Tiêm chủng đoọng ha p’niên k’tứi nắc muy cóh pazêng bh’rợ đương zêl cha groong cr’ay liêm choom bhlầng. P’niên đhị zập k’tiếc k’ruung zêng bơơn tiêm chủng ta luôn đoọng đương zêl cha groong apêê cr’ay buôn lưm, bh’rợ nâu nắc ơy váih cơnh chính sách bha lầng cóh zập c’rơ pa zay đắh y tế cóh prang bha lang k’tiếc. Tu cơnh đếêc, apêê chuyên gia y tế k’đươi moon apêê ca conh ca căn nắc đoọng p’niên tiêm chủng zập zêng,  tệêm ngăn c’rơ tr’mông đoọng ha pêê ca coon âng đay.

            Tiêm chủng zập râu vắc xin đoọng ha pêê p’niên nắc đoo bh’rợ liêm choom bhlầng đoọng zư lêy p’niên crêê ta tiêm doó váih cr’ay lâng g’đéch zập g’lúh pr’lúh cr’ay crêê tước c’rơ tr’mông, a chắc a rang lâng kinh tế âng đhanuôr. Vắc xin nắc muy râu chớih pay tệêm ngăn bhlầng lâng liêm choom bhlầng đoọng ha zập ngai.

            P’niên t’mêê pr’ang mặ zêl cr’ay lâng bấc râu cr’ay tu bơơn đớp pay kháng thể tợơ ca căn đắh c’lâng đác tóh. Đhơ cơnh đếêc, đhr’năng zêl cr’ay nâu nắc cung đanh đhị 1 c’xêê tước 1 c’moo a năm. Lấh mơ, vêy bấc râu cr’ay p’niên cung cắh choom zêl cha groong tợơ đác tóh ca căn. Ha dang p’niên cắh bơơn tiêm vắc xin lâng crêê phơi nhiễm lâng râu  buôn bhrợ cr’ay cóh a chắc nắc p’niên cắh zập c’rơ đoọng zêl cr’ay cr’naanh.

            Lalăm vêy vắc xin, ơy bấc p’niên nắc lấh dưr chệêt bil tu crêê apêê cr’ay  cơnh: ho gà, a duúc, bại liệt… Xọoc đâu, apêê cr’ay nâu dzợ ắt váih, đhơ cơnh đếêc nắc apêê p’niên choom zêl g’đéch đươi vêy vắc xin.

            Hâu tu p’niên lêy bơơn tiêm vắc xin?

            Lâng p’niên, pa bhlầng nắc p’niên k’tứi lêy bơơn tiêm vắc xin đoọng zêl cha groong pazêng cr’ay ngân bhlầng buôn lưm. Ting cơnh apêê bác sĩ, râu liêm choom bhlầng âng bhiệc tiêm vắc xin đoọng ha pêê p’niên chr’nắp bhlầng nắc tu:

            Tiêm phòng vắc xin nắc đoo c’lâng bh’rợ liêm choom bhlầng đoọng pa xiêr đhr’năng váih cr’ay cr’pân buôn lưm đhị p’niên k’tứi cơnh: bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B, viêm màng não mủ tu Hib, a duúc, t’tệên, trái rạ…

            Tiêm vắc xin nắc zooi đoọng ha pêê p’niên pa xiêr râu cắh pr’đoọng buôn bhrợ váih tước đhr’năng chệêt bil.

            Bhiệc tiêm phòng đoọng ha pêê p’niên nắc bơơn bhrợ têng ting đấh lấh mơ nắc ting liêm choom lấh mơ.

            Đhơ cơnh đếêc nắc lâng t’ngay c’xêê tiêm chủng bấc bịng lâng pazêng c’năl đắh c’rơ liêm choom âng bhiệc tiêm chủng dzợ ếp đhị bấc ngai ca conh ca căn, nắc ơy bhrợ cắh liêm tước apêê p’niên lâng đớc râu cr’ay loom đoọng ha pêê p’niên.

            Vêy bấc p’niên tu cắh bơơn lướt tiêm zập zêng lâng crêê t’ngay c’xêê nắc zâng lâng pazêng râu bil bal đắh c’rơ tr’mông, vêy ngai nắc bil mặt tu crêê muy coh pazêng cr’ay cr’pân cơnh: Bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm màng não mủ…

            Nâu kêi nắc pazêng xa nay đoọng ha đhanuôr lâng pr’zợc năl ghít đăh bhiệc tiêm chủng đoọng hapêê p’niên

            Oó tiêm đoọng ha pêê p’niên dzợ đhị bêl:

            P’niên xoọc cr’ay cóh a chắc, râu crêê tước cr’ay đắh c’lâng p’hơơm, pr’zruốh …

            P’niên xoọc ộm za nươu, p’niên ca ay k’hươn, ca ay xoóh, cắh cợ nắc râu cr’ay tự g’đéch.

            Cr’ay crêê tước da dul, xiêr tiểu cầu, k’hir xuất huyết bhrợ hooi a ham cắh choom k’đhợơng.

            P’niên xọoc truyền Gamma globulin đoọng pa dứah cr’ay Kawasaki ( n’léh: k’hir pứih, l’blộp cóh n’căr, éh hạch đhị tuôr, bhrôông bưr, bhrôông n’tạc đui cơnh p’lêê dâu tây, ca ay m’bhíh mr’loọng, éh tr’pang têy, tr’pang dzung, tr’lọ n’căr cóh têy, dzung).

            Pazêng p’niên k’hir pứih lấh 39 độ. Lâng pazêng p’niên lalấh k’hir nắc cung lêy pa đhêy tu cóh pazêng đhr’năng nâu, ha dang vêy cơnh n’léh tợơ ơy xang tiêm nắc apêê pa căn nắc buôn moon nắc tu tiêm phòng.

            Lêy ting zập râu vắc xin nắc vêy cơnh xay moon lalay, cơnh vắc xin ho gà nắc apêê p’niên buôn jựch dzung têy, cr’ay đắh c’lâng luônh cơnh xệu luônh bẩm sinh, luônh ếp…

            Pazêng p’niên váih đhr’năng dị ứng, phản ứng tợơ lấh bêl tiêm đhị zập g’lúh lalăm đếêc.

            Tu cơnh đếêc nắc p’niên lêy bơơn lướt khám zập zêng đoọng ch’mệêt lêy đhr’năng cr’ay…

            Muy coh pazêng ngai tợơ lấh tiêm chủng nắc váih phản ứng cr’pân nắc conh căn lêy xay moon lâng bác sĩ âng p’niên lalăm đoọng tiêm. Cóh zập ngai ghít liêm, apêê bác sĩ lêy ch’mệêt đhr’năng âng p’niên đoọng pa ghít, quyết định vêy đoọng tiêm hay cắh, cắh cợ nắc chớih pay n’đoo vắc xin đoọng liêm glặp.

            Pazêng râu đoọng năl tợơ lấh bêl tiêm

            Tợơ lấh tiêm nắc ặt đương đhị cơ sở y tế dâng 30 phút đoọng đương ch’mệêt lêy lâng xay moon đoọng ha pêê đắh y tế ha dang p’niên n’léh râu cắh liêm.

            Lêy k’rang đhị đong tợơ lấh ơy tiêm xang: Bhrợ mát đhị băng tiêm, đoọng p’niên ộm t’bấc đác, măm tóh ca căn, xập xa nập mát, ộm za nươu pa xiêr k’hir pứih ha dang lalấh pứih a chắc, rách cớ đhị tiêm ha dang p’niên n’léh râu cắh liêm.

            Nâu kêi nắc bơr pêê cơnh n’léh tợơ ơy tiêm xang

            Cơnh buôn lưm nắc: k’hir đhị 2 t’ngay, p’niên k’đháp ắt tớt, rệên hớơ, cắh cha cha, đhị ta tiêm nắc éh, bhrôông, ca ay.

            Cơnh n’léh tu lalay râu vắc xin: m’bhịh đhị băng tiêm dâng 6-8 tuần, váih hạch đhị k’đoo đắh têy tiêm n’nặc, váih a duúc dâng 1-3 t’ngay nắc dứah…

            Pazêng vắc xin nắc tiêm crêê t’ngay c’xêê quy định âng Bộ Y tế lâng đong bhrợ t’váih. Đhơ cơnh đếêc, lâng ngai pa đhêy  tiêm, xang tiêm nắc lêy tiêm patếêt cớ.

            Bơr pêê râu nắc pa ghót lêy đhị bêlp’niên k’hir pứih tợơ ơy tiêm xang

            Bêl ơy tiêm xang nắc oó xứt loom bhoóc âng cr’liêng a tứch đhị băng tiêm n’nặc, tu cr’liêng a tứch nắc váih cr’ay cóh đếêc.

            Oó g’lọp râu pa xiêr k’hir đhị băng bhrêy tu cắh râu choom đươi dua.

            Lêy bhrợ mát lâng đác ngăn ( oó đươi đác chriệt cắh cợ đác đá) lâng đươi dua za nươu pa xiêr k’hir. Pay khăn lau mát prang a chắc âng p’niên.

            Bh’rợ tiêm đoọng ha p’niên nắc râu lalua ta níh liêm choom bhlầng, âng chô râu liêm choom bhlầng  đắh c’rơ tr’mông âng p’niên. Apêê ca căn nắc cung oó lấh chếêc k’rang ha dợ cắh đơơng p’niên lướt tiêm, tu ha dang cr’ay nâu ha dang cắh tiêm nắc cr’ay ting ngân lấh mơ./.

NHỮNG THÔNG TIN CẦN THIẾT VỀ VIỆC TIÊM CHỦNG CHO TRẺ EM

Tiêm chủng cho trẻ là một trong những biện pháp phòng bệnh hữu hiệu nhất. Trẻ em ở tất cả các quốc gia đều được tiêm chủng thường xuyên phòng ngừa các bệnh chủ yếu, biện pháp này đã trở thành chính sách trung tâm trong các nỗ lực về y tế công cộng trên toàn thế giới. Vì vậy, các chuyên gia y tế khuyên các bậc cha mẹ nên cho trẻ tiêm phòng đầy đủ để đảm bảo sức khỏe cho con cái mình.      

           Tiêm chủng các loại vaccin cho trẻ em là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất để bảo vệ cho người tiêm không mắc bệnh và tránh xảy ra các vụ dịch lớn ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng và kinh tế của người dân. Vaccin là một sự lựa chọn an toàn và chất lượng đối với tất cả mọi người.

          + Trẻ em mới sinh có miễn dịch với nhiều bệnh vì nhận được kháng thể từ mẹ, qua sữa. Tuy nhiên thời gian miễn dịch này chỉ kéo dài 1 tháng cho tới 1 năm. Ngoài ra trẻ nhỏ không có được miễn dịch của người mẹ đối với một số bệnh. Nếu trẻ không được tiêm vaccin và bị phơi nhiễm với tác nhân gây bệnh cơ thể các em sẽ không đủ sức để chống lại bệnh tật.

+ Trước khi có vaccin, rất nhiều trẻ đã tử vong do mắc các bệnh như ho gà, sởi, bại liệt… Hiện nay, các tác nhân gây bệnh vẫn còn tồn tại, nhưng trẻ em hoàn toàn có thể được bảo vệ nhờ vaccin.

# Vì sao trẻ cần được tiêm phòng vắc-xin ?

+ Đối với trẻ, nhất là trẻ nhỏ cần thiết phải được tiêm phòng vắc-xin để phòng tránh những căn bệnh nguy hiểm thường gặp. Theo các bác sĩ, vai trò và lợi ích của việc tiêm phòng vắc-xin cho trẻ rất quan trọng bởi:

-Tiêm phòng vắc-xin là phương án hiệu quả làm giảm nguy cơ mắc các bệnh nguy hiểm thường gặp ở trẻ nhỏ như: bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B, viêm màng não mủ do Hib, sởi, quai bị, trái rạ…

- Tiêm phòng vắc-xin giúp trẻ giảm thiểu những rủi ro về tử vong, biến chứng, di chứng so với nhóm không tiêm phòng.

- Việc tiêm phòng cho trẻ cần được thực hiện càng sớm càng tốt, trong hai năm đầu đời.

+ Thế nhưng với lịch tiêm chủng dày đặc và những nhận thức về vai trò và lợi ích của tiêm phòng vẫn còn hạn chế ở một số bậc phụ huynh đã vô tình làm con trẻ thiệt thòi, và có thể để lại những hậu quả đáng tiếc cho trẻ nhỏ. Không ít trẻ em vì không được tiêm phòng đầy đủ và đúng thời gian đã phải chịu những thiệt thòi về sức khỏe, thậm chí là tử vong do mắc phải một trong những căn bệnh nguy hiểm như: bạch hầu, uốn ván, ho gà, viêm màng não mủ…

# Sau đây là những thông tin cơ bản bà con và các bạn cần nắm rõ trong việc tiêm chủng cho trẻ.  

* Không nên tiêm ngừa cho trẻ khi:

- Trẻ đang có bệnh lý cấp tính, liên quan đến bệnh nhiễm hoặc bệnh đường tiêu hóa, hô hấp, viêm hô hấp dưới, tiêu chảy cấp có mất nước.

- Trẻ dùng thuốc có tính ức chế miễn dịch, trẻ mắc bệnh hội chứng thận hư, suyễn, viêm phổi, hoặc các bệnh tự miễn.

- Bệnh lý liên quan đến đường tim, giảm tiểu cầu, sốt xuất huyết gây chảy máu khó cầm.

- Trẻ đang truyền Gamma globulin để điều trị bệnh Kawasaki (triệu chứng: sốt cao, nổi mẩn đỏ ở da, sưng hạch cổ, mắt đỏ, môi đỏ, lưỡi đỏ rực như trái dâu tây, viêm loét họng, sưng bàn tay, bàn chân, bong da đầu ngón tay, ngón chân).

- Những trường hợp trẻ sốt cao trên 39 độ C. Với những trẻ hơi sốt thì cũng nên tạm hoãn vì trong những trường hợp này, thông thường nếu như có phản ứng sau tiêm thì các bà mẹ hay ghép vào việc tiêm phòng.

- Tùy từng loại văcxin mà có những chỉ định riêng, như văcxin ho gà thì các trẻ co giật đang tiến triển, bệnh đường tiêu hóa như teo ruột bẩm sinh, hội chứng ruột ngắn…

- Những trẻ có tình trạng dị ứng, phản ứng sau tiêm của những đợt tiêm trước.

+ Do đó, trẻ cần được thăm khám tầm soát đầy đủ với mục tiêu sàng lọc những bênh lý cấp tính trẻ có thể đang mắc phải, những bệnh lý bẩm sinh, dị tật, di truyền đã có, tiền căn sản khoa của trẻ, tình trạng tiền căn sức khỏe của mẹ…

+Trong một số trường hợp việc tiêm chủng có thể gây ra những phản ứng nguy hiểm  nên bố mẹ cần trao đổi với bác sĩ về tình hình sức khỏe của trẻ trước khi tiêm phòng. Trong từng trường hợp cụ thể, các bác sĩ sẽ xem xét cụ thể tình trạng của bé để cân nhắc, quyết định có nên tiêm ngừa hay không hoặc sẽ chuyển đổi chọn lựa loại vắc xin phù hợp. 

# Những điều cần biết sau khi tiêm.

+ Ngay sau tiêm, nên ở lại cơ sở y tế tối thiểu 30 phút, theo dõi và báo cho nhân viên y tế ngay khi thấy trẻ có những dấu hiệu bất thường.

+ Săn sóc tại nhà sau tiêm: Chườm mát nơi tiêm (không chườm nóng), cho trẻ uống nhiều nước, bú mẹ nhiều hơn; mặc đồ thoáng, uống hạ sốt khi cần; quay lại cơ sở y tế ngay khi trẻ có phản ứng bất thường. 

# Sau đây là một số phản ứng phụ sau khi tiêm phòng:

+ Phản ứng sau tiêm thường gặp:

- Phản ứng toàn thân: sốt (thường trong 2 ngày), trẻ hơi quấy, biếng ăn tạm thời; phản ứng tại chỗ (đau, hơi sưng đỏ tại chỗ tiêm).

- Phản ứng đặc hiệu riêng từng loại vaccin: vết loét tại chỗ tiêm sau 6-8 tuần, nổi hạch nách cùng bên tiêm), sởi (nổi vài dát hồng ban rải rác 1-3 ngày sau)...

- Tất cả vaccin đều phải tiêm đúng thời gian quy định của Bộ Y tế và nhà sản xuất. Tuy nhiên, trong trường hợp cần hoãn tiêm, sau đó tiêm lại thì không cần bắt đầu lại mà tiếp tục tiêm theo lịch tiếp theo.

Một số lưu ý khi xử trí trẻ sốt sau tiêm:

- Sau khi chích không nên thoa lòng trắng trứng gà lên vết chích, bản thân trứng gà có mầm bệnh.

- Không đắp miếng dán hạ sốt trực tiếp lên chỗ tiêm vì việc này không có hiệu quả.

- Nên chườm mát bằng nước ấm (không dùng nước lạnh hay nước đá) và sử dụng thuốc hạ sốt. Nên dùng khăn lau mát toàn thân cho trẻ và đắp khăn ướt ở những vùng có mạch máu lớn nằm sát da như cổ, nách, bẹn. Không nên quá khô mà nên để da trẻ hơi ẩm, phần nước còn dính trên da sẽ bốc hơi làm mát trẻ. 

* Việc tiêm ngừa cho trẻ luôn luôn là cần thiết, đem lại lợi ích to lớn trong việc bảo vệ sức khoẻ của trẻ. Các bà mẹ cũng không vì lo lắng mà không đưa trẻ đi tiêm phòng bởi nếu bệnh đó mà không tiêm thì hậu quả còn nặng nề hơn.