VN nắc k’tiếc k’ruung pa’glúh pa’câl nông sản bha’lâng cóh bha’lang k’tiếc, lâng bấc râu pr’đươi pa’câl chr’nắp dal zên lấh 1 tỷ đôla Mỹ zâp c’moo. Hân đhơ cơnh đêếc, bấc c’moo đâu, bhiệc bơơn bhrợ bấc hadợ zên pa’câl m’bứi taluôn ặt váih, đhanuôr nắc ặt zâng lâng râu k’rang lêy đắh râu cắh liêm choom âng bhiệc pa’glúh pa’câl. Pa’glúh pa’câl liêm choom cóh thị trường vel đông, chấc c’lâng pa’glúh pa’câl cóh k’tiếc k’ruung lơơng nắc đoo c’lâng bh’rợ zr’nắh k’đhạp âng đhanuôr lâng zâp doanh nghiệp bhrợ têng xoọc đâu. cơnh đêếc, lêy bhrợ ha cơnh đoọng bhrợ têng pa’glúh câl liêm choom lâng nhâm mâng? Bha ar x’rặ âng PV Chung Thuỷ xay moon đắh bhiệc nâu:

Ting cơnh số liệu xay moon âng Bộ nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl, ooy c’xêê 2 n’nâu ahay, zên pa’câl nông lâm thuỷ sản âng prang k’tiếc k’ruung bơơn lấh 1 tỷ 700 ực đôla Mỹ, âng đơơng chr’nắp âng bhiệc pa’glúh câl âng ngành 2 c’xêê tơợp c’moo đâu lấh 4 tỷ 170 ực đôla Mỹ, xiêr 1,9% lâng zâp c’moo l’lăm ahay. Nâu đoo nắc mức xiêr bấc ooy 2 c’xêê tơợp c’moo. Râu k’rang moon lấh mơ, kim ngạch pa’glúh pa’câl âng zâp pr’đươi pr’dua zêng xiêr bấc, lấh mơ nắc zâp pr’đươi bơơn ta lêy c’rơ đắh bh’rợ pa’câl âng ngành cơnh a’chông a’xiu, cha’nêếh, cà phê…

Ting cơnh zâp chuyên gia kinh tế, 1 ooy đợ râu tu bhrợ bh’nơơn pa’câl pr’đươi pr’dua âng VN xiêr ooy cr’chăl hanua nắc đhr’năng lêy cha’mêết, pa’đăn bhrợ âng zâp doanh nghiệp dzợ đệ, cắh vêy bấc bh’nơơn pr’đươi nông nghiệp công nghệ dal nắc bhrợ tước bhiệc tr’zêệng âng zâp pr’đươi pr’dua zêng đệ. Bấc bh’nơơn pr’đươi âng k’tiếc k’ruung hêê zêng bơơn pa’glúh pa’câl bhrợ têng cắh liêm crêê, hadợ ooy đâu zên pa’câl dal, chất lượng đệ, mẫu mã cắh chr’nắp pr’hay… nâu đoo nắc đợ râu bhiệc bhrợ zr’nắh ha nông sản VN bêl moót pa’câl ooy 1 thị trường tr’zêệng zr’nắh k’đhạp. t’coóh Hà Ngọc Tuyền, phó GĐ công ty TNHH 1 thành viên Cao Phong-Hoà Bình moon:

Bh’rợ bhrợ têng bơơn râu zooi zúp âng zâp cấp, zâp ngành, lấh mơ nắc bh’rợ chuyên môn nắc vêy c’lâng bh’rợ liêm gít. Bhrợ têng lưn lơớp, đươi dua công nghệ bhrợ têng khoa học nắc doọ vêy độc nha’nhự nắc vêy choom. Hadang a hêê ặtd dợc đhanuôr tự lêy pay, tự bhrợ têng cắh cậ tự pay bhrợ ting cơnh c’lâng xay moon lâng boọp nắc cắh choom bhrợ têng cơnh cr’noọ âng bhiệc pa’glúh pa’câl.

Lalua lêy xoọc đâu, pa’glúh pa’câl nông sản VN dzợ ta bhrợ thô lâng lêy cha’mêết ooy thị trường ba buôn. Bhiệc lướt moót ooy đợ thị trường pậ cơnh Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc… dzợ zr’nắh k’đhạp lâng zâp doanh nghiệp VN. Tước đâu, k’tiếc k’ruung hêê nắc ta’lấh zêng thị trường nông sản cóh zr’lụ ASEAN. Thuế nhập khẩu âng zâp pr’đươi pr’dua nông sản zêng mơ 0%, bhiệc nâu nắc bhrợ zr’nắh ha pêê bhrợ têng, lấh mơ nắc 2, 3 bh’nơơn pr’đươi bơơn nhà nước k’đhơợng bhrợ đoọng. t’coóh Nguyễn Tiến Vượng, phó Tổng GĐ tổng công ty thương mại Hà Nội-Hapro moon, pa’glúh pa’câl nông sản ooy k’tiếc k’ruung lơơng xoọc đâu dzợ nặc c’lâng zr’nắh k’đhạp âng đhanuôr lâng doanh nghiệp, hân đhơ cơnh đêếc, hadang đhanuôr vêy liêm zâp cr’liêng xa’nay thị trường lâng đươi bhrợ liêm crêê c’lâng xa’nay bhrợ têng nắc bhiệc pa’glúh pa’câl bh’nơơn pr’đươi vêy liêm choom:

Lâng bhiệc pa’glúh pa’câl ooy k’tiếc k’ruung lơơng nắc vêy c’lâng pr’lướt lalay, tu zâp đơn vị pa’câl buôn vêy đợ bh’nơơn pr’đươi têêm ngăn, 2, 3 bh’nơơn pr’đươi vêy đơn hàng tơợ k’tiếc k’ruung lơơng cơnh Hapro cung ơy pa’glúh pa’câl nông sản liêm choom. Cơnh lâng thanh long, ha’roo cha’nêếh nắc trực tiếp doanh nghiệp choom bhrợ têng, lâng đợ bh’nơơn pr’đươi pậ chr’nắp, zâp contaner nắc moon pachoom đhanuôr bhrợ cơnh c’lâng xa’nay âng đay lâng đặt hàng ting cơnh c’lâng bh’rợ bhrợ têng liêm buôn lấh mơ.

Ting cơnh t’coóh Lưu Bích Hồ, bêl ahay nắc Viện trưởng Viện Chiến lược padưr pa’xớc, Bộ kế hoạch lâng đầu tư, đoọng pa’glúh pa’câl bh’nơơn pr’đươi liêm choom, l’lăm nắc doanh nghiệp lêy pấh bhrợ ooy zâp bh’rợ chr’nắp âng nông sản. tu xoọc đâu, bh’rợ âng zâp doanh nghiệp đắh bhiệc âng đơơng bh’nơơn pr’đươi lâng bhrợ đoọng c’lâng pa’câl pa’glúh cắh liêm choom, doanh nghiệp buôn đươi bhrợ lâng đhanuôr bấc lấh mơ lâng đhr’nanưg âng apêê, lấh mơ nắc zên bhrợ têng bấc lấh, bhrợ bil ta’bhứch ha đhanuôr. Tu cơnh đâu, kiêng bhrợ têng liêm choom bhiệc nâu nắc lêy xay moon cr’liêng xa’nay thị trường, nắc đoo bha’lâng. Xoọc đâu, cắh mưy đhanuôr nắc zâp đông bhrợ têng cung cắh năl gít liêm zâp cr’liêng xa’nay thị trường, cắh k’rong bhrợ liêm crêê đoọng lêy cha’mêết thị trường, nắc mưy ta’pưn bhrợ ting đơn hàng ting hân noo bhrợ têng… hadợ ooy đâu, đoọng moót ooy zâp thị trường k’đhạp nắc đông bhrợ têng lêy cha’mêết liêm gít bhiệc buôn đươi dua âng ta’mooi, tơợ đêếc nắc nắc vêy bhrợ têng bhiệc pa’glúh pa’câl liêm bấc, crêê cơnh cr’noọ đươi dua âng thị trường nâu. T’coóh Lưu Bích Hồ đoọng năl, 1 ooy đợ bh’rợ chr’nắp đoọng bhrợ têng liêm choom âng bhiệc pa’glúh câl nông sản nắc râu t’bhlâng âng đhanuôr đắh bhiệc bhrợ têng, pa’dưr dal bh’nơơn pr’đươi:

Đhanuôr nắc t’bhlâng bhrợ zr’nắh zr’dô hân đhơ cơnh đêếc, bhrợ têng cắh liêm choom, xoọc đâu pazưm lâng luật k’tiếc k’bunh đoọng vêy choom bhrợ têng lấh mơ zooi zúp đoọng ha đhanuôr vêy pr’đơợ đươi dua k’tiếc liêm choom lấh nắc đhanuôr lêy t’bhlâng dưr zi’lấh bhrợ têng liêm choom lấh mơ, tơợ đêếc vêy choom. Đắh nhà nước nắc t’bhlâng lấh mơ đoọng bhrợ têng c’lâng xa’nay chính sách đắh padưr bhrợ công nghiệp hoá nông nghiệp vel bhươl, lêy nâu đoo nắc c’lâng bh’rợ chr’nắp, quyết định đoọng ahêê bhrợ têng liêm choom công nghiệp hoá.

C’moo 2015, bấc g’lúh bhrợ pa’glúh đoọng ha bh’nơơn pr’đươi VN bêl hiệp định thương mại tự do bơơn đươi bhrợ, zâp doanh nghiệp pa’câl bh’nơơn pr’đươi choom liêm buôn bhrợ t’bhứah thị phần ooy zâp thị trường pậ bhứah cóh zr’lụ lâng bha’lang k’tiếc, bơơn đươi râu liêm choom tơợ 2, 3 râu thuế nắc pa’xiêr, cr’noọ pr’đươi thị trường pậ k’rơ lâng manứih đươi dua đắh k’tiếc k’ruung lơơng kiêng đươi 2, 3 pr’đươi nông sản âng VN. Tu cơnh đâu, đoọng dưr zi’lấh zr’nắh k’đhạp âng thương mại, nắc c’la apêê doanh nghiệp lêy padưr dal đhr’năng bh’rợ tr’zêệng, p’gít lêy padưr thương hiệu bh’nơơn pr’đươi, padưr chr’nắp liêm zâp pr’đươi nông sản âng VN./.