Ting cơnh xa nay tợơ Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (Unicef), coh bha lang k’tiếc, 4 cha nắc p’niên k’tứi  nắc 1 cha nắc crêê zr’năh bhrợ t’niết. Đhị p’niên pân jưih nắc 6. Nắc coh 6 cha nắc p’niên pân jưih  1 cha năc crêê zr’năh bhrợ t’niết. Đợ c’moo apêê a đhi crêê zr’năh nắc 9. Đhr’năng apêê a đhi crêê ta zr’năh nắc 93%. Tước 47% đhr’năng ta zr’năh coh pr’loọng đong căh cợ tô bhuh. Rau đếêc nắc rau lalua, lalua ta nih lâh mơ ahêê ngoọ tước. Đhị zr’lụ đhanuôr acoon coh âng k’tiếc k’ruung hêê, căh vêy ta moon đợ bấc ha mơ, đhơ cơnh đếêc, ahêê cung năl vêy bấc tu bhiệc ơy zr’năh  lâng dzợ dưr vaih lâng p’iên.

        Cơnh đếêc, ahêê bhrợ têng cơnh ooy đoọng k’chụt lơi đhr’năng zr’năh p’niên, pa bhlầng nắc p’niên acoon coh? Boop t’ơơi nắc: Pr’zợc choom bhrợ. Pr’zợc choom bhrợ vaih rau lalay. Cơnh lâng apêê bh’rợ ba buôn zooi đoọng ha pêê p’niên k’tứi. Nắc đoo: Năl rau căh ta đoọng cơnh lâng p’niên k’tứi. Moon pa rớơt căh cợ pa ghit tước bêl pr’zợc lêy ma nuyh chrih xọoc vêy bh’rợ zr’năh p’niên, ba bi cơnh: ma nuyh chrih lêy ooy a chắc p’niên vêy boóp p’rá bhrợ p’niên k’pân căh cợ vay p’niên căh cợ pa hele p’niên lêy ooy a chắc đoo đhị căh choom lêy; năl zooi p’niên năl đoo bh’rợ a đay crêê ta zr’năh, ba bi cơnh: crêê apêê k’pooc coh a chắc, vay pooh, pa hêl… Pr’zợc choom moon đoọng p’niên năl ghit đhr’năng crêê ta cọop ha dang p’niên crêê ta đơơng tước zr’lụ la ngúa căh vêy ma nuyh ha dợ aconh căn căh ơy đoọng. Nắc lêy bhrợ nắc đoo nắc đâh k’rang zư p’niên lâng bhiệc xay moon lâng pr’loọng đong, chính quyền. Ha dang pr’zợc k’rang zư p’niên k’tứi âng hêê căh năl ngai, nắc vêy ngai lơơng k’rang zư đoọng ha p’niên k’tứi âng pr’zợc năl. Coh đhr’năng căh pr’đoọng lâh dưr vaih, ahêê nắc căh choom moon tu p’niên k’tứi. C’nặt x’rịa: Nắc xay moon c’năl nắc đoo đoọng ma nuyh âng pr’zợc năl. A hêê nắc đh’rưah xợơng tr’pác bóop p’rá âng apêê aconh căn p’niên đhị Thành phố HCM đăh zư lêy coon pân đil âng đay:

  “Coon cu xoọc đâu nắc 4 c’moo, ha dợ bêl p’niên mơ 2 tuổi m’pâng nắc a đoo tợơp năl rau bh’rợ âng đay bhrợ, nắc a hêê tợơp pa choom đoọng ha đoo năl. Ba bi cơnh căh đoọng ma nuyh chrih k’op lâng chum ooy t’bóoc. Bêl ặt đăn ma nuyh chrih nắc vêy a mế a ma đoọng ặt. Lâng bêl lướt ooy c’lâng ha dợ lưm apêê ta ha k’dua bhrợ ha rau nắc rêên đoọng k’rơ căh cợ t’đang k’rơ đoọng vêy ngai pâh.”

        “Đọong pa dưr dal c’năl âng p’niên đăh zr’năh bhrợ t’niết nắc ặt đhị ruh nâu apêê p’niên ơy tợơp năl, a đay t’ha nắc oó xăl xa nập đhị mặt ca coon, đoọng coon năl  nắc pa lớơp a chắc đay. Rau bơr nắc muy ca căn choom họom rao đoọng ha coon, zêng lâng ca coon nắc cung căh choom k’poóc tước da der căh cợ đăh loom ca coon. Căh choom pay pr’đươi tợơ ma nuyh cha chrih, đhơ vêy ca căn ặt đhị đếêc. Ca căn đoọng nắc vêy pay.”

       Ting cơnh t’cooh Nguyễn Lữ Gia, cán bộ dự án zư lêy p’niên k’tứi, tổ chức Seve the childen, ma nuyh zr’năh bhrợ t’niết cơnh lâng p’niên nắc zêng ma nuyh ặt đăn lâng a hêê. Tu cơnh đếêc, a conh căn nắc pa choom đoọng ca coon ma zư k’rang a chắc đay.

       Đhị zr’lụ đhanuôr acoon coh, ma nuyh bhrợ ca conh ca căn nắc pa dưr dal c’năl đoọng p’niên đăh pazêng đhr’năng apêê zr’năh. C’la apêê aconh căn p’niên nắc ma nuyh acoon coh dzợ bấc ngai căh năl ghit đhr’năng cr’pân tước p’niên tu cơnh đếêc nắc căh lâh pa prá, pa too pa choom ca coon đay. Nắc chếêc năl pazêng đhr’năng ặt lớơp lâng xay moon đoọng pazêng p’niên k’tứi coh đong hêê coh t’ngay đâu.

       Ting cơnh pa căn Vũ Kim Hoa-Phó Cục trưởng Cục p’niên k’tứi, Bộ Lao động Thương binh lâng xã hội: coh cr’chăl pr’luh Covid-19 dưr vaih, zooi đoọng p’niên, nắc Cục p’niên k’tứi ơy pa zưm lâng apêê tổ chức bha lang k’tiếc bhrợ pa dưr 11 pr’đươi truyền thông, pa choom đăh tệêm ngăn ha p’niên k’tứi đhị apêê zr’lụ k’rong ặt pa tuông cung cơnh đhị pr’loọng đong, xay moon đăh apêê xa nay cha groong bhrợ zr’năh p’niên k’tứi, cha groong đhr’năng p’niên bhrêy tăh. Apêê pr’đươi nâu nắc bơơn xay pa căh coh zập c’lâng xa nay lâng đơơng tước apêê zr’lụ đoọng ặt pa tuông. “A hêê nắc đâh bơơn lêy apêê đhr’năng n’leh vaih âng apêê p’niên. Ba bi cơnh nắc apêê a đhi k’rang, căh cợ apêê k’pân g’hớt, căh ặt đăn lâng pân lơơng, nắc năl pazêng c’leh nắc đoo đoọng choom zooi đâh loon. Apêê aconh căn cung k’rang tước ta luôn, pa prá đh’rưah lâng ca coon đoọng xợơng apêê xay moon, đọong vêy cơnh zooi đâh loon.”

       Bêl vêy apêê tu bhiệc dưr vaih crêê tước p’niên k’tứi nắc cơnh zr’năh bhrợ t’niết, crêê tước c’rơ tr’mông, bhrợ cr’pân tước a chắc p’niên, apêê aconh căn nắc đâh t’đang điện lâng Tổng đài k’tiéc k’ruung zư lêy p’niên ting số 111 đoọng bơơn pa too pa choom crêê cơnh. Tổng đài nắc đhị choom tin đươi xay moon đăh tệêm ngăn ha p’niên; k’rang zư lêy, tệêm ngăn cr’nọo pr’chăp, cha groong, đâh bơơn lêy lâng tọom bhrợ pazêng rau crêê tước p’niên k’tứi; zooi bhrợ đâh loon đoong zư êy, zêl, cha groong p’niên k’tứi./.

Quyền được chăm sóc, giáo dục của trẻ em DTTS

        VOV4

Trẻ em đang đối mặt với nhiều nguy cơ bị xâm hại, đặc biệt tại các vùng DTSS. Bảo vệ và hỗ trợ, chăm sóc trẻ em ở vùng DTTS trước những nguy cơ xâm hại, tai nạn thương tích, sang chấn tâm lý là bảo vệ Quyền được chăm sóc, giáo dục của trẻ được quy định trong Hiến pháp, pháp luật và trong Công ước quốc tế về quyền trẻ em.

Theo tài liệu từ Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (Unicef), trên thế giới, cứ 4 trẻ em nữ thì lại có 1 trẻ bị xâm hại tình dục. Con số này ở trẻ em nam là 6. Nghĩa là cứ 6 em nam thì có 1 em bị xâm hại tình dục. Độ tuổi bị xâm hại trung bình của các em là 9. Khả năng các em quen kẻ xâm hại là 93%. Có tới 47% khả năng kẻ xâm hại ở trong gia đình hoặc họ hàng. Điều đó là sự thật, thật hơn bản tưởng rất nhiều. Ở vùng DTTS của nước ta, chưa có thống kê cụ thể về tỉ lệ này, tuy nhiên, chúng ta vẫn biết, có nhiều vụ việc xâm hại đã và vẫn đang xảy ra với các em.

Vậy bạn có thể làm gì để đẩy lùi nạn xâm hại trẻ em, đặc biệt ở vùng DTTS? Câu trả lời là: Bạn có thể đấy. Bạn có thể làm nên sự khác biệt. Chỉ cần các bước đơn giản để giúp các em nhỏ. Đó là: Biết những điều cấm đối với trẻ nhỏ. Báo động hoặc để tâm khi bạn nhìn thấy người lạ đang có biểu hiện xâm hại trẻ, ví dụ: kẻ lạ đang nhìn vào bộ phận sinh dục của trẻ, có lời nói đe dọa hoặc dùng bạo lực với trẻ hoặc dụ dỗ các em nhìn vào vùng kín của họ; hãy giúp trẻ hiểu việc nào là mình đang bị xâm hại, ví dụ: bị người khác sờ vào vùng kín, bị đánh đập, bị dụ dỗ. Bạn cũng có thể nói rõ cho trẻ nhỏ biết nguy cơ bị bắt cóc nếu trẻ bị đưa đến khu vực vắng mà không có sự cho phép của bố mẹ. Hãy hành động khi bạn thấy một trong những dấu hiệu trên bằng cách đứng lên bảo vệ trẻ nhỏ và thông báo với gia đình, chính quyền. Nếu bạn bảo vệ cho em nhỏ mà bạn không quen, một ai đó sẽ bảo vệ cho em nhỏ mà bạn quen. Trong trường hợp đáng tiếc xảy ra, chúng ta không được đổ lỗi cho trẻ nhỏ. Bước cuối cùng: Hãy chia sẻ kiến thức trên đây cho người quen của bạn. Chúng ta hãy nghe chia sẻ của một số vị phụ huynh ở Thành phố Hồ Chí Minh về cách bảo vệ con gái mình: “Con mình hiện tại là 4 tuổi, nhưng khi cháu mới hai tuổi rưỡi, nó bắt đầu nhận thức được một số những hành vi thì mình đã bắt đầu hướng dẫn cháu rồi. Ví dụ như là không cho người lạ ôm và hôn vào má. Khi lại gần người lạ thì phải có sự đồng ý của bố mẹ. Và khi mà đi ra đường mà gặp tình huống mà người lớn cưỡng ép hay gì đấy thì cháu sẽ khóc to lên hoặc la to lên để tự bảo vệ cháu.”

“Để mà nâng cao nhận thức của bé về vấn đề lạm dụng tình dục trẻ con thì thứ nhất là ở tuổi này thì các bé bắt đầu nhận thức được rồi, thì em với ba nó thứ nhất là không thay đồ trước mặt con, để con biết là phải có cái gì đấy che đậy cơ thể mình, chứ không phải là tự do. Thứ 2 là chỉ có mẹ tắm rửa cho cháu thôi, ngay cả ba luôn cũng không bao giờ được đụng vào mông hay phần trước của bé. Không bao giờ nhận đồ từ người lạ, dù mẹ đứng ngay bên cạnh. Mẹ gật đầu mới nhận, còn không thì thôi.”

Theo ông Nguyễn Lữ Gia, cán bộ dự án bảo vệ trẻ em – tổ chức Seve the childen, đối tượng xâm hại trẻ em có thể là bất cứ một người nào đó xung quanh trẻ em của chúng ta. Vậy cha mẹ cần trang bị cho trẻ những kiến thức để giúp các bé tự bảo vệ mình.

Ở vùng DTTS, vấn đề người làm cha, làm mẹ nâng cao nhận thức cho trẻ về những nguy cơ bị xâm hại thường bị xem nhẹ. Chính bản thân các bậc phụ huynh DTTS chúng ta nhiều người chưa nhận thức rõ những mối nguy cơ có thể đe dọa đến sự an toàn của trẻ nên ít tâm sự với con trẻ. Hãy tìm hiểu những mối nguy cơ tiềm ẩn và phổ biến cho những đứa trẻ của bạn ngay ngày hôm nay.   

Theo bà Vũ Kim Hoa - Phó Cục trưởng Cục Trẻ em, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội:Trong giai đoạn dịch covid 19 bùng phát, để hỗ trợ trẻ em, Cục Trẻ em đã phối hợp với các tổ chức quốc tế xây dựng 11 sản phẩm truyền thông, hướng dẫn về vấn đề bảo đảm an toàn cho trẻ em ở các khu cách ly tập trung cũng như tại gia đình, tập trung vào vấn đề là phòng ngừa xâm hại bạo lực, hỗ trợ tâm lý, phòng ngừa tai nạn thương tích. Các sản phẩm này đã được truyền tải lên các phương tiện thông tin đại chúng và đưa về các khu cách ly tại địa phương dưới dạng bản in. “Chúng ta phải phát hiện sớm các biểu hiện của các em. Ví dụ như là các em lo lắng, hay là các em hoảng loạn, hay em tự thu mình, không có giao tiếp, thì phải nắm tất cả những dấu hiệu đó để có thể có hỗ trợ kịp thời. Các bậc phụ huynh cũng phải quan tâm thường xuyên, phải trao đổi trò chuyện để có thể lắng nghe ý kiến của các em để chúng ta có những hỗ trợ kịp thời cho các em”.

Khi có các vấn đề phát sinh liên quan đến đối tượng là trẻ em như xâm hại tình dục, sức khỏe, đe dọa sự an toàn của trẻ, các bậc phụ huynh cần liên hệ ngay với Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn, tư vấn. Tổng đài là địa chỉ tin cậy tư vấn về an toàn cho trẻ em; chăm sóc, ổn định tâm lý, phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý những sang chấn tâm lý của trẻ em; hỗ trợ, can thiệp, xử lý khẩn cấp để bảo vệ, phòng, chống xâm hại trẻ em./.