Dự án thuỷ điện Tr’Hy vêy công suất 30MW năc Công ty Cổ phần Tài chính lâng pa dưr năng lượng bhrợ c’la k’rong bhrợ, năc vêy UBND tỉnh Quảng Nam đoọng bha ar xay moon bhrợ têng tơợ c’moo 2007 lâng tơơp bhrợ tơợ c’moo 2008. Xang 13 c’moo xay bhrợ lâng 5 chu nhăn pa đanh năc tươc nâu cơy dợ bâc bh’rợ căh ta bhrợ v’vâng. K’zệt pr’loọng đong đhanuôr Dâm 1 lâng cr’noon Voong, chr’val Tr’Hy, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam crêê zr’năh k’đhap ngân tơợ công trình n’nâu. T’cooh Pơ Loong Tư, coh cr’noon Dâm 1, chr’val Tr’Hy xay moon, pr’loong đong đoo vêy 8 sào ruộng đăn c’lâng lươt ooy đong máy thuỷ điện Tr’Hy. Tơợ bêl c’la k’rong bhrợ thuỷ điện bhrợ c’lâng lươt ooy đong năc tươc hân noo boo k’tiêc, đhâl hooi g’lâp ruộng căh dợ choom ng’bhrợ têng. Xoọc đâu pr’loọng đong t’cooh Pơ Loong Tu t’mêê ta zooi mơ ¼ đhăm ruộng crêê k’tiêc g’lâp: “K’tiêc apêê đoo bhrợ c’lâng năc g’lâp lứch ruộng, căh dợ choom ng’bhrợ. Tơợ bêl công ty bhrợ thuỷ điện năc ta lơi cơnh đêêc lâng căh dợ choom ng’bhrợ. Acu công tươc đăng lêy lâng Trung tâm Quỹ k’tiêc chr’hoong lâng Phòng Tài Nguyên lâng Môi trường chr’hoong Tây Giang, Công ty đăng lêy 2, 3 chu, tươc nâu cơy công căh ơy bơơn lêy apêê chroót pa chô.”

Tươc nâu cơy, bh’rợ pa tơơi cr’van lâng chroót pa chô cr’van âng đhanuôr coh cr’loọng a bóc, zr’lụ đong máy ơy xang. Hân đhơ cơnh đêêc, bêl bhrợ c’lâng tươc ooy đong máy, đơn vị bhrợ têng bhrợ hư chr’noh chr’bêệt âng 28 pr’loong đong đhanuôr coh cr’noon Voong lâng cr’noon Dâm 1 lâng đợ zên chroót pa chô lâh 560 ức đồng. T’cooh Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, c’la k’rong bhrợ căh ơy chroỌt pa chô zên lâng đợ râu bil hư n’nâu ha đhanuôr: “Azi ơy bhrợ bhiệc lâng t’cooh xa nay âng đong máy, ting n’năc vêy bha ar bha tơ mr’cơnh cr’noọ xa nay lâng công ty công xay moon zr’lụ crêê tươc âng c’lâng n’nâu. N’đăh trách nhiệm âng công ty năc zooi, chroót pa chô râu bil hư âng đhanuôr. Công ty ơy gr’hoót lâng vel đong l’lăm t’ngay 30/6 chroót pa chô pa xang râu dưr vaih âng râu căh liêm crêê.”

Xang 13 c’moo xay bhrợ, tươc nâu cơy công trình thuỷ điện Tr’Hy, chr’hoong Tây Giang ơy bhrợ têng lâh 60% đợ bh’rợ tr’nêng, c’la k’rong bhrợ xoọc xay moon ooy UBND tỉnh Quảng Nam đoọng pa đanh t’ngay c’xêê bhrợ têng tươc x’rịa c’moo đâu. Hân đhơ cơnh đêêc, coh zr’lụ da ding k’coong tỉnh Quảng Nam xoọc tươc ooy hân noo boo, vêy cơnh coh x’rịa c’moo đâu, dự án n’nâu năc căh vêy xay bhrợ liêm xang cơnh xa nay gr’hoot. Công trình thuỷ điện Tr’Hy căh ơy bhrợ têng xang năc c’la k’rong bhrợ ơy đơơh pa liêm pa sạch coh cr’loọng a bọc thuỷ điện bêl căh ơy vêy UBND tỉnh Quảng Nam đoọng bhrợ têng.

T’cooh Lê Quang Hào, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tài Chính lâng pa dưr năng lượng, c’la k’rong bhrợ dự án thuỷ điện Tr’Hy xay moon, coh tuần ha y công ty năc chroót zên zooi 28 pr’loọng đong crêê râu bil hư chr’noh chr’bêệt, k’tiêc bhươn, ruộng tông tu bhrợ c’lâng lươt ooy đong máy ting cơnh xa nay gr’hoót lâng chính quyền chr’hoong Tây Giang: “Tuần a tôh azi pa đơp đoọng zên 562 ức đồng. Râu đâu, crêê tươc ooy muy bơr xa nay bh’rợ, đợ tơơm n’loong lâh c’lâm tr’đeh năc âng Nhà nước năc căh choom ng’xăl, năc đợ n’loong vêy đhr’năng c’lâm tr’đeh bhrợ nong đác coh cr’loong a bọc năc ng’col pa liêm. Năc coh tu k’ruung căh ơy pa liêm. Acu lướt lêy năc doọ vêy tơơm n’loong đoo ta col, năc đhiệp muy bơr tơơm n’loong lâh c’lâm tr’đeh coh c’moo ahay năc ng’ven pa liêm.”

T’mêê đâu, coh zr’lụ cr’loọng a bóc t’mêê vêy ta ven pa liêm, bâc pa bhlâng tơơm n’loong crêê ta col. P’căh mặt c’la k’rong bhrợ Thuỷ điện Tr’Hy xay moon, đơn vị căh ven coh zr’lụ taluy cr’loọng a boc lâng căh col n’loong. Hân đhơ cơnh đêêc, Hạt Kiểm lâm chr’hoong Tây Giang xay moon ghít, c’la k’rong bhrợ dự án thuỷ điện Tr’Hy vêy ven lâng col muy bơr tơơm n’loong coh zr’lụ cr’loọng a boc bêl căh ơy vêy UBND tỉnh đoọng bhrợ têng. Hình ảnh âng phóng viên VOV p’căh coh t’ngay 7/6 bêl đêêc ahay đoọng lêy, bâc tơơm loong ga măc k’tứi coh zr’lụ cr’loỌng a bóc lâng coh toor dự án thuỷ điện Tr’Hy crêê ta col, muy bơr tơơm n’loong t’mêê ta col. T’cooh Lê Viết Sang, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm chr’hoong Tây Giang xay moon, kiểm lâm zr’lụ ơy bhrợ bha ar moon đhêy bh’rợ ven cr’loọng a bọc thuỷ điện Tr’Hy, xay bhrợ ghít trách nhiệm âng c’la crâng: “Ven cr’loọng a bóc đơơh năc quyền âng c’a k’rong bhrợ năc đương vêy cấp m’piing đoọng bhrợ têng. Kiểm lâm coh zr’lụ ch’mêệt lêy, xay moon đhêy bhrợ têng coh tuần l’lăm ahay, tu căh ơy vêy bha ar đoọng ven cr’loọng a bọc. Kiểm lâm zr’lụ xoọc pazum đh’rưah lâng chr’val bhrợ bha ar toom. Bil crâng năc trách nhiệm âng c’la crâng l’lăm.”

T’cooh Đặng Bá Dự, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Quảng Nam xay moon, dự án thuỷ điện Tr’Hy zih t’ngay c’xêê năc tu c’la k’rong bhrợ căh k’rong pazêng râu c’rơ đoọng bhrợ têng. Sở Công thương tỉnh Quảng Nam ơy ta đang moon c’la k’rong bhrợ xay bhrợ ta nih đha nâng pazêng quy định ooy bh’rợ k’đhơợng liêm crêê a bọc đác coh hân noo đhí boo ha y: “Lâh bâc chu bhr’lậ xay moon bh’rợ k’rong bhrợ, bh’rợ zih n’nâu năc tu doanh nghiệp căh ơy lêy ghít lứch, xay moon lứch bh’rợ pa tơơi cr’van pay k’tiêc, xăl cr’noọ đươi dua k’tiếc crâng công cơnh k’rong pazêng zên. Chính sách âng đay công vêy bâc râu tr’xăl. Ooy bh’rợ ch’hooi đác tuh nhâm mâng đoọng ha công trình công cơnh đoọng ha piíc năc chr’năp pa bhlâng. Lâng thuỷ điện Tr’Hy n’nâu, g’luh tuh bhlong c’moo ahay ơy bhrợ têng xang bha nậ dal mơ k’rong đác tuh liêm mâng. Coh c’xêê 7 tươc hân noo boo, azi t’bhlâng ch’mêệt lêy râu liêm mâng âng a bọc đác, coh đêêc vêy đợ công trình xoọc bhrợ têng v’vâng.”

Bâc n’loong crêê ta col coh m’pâng t’ngay năc căh ơy bơơn lêy ngai xay bhrợ ghít, ta toom?. Đhanuôr rơơm kiêng pazêng cơ quan chức năng đơơh xay bhrợ liêm ghít bh’rợ col n’loong crâng t’mêê dưr vaih đhị chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, trách nhiệm năc âng ngai?

 Thủy điện Tr'Hy 13 năm xây chưa xong, nhiều cây rừng bị chặt hạ

Thanh Thắng/VOV-Miền Trung

Công trình thủy điện Tr'Hy ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam khởi công xây dựng từ năm 2008 nhưng đến nay vẫn còn dở dang. Nhiều diện tích đất sản xuất của người dân ngoài khu vực đền bù bị ảnh hưởng do thi công đường dẫn vào nhà máy vẫn chưa được hỗ trợ. Thủy điện xây dựng chậm tiến độ dẫn tới nguy cơ mất an toàn hồ đập trong mùa mưa lũ. Cuộc sống của người dân địa phương bị ảnh hưởng bất lợi từ việc xây dựng công trình này.

Dự án thủy điện Tr'Hy công suất 30 MW do Công ty Cổ phần Tài chính và Phát triển năng lượng làm chủ đầu tư, được UBND tỉnh Quảng Nam cấp giấy chứng nhận đầu tư năm 2007 và khởi công năm 2008. Sau 13 năm triển khai và 5 lần xin gia hạn nhưng đến nay vẫn còn nhiều hạng mục dở dang. Hàng chục hộ dân ở thôn Dâm 1 và thôn Voong, xã Tr'Hy, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam bị ảnh hưởng nặng nề từ công trình này. Ông Pơ Long Tư, thôn Dâm 1, xã Tr'Hy cho biết, nhà ông có 8 sào ruộng gần đường vào nhà máy thủy điện Tr'Hy. Từ khi chủ đầu tư thủy điện làm đường đi vào nhà máy thì đến mùa mưa đất, đá trôi xuống bồi lấp ruộng không sản xuất được. Hiện gia đình ông Pơ Long Tư mới được hỗ trợ cho 1/4 diện tích ruộng bị bồi lấp:“Đất họ làm đường bồi lấp hết mặt ruộng không thể làm được. Từ khi công ty làm thủy điện bỏ hoang luôn và không thể sản xuất, phục hóa được. Tôi cũng trực tiếp đi đo đạc với Trung tâm Quỹ đất huyện và Phòng Tài nguyên Môi trường huyện Tây Giang, Công ty đo đạc 2, 3 lần rồi, đến giờ chưa thấy công ty giải quyết.”

Đến nay, việc giải phóng mặt bằng và đền bù cho người dân trong vùng lòng hồ, khu vực nhà máy đã hoàn thành. Tuy nhiên, khi làm con đường dẫn về nhà máy, đơn vị thi công đã gây thiệt hại hoa màu của 28 hộ dân ở dân thôn Voong và thôn Dâm 1 với tổng số  tiền phải đền bù hơn 560 triệu đồng. Ông Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, chủ đầu tư vẫn chưa chi trả khoản thiệt hại này cho bà con: “Chúng tôi đã làm việc với lãnh đạo của nhà máy, đồng thời có biên bản thống nhất với công ty cũng xác định những phạm vi ảnh hưởng của tuyến đường này. Phía trách nhiệm của công ty sẽ hỗ trợ, bồi thường ảnh hưởng cho người dân. Công ty đã cam kết với địa phương trước ngày 30/6 thanh toán dứt điểm phần phát sinh ảnh hưởng.”

Sau 13 năm triển khai, đến nay công trình  thủy điện Tr'Hy, huyện Tây Giang đã xây dựng hơn 60% khối lượng, chủ đầu tư đang đề xuất UBND tỉnh Quảng Nam cho gia hạn tiến độ tới cuối năm nay. Tuy nhiên, ở khu vực miền núi tỉnh Quảng Nam hiện đã vào mùa mưa, khả năng cuối năm nay, dự án này không dễ hoàn thành như cam kết. Công trình thủy điện Tr’Hy chưa hoàn thành nhưng chủ đầu tư đã vội vàng dọn dẹp khu lòng hồ khi chưa được UBND tỉnh Quảng Nam cho phép.

Ông Lê Quang Hào, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tài chính và Phát triển năng lượng, chủ đầu tư thủy dự án thủy điện Tr’Hy cho biết, tuần tới công ty sẽ chi trả tiền hỗ trợ cho 28 hộ dân bị ảnh hưởng bởi đường đi vào nhà máy theo như cam kết với chính quyền huyện Tây Giang:“Tuần sau tôi chi trả số tiền 562 triệu đồng. Cái này có liên quan đến một số vấn đề, những cây ngã đổ mà của Nhà nước thì không được thay thế, nhưng cây mà ngã đổ có nguy cơ gây ngập úng ở phần lòng hồ dọn đẹp thôi. Còn phía trên thượng nguồn lòng hồ thì chưa dọn dẹp. Tôi đi kiểm tra thì chưa có cái cây nào, chỉ có một số cây ngã đổ vào năm ngoái cần dọn dẹp.”

Mới đây, trong khu vực lòng hồ vừa được dọn dẹp, có rất nhiều cây to bị đốn ngã. Đại diện chủ đầu tư Thủy điện Tr’Hy cho rằng, đơn vị không dọn dẹp khu vực taluy lòng hồ và không cắt hạ cây rừng. Thế nhưng, Hạt Kiểm lâm huyện Tây Giang lại khẳng định, chủ đầu tư dự án thủy điện Tr’Hy có dọn dẹp và cắt một số cây rừng ở khu vực lòng hồ khi chưa được UBND tỉnh cho phép. Hình ảnh mà phóng viên VOV ghi lại vào ngày 7/6 vừa qua cho thấy, nhiều cây gỗ lớn nhỏ ở khu vực lòng hồ và xung quanh dự án  thủy điện Tr’Hy bị đốn hạ, một số cây gỗ bị cưa hạ dấu vết còn rất mới. Ông Lê Viết Sang, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Tây Giang cho biết, kiểm lâm địa bàn đã lập biên bản đình chỉ việc dọn dẹp lòng hồ thủy điện Tr’Hy, làm rõ trách nhiệm của chủ rừng:“Dọn dẹp lòng hồ sớm là quyền của chủ đầu tư nhưng phải được cấp trên cho phép. Kiểm lâm địa bàn kiểm tra, đình chỉ tuần trước vì chưa có giấy phép thu dọn lòng hồ. Kiểm lâm địa bàn đang phối hợp với xã lập biên bản xử lý. Mất rừng là trách nhiệm của chủ rừng trước đã.”
Ông Đặng Bá Dự, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Quảng Nam cho rằng, dự án thủy điện Tr'Hy chậm tiến độ do chủ đầu tư không tập trung các nguồn lực để thi công. Sở Công thương tỉnh Quảng Nam đã yêu cầu chủ đầu tư thực hiện nghiêm các quy định về quản lý an toàn hồ đập, hồ chứa thủy điện trong mùa mưa bão sắp tới: “Qua rất nhiều lần điều chỉnh chứng nhận đầu tư, việc chậm trễ này là do doanh nghiệp chưa lường hết, đánh giá hết việc giải phóng mặt bằng, chuyển đổi mục đích rừng cũng như huy động khả năng tài chính. Chính sách của mình cũng có nhiều thay đổi. Vấn đề điều tiết lũ đảm bảo cho công trình cũng như cho hạ du đặc biệt quan trọng. Riêng đối với thủy điện Tr'Hy này, đợt lũ năm ngoái đã xây dựng đến cao trình lũ an toàn. Trong tháng 7 đến mùa mưa, chúng tôi tập trung đi khảo sát, rà soát quy trình an toàn hồ đập, trong đó có cả những công trình đang thi công dở dang.”

Nhiều cây rừng bị chặt phá giữa ban ngày nhưng chưa thấy ai đứng ra xem xét, xử lý?. Người dân rất mong các cơ quan chức năng sớm vào cuộc làm rõ vụ chặt phá cây rừng vừa xảy ra trên địa bàn huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, trách nhiệm thuộc về ai?