Pr’loong đong nắc đhị đoọng ng’chô xang bêl đợ rau zr’nắh k’đháp, nắc đhị đoọng za nươr, nắc pr’đơợ đoọng vêy c’rơ z’lấh zr’nắh k’đháp cóh pr’ắt tr’mông. Hân đhơ cơnh đêếc, cắh vêy ngai công pr’đoọng vêy muy pr’loọng đong têêm ngăn. Đợ rau tr’vey tr’lin dưr váih bhlưa k’conh k’căn nắc rau tu bhrợ rau cắh liêm crêê cóh k’coon, tơợ đêếc bhrợ crêê tước ooy pr’ắt tr’mông âng p’niên cóh ha y chroo.

  N’niên cóh muy pr’loọng đong bhrợ ha rêê đhuốch, Vũ Nam Cường, muy cha nắc ta đhâm mơ 26 c’moo, a chắc manuýh đớp k’tứi, buôn k’chăng ha dzợ đoo bêl ta moóh tước ooy pr’loọng đong nắc a đoo kiêng ren, bhr’ươl pa prá đớp der:

Pr’ắt tr’mông âng cắh lấh pr’hay. Mơ acu 7 c’moo, k’cơnh buôn bol a lắc chô xay moon. Bol buáh nắc vêy 1 rau a năm đoọng ng’prá, nắc k’căn cu công ơơi nắc k’conh cu vey k’căn cu. vêy bêl k’đhơợng đong hót cắh cậ hau vêy nắc vey poóh k’căn cu tước cắh mặ bhrợ ra rị.

Bấc bêl doọ rau tr’vâng, ta luôn ộm buáh a lắc, ta luôn bol buáh a lắc. Lêy k’căn crêê ta luôn ta vey đoo bêl bol a lắc, Cường nắc đhiệp n’năl dzoong lêy lâng ren lâng xoọc đêếc Cường nắc đhiệp muy p’niên k’tứi. Pậ m’bứi, Cương moon ha k’conh, nắc đợ bh’rợ k’conh vey k’căn bhrợ ha Cường k’pân pa bhlâng cóh lang p’niên k’tứi âng đoo. Cường ắt mamông k’chít lâng apêê pr’zớc, cắh lấh ting ắt cha ớh.

Cr’noọ pr’ắt n’nắc công crêê lâng pr’zớc Nguyễn Thị Khánh, học sinh lớp 12A6, trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Hà Khẩu, TP Hà Long. Nắc muy cha nắc k’coon, doọ ta bhuúch ooy cha đắh, nắc tơợ bêl k’tứi Khánh ta luôn lêy đợ bh’rợ tr’vey tr’lin âng k’conh k’căn.

Bêl acu mơ 4 c’moo nắc bhlưa k’conh k’căn dưr váih rau tr’vey tr’lin, t’ngay hân noo k’conh k’căn công tr’moon, nắc đợ bh’rợ k’tứi bhlâng công tr’moon. Nắc k’conh cu vey k’căn cu, xoọc đêếc acu k’pân pa bhlâng, cắh n’năl nắc ng’bhrợ n’hau, nắc mót trứah cắh cậ k’dua apêê n’lơơng tước zúp zooi lâng xoọc đêếc nắc đhiệp n’năl ắt muy a đay lâng ren.

Rau k’pân nắc ta luôn dưr váih cóh Khánh.

Tơợ bêl k’conh k’căn cu tr’vey tr’lin cơnh đêếc, acu k’pân ha k’conh bấc lấh mơ lâng cắh pân ắt đăn. Acu lêy k’er ha k’conh, zập bêl công ting lướt đh’rứah lâng k’căn, acu k’pân xoọc ắt đh’rứah lâng k’căn, nắc k’conh k’căn cu tr’moon lâng k’conh cu nắc vêy cớ k’căn cu.

Bêl prá xay tước ooy bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đong, apêê đoo buôn k’noọ tước ooy manuýh crêê ta vey nắc apêê pân đil. Ha dzợ rau la lua cậ, nắc apêê k’coon nắc manuýh crêê bấc rau cắh liêm crêê bêl lêy k’conh k’căn tr’vey tr’lin. Đợ rau tr’vey tr’lin âng k’conh k’căn nắc bhrợ rau k’pân, rau cắh choom ha vil cóh cr’noọ âng p’niên cóh tơợt lang, bhrợ t’váih rau k’pân, vêy đợ apêê a đhi cắh kiêng cha cha a ộm, pa bhrợ ta têng. Tu cơnh đêếc, pazêng rau pr’ắt bh’rợ âng p’niên nắc crêê rau cắh liêm choom. Ting n’nắc, rau k’pân bhrợ ha a chắc a zân cắh choom dưr pậ banh crêê cơnh. Lâng ngân bhlâng nắc cắh crêê ooy cr’noọ, pr’ắt bh’rợ, cơnh rau xay moon âng a moó Nguyễn Thị Bính Thìn, trưởng Ban pr’loọng đong – xã hội, hội liên hiệp pân đil tỉnh Quảng Ninh.

Bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đong ta luôn dưr váih bấc chu, bhrợ ha apêê ađhi cắh dợ cơnh chêếc k’pân, vêy p’niên nắc cắh kiêng ắt, cha ớh, prá xay. Vêy p’niên pa bhlâng k’pân, zr’nắh xr’dô cắh bơơn đợ rau zúp zooi, công cơnh cắh n’năl cơnh chêếc pa liêm pa crêê ha đay, công cơnh rau tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đong, nắc apêê ađhi lêy ắt muy a đay, vêy đợ bh’rợ cắh liêm crêê, buôn chêếc lêệng c’chêết. ha dzợ lâng bh’rợ apêê ađhi mốp loom, cắh kiêng học hành, bấc p’niên pân juýh nắc buôn huông, buôn chêếc tr’vey tr’lin lâng apêê n’lơơng. P’niên pân đil nắc buôn ắt muy ađay, cắh kiêng chêếc ắt lâng bấc ngai tu k’pân apêê prá xay… bhrợ rau cắh liêm crêê ooy bh’rợ học hành, bhrợ t’váih rau cắh liêm crêê cóh pr’ắt tr’mông.

Hân đhơ cơnh đêếc, lâng rau t’bhlâng âng c’la đay, lâng rau liêm choom, pazêng apêê crêê rau cắh liêm crêê cóh bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đong nắc vêy đợ bh’rợ liêm choom đoọng pay chô rau liêm crêê, bhrợ t’váih rau bhui har cóh pr’ắt tr’mông xang đợ rau cắh liêm crêê ooy cr’noọ, pr’ắt bh’rợ.

Bêl học xang cấp 3, tr’nơớp nắc acu pa choom cơnh ng’ắt pa prá lâng apêê n’lơơng, xang n’nắc học bh’rợ tr’nêng. Acu ting pa bhrợ cóh c’bhúh liêm loom cóh Quảng Yên, acu ting a pêê a noo a moó công z’zăng đanh. Acu zúp zooi apêê vêy pr’ắt tr’mông cơnh acu đoỌng apêê đoo z’lấh zr’nắh k’đháp cóh pr’ắt tr’mông. Acu nắc manuýh buôn k’chăng lâng ta luôn bhrợ t’váih rau bhui har đoọng ha apêê n’lơơng.

Acu lêy ađay nắc cắh choom zập bêl công mốp loom, cắh ắt lâng apêê pr’zớc, acu pậ banh nắc ắt mamông tự lập. Lướt học zập bêl a cu công prá k’chăng công cơnh apêê pr’loọng đong doọ vêy cơnh acu. Acu t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ cóh trường, ting bhrợ têng văn hoá, văn nghệ cắh bh’rợ zazum. Acu nắc lướt pa bhrợ đoọng zúp zooi k’căn, đoọng doọ dzợ nhăn zên k’căn đoọng zên học, zên cha r’diu cắh cậ câl xa nấp. Acu t’bhlâng đọc sách lấh mơ cắh prá xay lâng apêê pr’zớc đoọng ha vil rau cắh liêm crêê âng cu.

Pr’loọng đong nắc đhị bhrợ t’váih ooy pr’ắt bh’rợ đoọng ha p’niên k’tứi. Môi trường lâng bh’rợ p’too pa choom cóh pr’loọng đong, pr’ắt bh’rợ âng k’conh k’căn nắc crêê tước bấc pa bhlâng ooy pr’ắt bh’rợ âng k’coon. Cóh apêê pr’loọng đong tr’vey tr’lin, p’niên buôn crêê rau cắh liêm crêê lâng váih rau cắh liêm crêê cóh cr’noọ. Bhrợ bhr’lậ rau liêm crêê cóh k’conh k’căn nắc bhrợ t’váih rau chr’nắp pr’hay, bhui har cóh pr’loọng đong, lâng rau chr’nắp nắc k’coon bơơn ắt mamông đhị rau bhui har, têêm ngăn lâng vêy đợ rau chr’nắp bhrợ t’váih rau liêm crêê cóh pr’ắt bh’rợ./.

Bạo hành gia đình - nỗi ám ảnh của con trẻ

Gia đình là chỗ dựa tinh thần, là nơi quay về sau những áp lực tạo động lực bước tiếp trong công việc và cuộc sống. Tuy nhiên, không phải ai cũng may mắn có được một gia đình hanh phúc. Những mâu thuẫn nảy sinh giữa cha mẹ là một trong những nguyên nhân gây tâm lý buồn chán cho con cái, điều đó còn tác động đến việc hình thành nhân cách của trẻ sau này.

 Sinh ra trong một gia đình thuần nông, Vũ Nam Cường, một thanh niên 26 tuổi, dáng người nhỏ bé, rất hay cười nhưng khi được hỏi tới chuyện gia đình thì mắt lại rưng rưng, giọng nói run run.

 “Cuộc sống của em buồn lắm. Năm em 7 tuổi, bố em say rượu về sinh nhiều chuyện. Say rượu thì luôn có 1 chủ đề để nói, rồi mẹ em nói lại thì bố đánh mẹ.Có lúc cầm điếu cày hoặc cái gì đó đánh mẹ em đến liệt giường.”

Nhiều thời gian rảnh rỗi, thường xuyên uống rượu, có khi bố của Cường say cả tháng. Chứng kiến mẹ bị bố bạo hành mỗi khi say, Cường chỉ biết đứng nhìn và khóc vì khi ấy Cường mới chỉ là một cậu bé. Lớn hơn, Cường lên tiếng bảo vệ mẹ, nhưng hình ảnh bố đánh mẹ đã ám ảnh Cường suốt những năm tháng tuổi thơ. Cường sống khép kín, tự ti trước bạn bè.

 Tâm lý đó cũng giống với bạn Nguyễn Thị Khánh, học sinh lớp 12A6, trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Hà Khẩu, thành phố Hạ Long. Là con một, không thiếu thốn về vật chất, nhưng ngay từ bé Khánh đã phải chứng kiến những cuộc cãi vã của bố mẹ.

 “Khi em được 4 tuổi thì giữa bố mẹ có xảy ra những mâu thuẫn bất hòa, ngày nào bố mẹ em cũng cãi nhau, ngay cả vì những chuyện nhỏ nhặt nhất. Và bố em đã đánh mẹ em, lúc đó em cảm thấy rất sợ, không biết nên làm gì, nên vào can hay gọi người tới giúp và khi đó cũng chỉ biết ngồi trong góc và khóc.”

Nỗi hoang mang, lo sợ dần hình thành và thường trực trong Khánh.

 “ Từ khi bố mẹ em xảy ra mâu thuẫn như thế, em thấy sợ bố hơn và không dám gần. Em thấy thương mẹ, lúc nào cũng chỉ đi cạnh mẹ, em chỉ sợ đang ngồi cạnh mẹ, bố mẹ em lại chửi nhau và bố em lại đánh mẹ.”

Khi nói đến bạo lực gia đình, người ta thường liên tưởng đến nạn nhân là phụ nữ. Nhưng thực tế, chính những người con mới là nạn nhân bị tổn thương nặng nề nhất khi phải chứng kiến mâu thuẫn của cha mẹ. Những hình ảnh bạo hành đó sẽ ám ảnh, thậm chí in đậm trong tâm trí các em suốt cả cuộc đời, gây tâm lý lo sợ, buồn chán, có những em không muốn ăn uống, vận động. Do đó, mọi sinh hoạt của trẻ đều bị ảnh hưởng. Đồng thời, sự căng thẳng tinh thần làm cho các cơ quan trên cơ thể trẻ có những rối loạn, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất. Và nặng nề hơn là những tổn thương về tâm lý cũng như sự hình thành nhân cách của trẻ, như chia sẻ của chị Nguyễn Thị Bính Thìn, trưởng Ban gia đình- xã hội, hội liên hiệp phụ nữ tỉnh Quảng Ninh :

 “Việc bạo hành trong gia đình lặp đi lặp lại nhiều lần làm cho các em cảm thấy chai lì đi, có bạn rơi vào trạng thái lãnh cảm, trầm cảm. Có những trường hợp các em quá đau khổ mà không tìm được lối thoát cho bản thân mình cũng như cách giải quyết mâu thuẫn trong gia đình, và các em cảm thấy cô độc, có những hành vi tiêu cực dẫn đến tự tử. Còn việc các em buồn chan, lơ là học hành, nhiều bạn trai trở nên bướng bỉnh, gằn gọc, hay gây gổ với người khác. Các bạn gái có vẻ sống thu mình hơn, xa lánh mọi người vì sợ bị soi mói, thấy tự ti…làm ảnh hưởng đến kết quả học hành, đến việc hình thành phát triển nhân cách.”

Tuy nhiên, với nỗ lực của bản thân, với cái nhìn tích cực, những “nạn nhân” trong các gia đình bị bạo hành đã có những hoạt động thiết thực để lấy lại niềm tin, tạo niềm vui trong cuộc sống sau những tổn thương tâm lý.

 “Khi học xong cấp 3, đầu tiên em học cách giao tiếp, sau đó học nghề. Em  tham gia một nhóm từ thiện ở Quảng Yên, em đi theo các anh chị được một thời gian cũng không ngắn. Em giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn để họ vươn lên trong cuộc sống. Em là người hay cười và luôn tạo cho mọi người sự vui vẻ.”

Em cảm thấy mình không thể lúc nào cũng buồn, cũng xa lánh bạn bè hay trầm cảm được, mình lớn rồi phải tập sống tự lập. Đi học lúc nào em cũng cười như gia đình mình không có chuyện gì xảy ra. Em tích cực tham gia các hoạt động ở trường, các buổi văn hóa, văn nghệ hoặc hoạt động cộng đồng. Em đã chọn cách hơn nữa là đi làm đẻ có thể một phần giúp mẹ, em không phải xin tiền mẹ đóng tiền học, tiền ăn sáng hay mua quần áo. Em chú tâm vào đọc sách hơn hay nói chuyện với bạn bè để quên đi những nỗi buồn của em.”

Gia đình là cái nôi hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ. Môi trường và phong cách giáo dục trong gia đình, cách ứng xử của cha mẹ ảnh hưởng lớn đến việc hình thành và phát triển nhân cách cho con cái. Trong các gia đình có bạo hành, trẻ em bị tổn thương và có ấn tượng xấu rất khó phai mờ trong tâm trí. Giải quyết những mâu thuẫn giữa cha mẹ để tìm được tiếng nói chung sẽ mang lại không khí hòa thuận trong gia đình và quan trọng nhất là con cái được sống vui vẻ, hạnh phúc và có điều kiện thuận lợi để hoàn thiện nhân cách./.