K’nặ 14 c’moo lâng c’rơ bh’rợ, trách nhiệm âng ma nuýh bh’cộ vel bhươl, t’coóh Y Hơ Êban ăt cóh vel Knia 4, chr’val Ea Ba, chr’hoong Buôn Đôn, tỉnh Đắc Lắc ơy đh’rứah lâng đhanuôr vel pa dưr kinh tế, bhrợ cr’van đoọng ha pr’loọng đong. T’coóh Y Hơ Êban nắc muy cóh pazêng t’coóh bhươl bhriêl choom âng Tây Nguyên, vêy bấc râu chroi k’rong đoọng ha bhiệc zư lêy tệêm ngăn, pa dưr truyền thống văn hoá âng đhanuôr.
Vel Knia 4, chr’val Ea Bar, chr’hoong Buôn Đôn, vêy k’nặ 200pr’loọng đong lâng 790 ch’nắc, bấc bhlầng nắc đhanuôr acoon cóh Ê Đê. Pazêng c’moo 2001, nâu đoo nắc đhị cắh tệêm ngăn ngân bhlầng đắh an ninh chính trị, bêl apêê ting Fulro k’đươi ting pấh bhrợ lâng apêê, g’lớơc ch’chơơr đoọng ting bhrợ cắh tệêm ngăn chính trị, z’lấh k’noong k’tiếc lất xa nay đắh tốh Campuchia tợơp c’moo 2001. Cung đhị cr’chăl đâu, t’coóh Y Hơ bơơn đhanuôr tin đươi bhrợ t’coóh vel. Lâng đhr’năng cắh tệêm ngăn nắc đoo đhị vel đong, t’coóh Y Hơ nắc cắh k’pân zr’nắh k’đháp, tước zập pr’loọng đong đoọng xay moon, k’đươi đhanuôr nắc oó ting xợơng boóp g’lớc cha chơơr âng apêê lất mốp k’đươi bhrợ. Bấc ngai ơy ting xợơng t’coóh lâng rách chô ooy đong pa zay bhrợ cha. Cóh đợ apêê bơơn t’coóh Y Hơ pa too, xay moon vêy díc điêl Y Prơi- H’linh, nắc crêê apêê lất mốp k’đươi z’lấh c’lâng k’noong k’tiếc, xang đếêc nắc ơy năl râu bh’rợ lất mốp âng đay lâng chô ooy vel đong bhrợ cha liêm ta níh, nâu kêi nắc ơy vêy pr’ắt tr’mông zăng k’van k’bhộ. A moó H’linh moon:
Lalăm a hay mị díc điêl zi cung ting xợơng boóp g’lơc cha chơơr âng apêê lất mốp. Chô lâng vel bhươl nắc ting xợơng boop pr’too âng t’coóh bhươl, âng a dêi a va. Nâu kêi nắc díc điêl zi pa zay bhrợ cha, ch’chóh b’băn, k’rang lêy ca coon cha học liêm ta níh. Díc điêl cu cảm ơn t’coóh bhươl bấc pa bhlầng. a zi ơy năl ghít bh’rợ cắh liêm crêê âng zi ơy bhrợ, nâu kêi nắc chô ắt mamông liêm ta níh lâng ma nuýh đong đay, a cu xợơng bui har pa bhlầng.
T’coóh Y Hơ prá xay: “ Muy cóh pazêng kinh nghiệm đoọng bhrợ têng vêy bh’nơơn bh’rợ k’đươi t’pấh đhanuor, nắc đoo bh’rợ căh năl ghít c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách Pháp luật âng Nhà nước, năl ghít j’niêng cr’bưn âng đhanuôr Ê Đê”. Cóh đhr’năng xay moon, k’đươi t’pấh, t’coóh Y Hơ ta luôn pa cắh râu c’léh râu Đảng, nhà nước k’rang lêy tước đhanuôr Tây Nguyên cơnh: đắh t’đui đoọng bhrợ têng hạ tầng điện, c’lâng, trường, trạm, k’tiếc ắt, k’tiếc bhrợ cha, đác đươi dua đoọng đhanuôr tệêm ngăn pr’ắt tr’mông, đh’rứah vêy bấc chính sách t’đui đoọng cơnh bảo hiểm y tế. cắh muy tợơp bhrợ têng đắh phong trào “ pazêng đhanuôr zư lêy tệêm ngăn k’tiếc k’ruung”, Y Hơ nắc dzợ muy ch’nắc liêm ta níh âng vel bhươl, zập chu bơơn tập huấn kỹ thuật chóh bhrợ, băn rơơi nắc t’coóh zêng chô pa choom cớ đoọng ha đhanuôr, đoọng đh’rứah choom bhrợ cha. Tước nâu kêi cóh pazêng 180 pr’loọng đong đhanuôr vel Knia 4, nắc dzợ 27 pr’loọng đong đha rựt, xiêr bấc râu t’ping lâng pazêng cr’chăl c’moo 2011. t’coóh Y Hơ đoọng năl:
Acu k’đươi moon đắh an ninh chính trị, bêl k’đươi moon đhanuôr đhị vel K’nia nắc cu xay moon ghít đắh đhr’năng an ninh chính trị nắc đhanuôr oó ting xợơng lâng bhrợ têng cơnh apêê lất mốp k’đươi bhrợ- nắc râu lalua ta níh bhlầng lâng chr’nắp bhlầng. râu bơr nắc bhrợ cha, đươi dua râu liêm choom âng khoa học kỹ thuật bấc chu đoọng vêy cán bộ chô xay moon KHKT, xay moon công nghệ đoọng k’đươi moon đhanuôr tước pấh xợơng lâng bhrợ têng, r’dợ nắc đhanuôr cóh đâu lâng vel Knia 4 moon lalay nắc ơy tr’ló n’căr tr’xăl n’hang, tr’mung tr’méh ha dưr liêm dal.
T’coóh Y Hơ dzợ nắc muy cóh pazêng nghệ nhân tieu biểu âng vel bhươl. T’coóh ta luôn k’rang tước bhiệc zư lêy truyền thống văn hoá âng đhanuôr Ê Đê. T’coóh Y Hơ cắh muy choom ch’ớh tr’coọ x’nưl nắc dzợ choom tự bhrợ têng k’zệt râu tr’coọ x’nưl truyền thống cơnh: Chiing che, đing tặ tà, đinh gông, đinh năm… T’coóh Y Hơ choom hát lấh k’zệêt dân cha, bài chiing ty. Lâng râu chr’nắp văn hoá nắc đoo, t’coóh Y Hơ ta luôn pa zay cóh bhiệc pa choom cớ đoọng ha lang p’niên. Đươi vêy cơnh đếêc nắc vel Knia 4 ơy vêy 2 k’bhúh chiing goong, bấc lang p’niên bơơn pa choom cơnh tâm goong, n’toong chiing. Pr’loọng đong t’coóh Y Hơ nắc muy cóh 4 pr’loọng đong xoọc dzợ zư đớc lâng bhrợ têng cơnh zệê buốh ty đanh a hay, đoọng mơ chu vêy bhiệc bhan cóh vel nắc đhanuôr bơơn tớt cóh toor zớ buốh nắc đoo, đh’rứah hát A ray, tợơ đếêc nắc pa ghít lấh mơ loom luônh đoàn kết âng đhanuôr Ê Đê đhị vel Knia 4. t’coóh Y Sen Kbuôr, Phó chủ tịch UBND chr’val Ea Bar, chr’hoong Buôn Đôn xay moon ooy t’coóh vel Y Hơ cơnh đâu:
T’coóh vel Y Hơ nắc muy ch’nắc liêm ta níh, bhrợ têng lứch loom luônh, t’coóh nắc bơơn zập ngai tin đươi tu cơnh đếêc nắc bhrợ pa liêm bhlưa apêê tr’vay tr’lin, zúp zooi đhanuôr. Râu bơr nắc xoọc đâu t’coóh bhrợ têng lâng pa choom đoọng ha lang p’niên cơnh tâm goong n’toong chiing. Lâng bh’rợ âng muy ch’nắc t’coóh ta cóh vel nắc t’coóh cắh muy t’coóh vel đhị 1 vel nắc t’coóh âng vel 2, vel 3, vel 4.
Y Hơ liêm glặp lâng đh’nớc âng đhanuôr đớc nắc t’nơơm bha lầng đanh c’moo âng vel Knia. T’cóoh nắc ơy k’rang lêy đoọng ha đhanuôr vel bhươl đay đhị đhr’năng đhí độc moót , đoọng pr’ắt tr’mông âng zập đhr’nong đong k’bhộ ngăn, bhui har./.
CÂY ĐẠI THỤ CỦA LÀNG KNIA
Gần 14 năm với vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cộng đồng buôn làng, già làng Y Hơ Êban ở buôn Knia 4, xã Ea Ba, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắc Lắc đã cùng bà con buôn làng mình phát triển kinh tế, làm giàu cho gia đình. Ông Y Hơ Êban là một trong những già làng tiêu biểu của Tây Nguyên, có nhiều đóng góp vào giữ gìn an ninh trật tự, phát huy truyền thống văn hóa của cộng đồng.
Buôn Knia 4, xã Ea Bar, huyện Buôn Đôn có gần 200 hộ với 790 khẩu, chủ yếu là người dân tộc Êđê. Những năm 2001, đây đã từng là điểm nóng về an ninh chính trị, khi mà một bộ phận bà con bị bọn phản động Fulro lưu vong kích động, lừa gạt tham gia vào các vụ gây mất an ninh trật tự, vượt biên trái phép sang Campuchia đầu năm 2001. Cũng chính thời điểm ấy, già Y Hơ được buôn làng tín nhiệm bầu làm già làng. Trước tình hình bất ổn tại địa phương, già Y Hơ đã không quản ngại khó khăn, tới từng nhà để tuyên truyền, vận động bà con đừng nghe, đừng tin lời kẻ xấu xúi giục. Nhiều người được già thuyết phục, giáo dục đã nhận ra được lầm lỗi và trở về buôn làng yên tâm lao động sản xuất. Trong số hàng chục đối tượng được già Y Hơ cảm hóa, giáo dục có vợ chồng Y Prơi – H’linh, đã từng bị kẻ xấu lôi kéo vượt biên trái phép, sau đó nhận ra lầm lỗi được buôn làng đón về đã yên tâm làm ăn, nay có cuộc sống kinh tế khá giả. “Hồi trước vợ chồng cũng đã đi theo những kẻ xấu. Về với buôn làng tôi cũng lắng nghe những lời dạy dỗ của già làng của các chú, các bác. Bây giờ vợ chồng tôi cố gắng làm ăn, trồng trọt chăn nuôi, nuôi dạy con cái học hành. Vợ chồng tôi cảm ơn già làng đã quan tâm khuyên bảo. Chúng tôi đã biết ăn năn hối lỗi. Bây giờ trở lại sống hoà thuận với gia đình tôi thấy rất vui.” Chị H Linh nói.
Già Y Hơ chia sẻ: “Một trong những kinh nghiệm để thực hiện có kết quả công tác vận động quần chúng, đó chính là sự hiểu biết chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và Pháp luật Nhà nước, am hiểu sâu sắc phong tục tập quán của đồng bào Ê Đê”. Trong quá trình tuyên truyền, vận động, già Y Hơ thường đưa ra những bằng chứng thuyết phục về sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước đối với vùng đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên như: vấn đề ưu tiên đầu tư xây dựng sở hạ tầng điện, đường trường, trạm, hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt để bà con ổn định đời sống, cùng nhiều chính sách ưu đãi đặc thù khác như bảo hiểm y tế. Không chỉ đi đầu trong phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, già Y Hơ còn là một trong những tấm gương sản xuất tiêu biểu của buôn, mỗi khi được tập huấn kỹ thuật canh tác, chăn nuôi già đều tận tụy truyền đạt lại cho bà con, để cùng tiến bộ. Đến nay, trong tổng số 180 hộ của buôn Knia 4, chỉ còn 27 hộ nghèo, giảm nhiều so với thời điểm năm 2001. Già Y Hơ cho biết: “Mình tuyên truyền từ vấn đề an ninh chính trị, lúc nào phát động quần chúng ở buôn Knia tôi có nói phân tích rõ về tình hình an ninh chính trị không nghe và không làm theo những kẻ xấu xúi dục đó là điều chủ chốt nhất, cần thiết nhất. Thứ hai là làm kinh tế mình hiểu biết nhiều về khoa học kỹ thuật nhiều lần có cán bộ về phổ biến áp dụng KHKT, chuyển giao công nghệ mình động viên bà con đến dự nghe làm theo dần dần bà con bây giờ nói chung buôn Knia rất nhiều thay đổi, kinh tế khá giả cũng nhiều đó là điều vinh dự của tôi.”
Già làng Y Hơ còn là một trong những nghệ nhân tiêu biểu của buôn làng. Già luôn quan tâm đến việc bảo vệ truyền thống văn hóa của cộng đồng người Ê Đê. Già Y Hơ không chỉ diễn tấu thành thạo, mà còn tự chế tác hàng chục nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình như: Chiêng che, đing tặc tà, đing gông, đing năm… Già Y Hơ thuộc hàng chục bài dân ca, bài chiêng cổ. Với vốn văn hóa truyền thống quý báu ấy, già làng Y Hơ luôn tích cực trong việc truyền dạy cho thế hệ trẻ. Nhờ vậy, buôn Knia 4 đã có 2 đội chiêng, nhiều thanh niên trong buôn được già truyền đạt kỹ năng diễn tấu, kỹ thuật chế tác nhạc cụ truyền thống. Gia đình già làng Y Hơ là một trong 4 hộ của buôn hiện còn giữ được kỹ thuật ủ rượu cần truyền thống, để mỗi khi buôn làng có lễ hội, bà con có cơ hội quây quần bên ché rượu, cùng hòa nhịp chiêng và hát Ay ray, từ đó thắt chặt thêm tình đoàn kết trong cộng đồng người Ê đê ở buôn Knia 4. Ông Y Sen Kbuôr, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ea Bar, huyện Buôn Đôn nhận xét về già làng Y hơ thế này: “Về vai trò của gìa làng đối với chỗ ông Y hơ ông rất nhiệt tình, không những ông tham gia vấn đề hòa giải trong dòng họ bởi vì ông có độ tin cậy người dân nhờ ông đều giải quyết, giúp đỡ bà con. Thứ hai là hiện nay ông không những chế tác nhạc cụ và hướng dẫn dạy cồng chiêng cho thanh thiếu niên ông còn có trách nhiệm vận động lớp già tụ hợp lại thành lập đội chiêng đang duy trì. Đối với vai trò người già làng ông Y hơ thật sự không những già làng cho một thôn buôn của mình mà còn của buôn 2, buôn 3, buôn 4”
Y Hơ xứng đáng với tên gọi mà bà con trong buôn dành tặng cho ông là cây đại thụ của buôn K nia. Chính ông đã che chắn cho người dân buôn mình trước những làn gió độc để cuộc sống của từng ngôi nhà bếp lửa bình yên ấm no./.
Viết bình luận