xây dựng nhiều mô hình sản xuất phù hợp như: kinh tế vườn, rừng, trồng các loại cây keo, cao su, cam, chuối, dứa...Hiện nay, bên cạnh việc tập trung chăm sóc diện tích cao su, keo đã trồng, huyện Nam Đông chú trọng thực hiện các dự án trồng cam, chuối, dứa tại các xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần giảm dần tỷ lệ hộ nghèo theo tiêu chí mới. Ông Trần Quốc Phụng khẳng định: huyện Nam Đông là 1 trong những địa phương thực hiện tốt công tác giảm nghèo bền vững của tỉnh Thừa Thiên Huế:“Hiện nay chúng tôi chú trọng xóa đói giảm nghèo cho các xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Trong đó, chúng tôi đã xây dựng 3 dự án gồm cam Nam Đông, chuối đặc sản và dứa Kayen. Thực hiện thành công 3 dự án này thì chắc chắn đời sống của người dân Nam Đông sẽ phát triển và đi lên. Bên cạnh đó, chúng tôi tập trung phát triển kinh tế vườn; xây dựng mô hình chăn nuôi bò nhốt chuồng và xây dựng các gia trại chăn nuôi tập trung theo hướng hữu cơ và bảo vệ môi trường.”   

Còn tại huyện vùng cao A Lưới, nơi có hơn 80% dân số là đồng bào Cơ Tu, Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều sinh sống, mỗi xã đều có cách làm riêng để giúp bà con xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống. Cán bộ xã và các hội, đoàn thể trực tiếp gặp gỡ, tìm hiểu hoàn cảnh của bà con, ai thiếu vốn giúp vốn, thiếu cây, con giống thì tìm cách hỗ trợ. Nhờ đó, tại huyện này, kinh tế xã hội ngày càng phát triển, thu nhập bình quân đầu người đạt gần 27 triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 18,5%, giảm gần 17% so với năm 2015. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết:“Để đẩy mạnh công tác giảm nghèo, đặc biệt là giảm nghèo bền vững, huyện sẽ tập trung các nguồn lực, lồng ghép các nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó có chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo và chương trình xây dựng nông thôn mới. Thứ 2 là A Lưới đẩy mạnh phát triển kinh tế, tập trung phát triển cây lâm nghiệp, đặc biệt là cây keo và chuối hàng hóa, chăn nuôi heo, bò…Thứ 3 là tập trung phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, xem đây là ngành kinh tế mũi nhọn của huyện trong thời gian tới. Chúng tôi cũng đẩy mạnh tuyên truyền cho bà con về ý thức về giảm nghèo, tránh trông chờ ỷ lại vào Đảng và Nhà nước.”

Thực hiện chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, trong những năm qua, tỉnh Thừa Thiên Huế đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng xây dựng cơ sở hạ tầng, làm nhà ở, hỗ trợ đất sản xuất, nhân rộng các mô hình phát triển sản xuất cho hộ nghèo ở các huyện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Giai đoạn từ 2016-2020, Chương trình 135, đã đầu tư gần 94 tỷ đồng xây dựng 133 công trình giao thông, trường học, nước sạch và hỗ trợ sản xuất, nhân rộng các mô hình giảm nghèo. Nhờ đó, đến nay, tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số toàn tỉnh chỉ còn 17%, bình quân thu nhập đầu người đạt 25 triệu đồng/người/năm, tăng gấp 1,5 lần so với năm 2015, có 10 xã đạt chuẩn nông thôn mới. Ông Lê Văn Cường, Phó Ban Dân tộc tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: trong thời gian tới, tỉnh Thừa Thiên Huế tiếp tục tập trung các nguồn lực để xóa nghèo bền vững cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số:“Thứ nhất hiện nay là phải nâng cao trách nhiệm người đứng đầu từ cấp ủy, chính quyền đại phương trong công tác giảm nghèo bền vững. Đặc biệt là phân công cán bộ chủ chốt, đảng viên mỗi người theo dõi từ 3 đến 5 hộ nghèo để giúp đỡ, hỗ trợ bà con giảm nghèo. Thứ 2 là xây dựng các mô hình phát triển sản xuất, hiện nay ngoài phát triển đàn bò ra thì phát triển chăn nuôi, trồng trọt và trồng cây dược liệu dưới tán rừng để xóa nghèo bền vững cho người dân miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.”./.