C’moo 2018, K’Chăm, giáo viên pa choom p’rá Anh đhị tỉnh Lâm Đồng, quyết định đhêy pa bhrợ chô ooy đong tợơp  bhrợ têng cha lâng chr’năp bh’rợ cà phê Yũ M’nang- nắc rau cà phê bột bơơn pay bhrợ tợơ pazêng cr’liêng cà phê Arabica đoọm rơớc âng vel đong. A moó K’Chăm pa prá, tơơm cà phê ơy pa tệêt lâng bấc lang âng pr’loọng đong a moó lâng đhanuôr coh đâu. Đhơ cơnh đếêc nắc muy pa câl cr’liêng, đhị bêl ha tộ chr’năp, đhanuôr prang k’tiếc k’ruung ta luôn tước da ding M’nang lêy đh’luúc nhưr, lêy pô anh đào chơh, a moó pa chăp nắc bhrợ pa dưr muy chr’năp cà phê yêm âng vel đong đoong zooi đhanuôr pa dưr dal bh’nơơn bh’rợ. Cơnh pa chăp cơnh bhrợ, lâng c’rơ bhriêl choom, đa đâh âng đay, a moó K’Chăm ơy bhrợ quán pa câl cà phê, vặ zên k’nặ 200 ức đồng calâmý pa đing lâng xay cà phê, tôm pa liêm. “Đhanuôr pa câl cr’liêng cà phê cơnh đếêc nắc chr’năp pa câl ếp, bêl a cu t’vaih cà phê Yũ M’nang nắc a cu kieng ma nuyh tợơp  bhrợ cà phê bh’nơơn dal lâng zooi đhanuôr bơơn năl đoọng ting bhrợ, pa dzoóc chr’năp cà phê. Tu cà phê Arabica đhị Đạ Sar vêy chr’năp dal bhlầng căh thua apêê cà phê đăh lơơng. Nắc tu cơnh bhrợ têng lâng cơnh pếêh pay zêng lâng p’lêê t’viêng âng đhanuôr tu cơnh đếêc apêê đơn vị k’rong câl pa xiêr chr’năp bhrợ đhanuôr bil bal.”

       Xọoc zập ký cà phê Arabica đọom ch’riing, a moó K’Chăm k’rong câl p’lêê t’mêê lâng chr’năp 10.000 đồng, ch đếêc ha dang đhanuôr pếêh pay t’mêê chr’năp nắc 6 r’bhầu tứoc 7 r’bhầu đồng a năm. Tợơ ơy bhrợ têng, zập kg cà phê Arabica đoọm ch’riing a moó pa câl 600 r’bhầu đồng, bấc lâh 2 chu lâng cà phêê rau lơơng. Pa căn K’Hên ặt đhị vel 4 chr’val Đạ Sar, chr’hoong Lạc Dương xay moon, lêy K’Chăm bhrợ  bh’nơơn dal nắc đhanuôr ting pa choom bhrợ. Đhơ pếêh pay p’lêê đọom ch’riing bil cr’chăl, ha dợ pa câl chr’năp dal lâh tu cơnh đếêc đhơ đhơ ngai cung yêm loom. “G’luh tr’nợơp pr’loọng đong nắc muy bhrợ cà phê ting cơnh ơy loih tợơ c’xu, tơợ bêl ơ a moó K’Chăm moon cơnh bhrợ cà phê nguyên chất, sạch liêm nắc apêê t’mooi kiêng câl bấc, a pêê moon cà phê nâu yêm bhlầng tu cơnh đếêc nắc a zi pa câl cung bơơn z’zăng.”

       Tợơ lâh 2 c’moo tợơp bhrợ têng cha, bh’nơơn cà phê Yũ M’nang âng K’Chăm ơy bơơn ta đoọng chứng nhận pr’đươi OCOP 3 sao âng tỉnh Lâm Đồng. Đọong tệêm ngăn bh’nơơn cà phê pa câl ooy thị trường, K’Chăm ơy pa tệêt lâng bấc pr’loọng đhanuôr coh chr’val pa dzoóc ta bhưah đhăm choh cà phê sạch. Đh’rưah, a moó pa zay pa căh coh apêê trang mạng xã hội lâng tự a đay tước apêê cửa hàng coh tỉnh lâng tỉnh lơơng pa câl, chếêc lêy đhị pa câl.

        Pa căn Liêng Trang K’Sáu, Chủ tịch Hội Nông dân chr’val Đạ Sar đoọng năl, cr’noọ bh’rợ bhrợ têng, kinh doanh cà phê âng K’Chăm ơy zooi bấc vel đong tr’xăl cơnh bhrợ têng, cà phê Yũ M’nang bơơn OCOP ơy dưr vaih t’nooi pa tệêt pa zưm, k’rong câl, pa dưr dal bh’nơơn đoọng ha đhanuôr K’ho. “Cr’chăl a hay chr’năp cà phê xiêr ếp lâh tu cơnh đếêc đhanuôr căh dzợ kiêng bhrợ bêl phân bón nắc dzoóc zên, zêl vặ ma nuyh bhrợ công dal. Tu cơnh đếêc bêl K’Chăm bhrợ têng liêm choom cr’noọ bh’rợ cà phê sạch, bh’nơơn dal ơy zooi đoong ha đhanuôr vêy bơơn bh’nơơn, đh’rưah nắc t’vaih c’lâng bhrợ cha t’mêê đoọng ha đhanuôr. Tơợ cr’noọ bh’rợ âng a moó K’Chăm ơy bhrợ vaih pr’đơợ liêm choom bhlầng cơnh lâng apêê đha đhâm c’mor. Coh cr’chăl ha y, a zi nắc pa zưm lâng apêê doanh  nghiệp chếêc lêy đhị pa câl, t’vaih pr’đơợ đoọng ha pr’loọng đong vặ zên đoọng pa dưr bhrợ têng.”

        Tợơp bhrợ cha lâng chr’noh tr’haanh âng vel đong, K’Chăm ơy chroi k’rong pa dưr dal chr’năp âng tơơm cà phê Arabica đọom ch’riing coh da ding M’nang, t’vaih c’lâng ha dưr kinh tế đanh mâng pa tệêt lâng bhrợ du lịch đoọng ha đhanuôr K’ho đhị Đạ Sar./.

Cô gái K’ho khởi nghiệp từ cà phê Arabica Vàng

Tuấn Anh

Nâng cao giá trị cho sản phẩm cà phê, chị K Chăm, 30 tuổi, ở xã Đạ Sar, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng đã tìm hiểu, xây dựng thương hiệu cà phê Yũ M’nang, đưa sản phẩm cà phê sạch, nguyên chất đến với nhiều người tiêu dùng. Sau 2 năm phát triển, cà phê Yũ M’nang đã được cấp chứng nhận sản phẩm OCOP tỉnh Lâm Đồng và được nhiều khách hàng ưa chuộng. 

Năm 2018, K Chăm, giáo viên tiếng Anh ở tỉnh Lâm Đồng, quyết định nghỉ việc trở về nhà khởi nghiệp với thương hiệu cà phê Yũ M’nang – loại cà phê bột được chế biến từ những quả cà phê Arabica chín vàng của địa phương. Chị K Chăm tâm sự, cây cà phê đã gắn bó nhiều đời với gia đình và bà con nơi đây. Tuy nhiên do chỉ bán thô, nên lúc cà phê rớt giá, bà con cả năm chăm bón không còn dư đồng nào. Thấy nhiều du khách trong và ngoài nước thường xuyên đến núi M’nang săn mây, ngắm mai anh đào nở, chị lên ý tưởng phải xây dựng một thương hiệu cà phê đặc trưng của địa phương để giúp bà con nâng cao thu nhập. Nghĩ là làm, bằng sự nhạy bén, chị K chăm đã mở quán cà phê, vay mượn gần 200 triệu đồng mua sắm máy móc rang xay, đóng gói sản phẩm. “Bà con thường hái tuốt nên giá cà phê rất thấp, khi tôi thành lập cà phê Yũ M’nang tôi mong muốn là người đi đầu làm cà phê chất lượng cao và giúp bà con nhìn nhận ra để làm theo từ đó nâng tầm giá trị cà phê lên. Bởi vì cà phê Arabica ở Đạ Sar có giá trị kinh tế rất là lớn không thua kém gì cà phê ở các vùng khác. Chẳng qua do cách sơ chế và cách thu hái cả quả xanh của bà con nên khi các đơn vị thu mua thường lấy cớ để ép giá khiến thu nhập bà con bị ảnh hưởng”.

Hiện mỗi ký cà phê Arabica chín vàng, chị K Chăm thu mua quả tươi với giá 10.000 đồng, trong khi đó nếu bà con hái tuốt bán tươi giá chỉ được 6 đến 7 ngàn đồng. Sau khi chế biến, mỗi kg cà phê Arabica vàng chị bán giá 600 ngàn đồng, gấp đôi so với những loại cà phê xô khác. Bà K Hên, ở thôn 4 xã, Đạ Sar, huyện Lạc Dương chia sẻ, thấy K Chăm làm hiệu quả bà con cũng học theo. Tuy hái lựa quả chín vàng tốn thời gian, nhưng bán được giá cao hơn nên ai cũng vui. “Đợt trước gia đình chỉ sản xuất cà phê theo kinh nghiệm, sau khi được K chăm chỉ cho cách làm cà phê nguyên chất, sạch nên các du khách họ mua cũng mua nhiều lắm, họ còn khen cà phê ngon nên chúng tôi bán cũng được giá”.

Sau 2 năm khởi nghiệp, sản phẩm cà phê Yũ M’nang của K Chăm đã được cấp chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao của tỉnh Lâm Đồng. Để đảm bảo lượng cà phê cung ứng cho thị trường, K Chăm đã liên kết với một số hộ dân trong xã nâng diện tích sản xuất cà phê sạch. Đồng thời, chị tích cực quảng bá trên các trang mạng xã hội và tự mình đến các cửa hàng trong và ngoài tỉnh tiếp thị, tìm kiếm, kết nối khách hàng.

Bà Liêng Trang K Sáu, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đạ Sar cho biết, mô hình sản xuất, kinh doanh cà phê của K Chăm đã giúp nhiều gia đình thay đổi cách sản xuất. Cà phê Yũ M’nang đạt OCOP đã hình thành thêm chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản, nâng cao thu nhập cho bà con K’ho.“Thời gian qua giá cà phê xuống thấp nên nhiều bà con không còn mặn mà khi phân bón tăng giá, tiền thuê nhân công cao. Do đó khi K Chăm thực hiện thành công mô hình cà phê sạch, chất lượng cao đã giúp cho bà con tăng thêm thu nhập, đồng thời mở thêm hướng làm ăn mới nên bà con rất vui. Từ mô hình khởi nghiệp của K Chăm đã tạo thêm nhiều động lực cho các thanh niên khác khởi nghiệp. Trong thời gian tới chúng tôi sẽ phối hợp với các doanh nghiệp giúp tìm đầu ra cho sản phẩm, tạo điều kiện cho gia đình vay vốn để phát triển sản xuất”.

Khởi nghiệp với nông sản tiêu biểu của quê hương, K Chăm đã góp phần nâng tầm giá trị của cây cà phê Arabica vàng dưới chân núi M’nang, mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững gắn với làm du lịch cho cộng đồng người K’ho ở Đạ Sar ./.