K’zệt c’moo n’nâu, bh’rợ băn axiu cóh rốh đhị k’ruung Son vêy ta lêy nắc c’lâng bh’rợ t’mêê ooy bh’rợ pa dưr kinh tế âng đhanuôr chr’val Sơn Trạch, chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Nâu đoo nắc muy vel đong cóh zr’lụ toor âng c’cir bha lang k’tiếc bhươn k’tiếc k’ruung Phong Nha – Kẻ Bàng. Xang bêl axiu chêết bấc dưr váih đhị 4 tỉnh miền Trung, đhanuôr cắh pân đắh axiu biển nắc axiu Trắm cóh k’ruung Son muy chu cớ xay p’cắh rau chr’nắp âng đay.

# Xoọc đâu, bh’rợ băn axiu trắm cóh k’ruung Son dưr váih k’rơ lâng k’dâng 350 pr’loọng đong băn lâng k’ha riêng rốh băn đhị chr’val Sơn Trạch, chr’hoong Bố Trạch. T’coóh Nguyễn Văm Mẹo, muy cha nắc tr’nơớp băn axiu cóh rốh đhị k’ruung Son xay moon, băn axiu cóh rốh đhị k’ruung muy c’moo pr’loọng đong đoo bơơn pay pa chô tơợ 40 – 50 ức đồng, pr’ắt tr’mông ting t’ngay liêm crêê lấh mơ.

Tơợ bêl vêy du lịch tước nâu cơy đhanuôr cóh đâu doọ dzợ lấh zr’nắh k’đháp, đhanuôr apêê đoo ting băn bhrợ. Axiu ga mắc băn xang nắc pa câl xang n’nắc p’lóh băn axiu t’tun. Ta mooi tước bấc ooy đâu nắc đhanuôr cóh đâu bhrợ cha choom.

L’lăm ahay pr’ắt tr’mông âng đhanuôr chr’val Sơn Trạch dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp. Tơợ bêl Phong Nha – Kẻ Bàng vêy ta xay moon nắc c’cir bha lang k’tiếc, bấc bh’rợ du lịch vêy ta bhrợ t’váih, bhrợ đoọng ha đhanudr vêy p’xoọng bh’rợ tr’nêng, cơnh xóh bhuông du lịch,chụp ảnh lâng tr’câl tr’bhlêy vêy ta bhrợ têng. chr’nắp bhlâng, bấc pr’loọng đong ơy bhrợ têng bh’rợ băn axiu cóh rốh đhị k’ruung. Axiu trắm băn cóh rốh, vêy ta p’lóh cóh k’ruung Son zr’lụ vêy đác sạch; axiu cha pazêng rau bhơi xấc cóh k’ruung, doọ cha chr’na âng manuýh băn. Lêệ âng axiu trắm nắc choom zêệ bhrợ bấc rau đha nắh a yêm lâng dưr váih chr’na đha nắh chr’nắp âng zr’lụ k’ruung đác Quảng Bình. T’coóh Nguyễn Công Trứ, Chủ tịch UBND chr’val Sơn Trạch, chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình prá:

Băn axiu cóh rốh âng zi vêy ta xay moon nắc muy cóh apêê ngành kinh tế bha lâng, m’bứi bhlâng cóh zập c’moo vêy k’dâng tơợ 250 – 290 tấn axiu, nhâm mâng đoọng ha bh’rợ đơơng pa câl ooy đong pa câl chr’na đha nắh đhị zr’lụ. Nâu đoo nắc bh’rợ vêy ta xay moon vêy bấc rau liêm choom cóh pazêng t’ngay c’xêê ha y. azi công rơơm kiêng tơợ bh’rợ vặ zên ngân hàng, apêê chính sách khuyến nông, khuyến ngư đoọng pa dưr k’rơ lấh mơ bh’rợ băn axiu cóh rốh đhị k’ruung Son.

Băn axiu trắm cóh k’ruung Son bhrợ t’váih pr’ắt tr’mông k’bhố ngăn đoọng ha bấc pr’loọng đong. Hân đhơ cơnh đêếc dzợ bấc rau k’rang. Rau đêếc nắc cắh ơy bơơn chêếc zr’lụ pa câl nhâm mâng; bh’rợ xay p’cắh axiu a yêm n’nâu nắc cắh ơy vêy ta k’rang bhrợ crêê cơnh. T’coóh Lê Chiêu Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm Du lịch Phong Nha- Kẻ Bàng xay moon, bh’rợ bhrợ têng Hội tr’thi axiu Trắm cóh k’ruung Son c’moo đâu nắc bêl đoọng xay p’cắh ooy zập ngai đợ rau chr’na đha nắh a yêm âng vel đong:

Bh’rợ bhrợ têng bhiệc bhan axiu Trắm cóh g’lúh n’nâu nắc đoọng zúp zooi đhanuôr ta bơơn a chông axiu cóh vel đong lâng apêê pr’loọng đong băn axiu xay p’cắh bh’rợ tr’nêng chr’nắp liêm âng đay ooy ta mooi bêl ta mooi tước la lêy ooy Phong Nha – Kẻ Bàng. Ting n’nắc cóh đhr’năng cơnh xoọc đâu nắc nhăn xay moon tước ooy apêê ta mooi: Cóh Quảng Bình, cóh Phong Nha – Kẻ Bàng cắh muy a chông axiu âng biển nắc azi dzợ vêy đợ rau a chông axiu rau lơơng. Cơnh axiu Trắm cóh zr’lụ k’ruung âng Quảng Bình.

QUẢNG BÌNH: MỌI NGƯỜI RỦ NHAU ĂN CÁ TRẮM SÔNG SON

           Hàng chục năm nay, nghề nuôi cá lồng trên sông Son được coi là hướng đi mới về phát triển kinh tế của người dân xã Sơn Trạch, huyện Bố trạch, tỉnh Quảng Bình. Đây là một địa phương trong vùng đệm của Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng. Sau khi cá chết hàng loạt xảy ra tại 4 tỉnh miền Trung, người dân không dám ăn đồ biển  thì cá Trắm sông Son lần nữa khẳng định giá trị của mình.

# Hiện nay, nghề nuôi cá trắm trên sông Son phát triển mạnh với khoảng 350 hộ cùng hàng trăm lồng cá nuôi tập trung ở xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch. Ông Nguyễn Văn Mẹo, một trong những người tiên phong nuôi cá lồng trên sông Son cho biết, nuôi cá lồng trên sông, mỗi năm, gia đình ông thu về từ 40 đến 50 triệu đồng, đời sống ngày càng  khấm khá:

(Từ khi có du lịch đến đây dân ở đây đỡ, người ta nuôi cuốn chiếu. Cá to nuôi xong bán là bỏ cá lứa vào. Khách tới đông thì dân làm ăn được.)

          Trước đây cuộc sống của người dân xã Sơn Trạch còn nhiều khó khăn. Từ khi Phong Nha-Kẻ Bàng được công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới, nhiều tua tuyến du lịch mở ra, giúp bà con có thêm  công ăn việc làm như: chạy thuyền du lịch, chụp ảnh và kinh doanh buôn bán. Đặc biệt, nhiều hộ mạnh dạn đầu tư nuôi cá lồng trên sông. Cá Trắm nuôi trong lồng, được thả trên sông Son nơi có nguồn nước sạch; cá ăn các loại rong, tảo, phù du lấy từ lòng sông nên chẳng khác gì cá tự nhiên. Thịt cá Trắm chế biến nhiều món ăn ngon, bổ dưỡng và trở thành “đặc sản” của vùng sông nước Quảng Bình. Ông Nguyễn Công Trứ, Chủ tịch UBND xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cho biết:

(Nuôi cá lồng của chúng tôi được xác định là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, bình quân hàng năm khoảng từ 250 đến 290 tấn, đảm bảo cung cấp cho các nhà hàng trên địa bàn. Đây là nghề được xác định có ưu thế trong thời gian tới. Chúng tôi cũng mong thông qua các kênh vay vốn của ngân hàng, các chính sách khuyến nông, khuyến ngư để phát triển mạnh nghề nuôi cá lồng trên sông Son.)

Nuôi cá trắm trên sông Son mang lại cuộc sống khá giả cho nhiều gia đình. Tuy nhiên bà con vẫn còn nhiều nỗi lo. Đó là chưa tìm được đầu ra ổn định; việc quảng bá, giới thiệu đặc sản này chưa được quan tâm đúng mức. Ông Lê Chiêu Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm Du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng cho biết, việc tổ chức “Hội Thi Cá Trắm Sông Son” năm nay cũng là dịp giới thiệu với mọi người về món ăn ngon của địa phương mình:

(Việc tổ chức lễ hội cá Trắm lần này để giúp ngư dân địa phương các hộ nuôi cá để quảng bá thương hiệu của mình đến du khách khi đến thăm quan Phong Nha - Kẻ Bàng. Đồng thời là trong vấn đề nhạy cảm hiện nay thì xin gửi một thông điệp đến du khách: Ở Quảng Bình, ở Phong Nha - Kẻ bàng không chỉ có hải sản biển mà chúng tôi còn có các đặc sản khác. Như cá Trắm các loại các vùng sông nước ở Quảng Bình.)