Amoó H’Bình, c’moo đâu 33 c’moo ăt coh vel N’riêng, chr’val Đăk Nia, thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông cơnh lâng tr’pang têy t’bach z’hai n’jưah ih n’jưah xay moon, ma nưih Mạ ih bhrợ x’ră liêm ta bach. Năc đoo c’leh liêm pr’hay coh bh’rợ taanh a din âng ma nưih Mạ. Ma nưih Mạ coh Tây Nguyên buôn pay pr’hoọm bhooc bhrợ bha lâng đoọng bhrợ t’vaih ha ta la n’đooh a dooh. Tu cơnh đêêc, pr’hoọm âng xa nâp coh đâu ch’ngaach liêm lâng bâc ngai kiêng.

A moó H’Bình đoọng năl, 1 bộ xa nâp âng ma nưih Mạ taanh đanh dâng 1 tuần. Bh’nơơn taanh lâng têy tu cơnh đêêc pa câl bâc zên, n’đhang tmooi công kiêng. Tổ hợp tác taanh a din Đăk Nia xooc bhrợ bhr’lậ pr’dhang bh’nơơn, bhrợ t’vaih đợ bêệ khăn, ch’đhung vêy zên pa câl doó lâh bâc đoọng t’mooi buôn chơơih câl. Nâu đoo năc cơnh âng Tổ hợp tác taanh a din âng a dhi a moó coh vel N’riêng, chr’val Đăk Nia bơơn zư đơc văn hóa acoon coh, n’jưah vêy râu pa chô ha pr’loọng đong:“Acu pa choom t’taanh cơnh lâng rơơm kiêng zư đơc văn hóa âng acoon coh đay. Xang bêl choom t’taanh, acu lêy bh’rợ taanh n’nâu pa bhlâng chr’năp đoọng zư đơc văn hóa acoon coh lâng acu công âi pa choom đoọng ha đhi a moó coh vel choom t’taanh. Acu công âi ting pâh lớp pa choom đoọng, đoọng năl cơnh pa câl bh’nơơn âng đay taanh.”

C’moo 2018, a moó H’Bình đh’rưah lâng 7 a đhi a moó coh vel N’riêng, chr’val Đăk Nia bhrợ t’vaih Tổ hợp tác t’taanh Đăk Nia. Cơnh lâng bh’rợ tổ trưởng, H’Bình t’bhlâng lưch c’rơ coh bh’rợ xay truih, công cơnh chơơc lêy ma nưih câl căh vêy tơt pr’ngâu đương kía apêê tươc câl. Tươc đâu, bh’nơơn âng Tổ hợp tác bơơn bâc ngai coh Sài Gòn, Đà Nẵng, Lâm Đồng ta luôn pay câl. Đươi cơnh đêêc, pa chô âng apêê ting pâh coh Tổ r’rợ bơơn ha dưr dal. P’căn H’Mớt, ting pâh Tổ hợp tác taanh a din Đăk Nia xay moon:“Tơợ bêl ting pâh moot Tổ hợp tác taanh a din, pr’ăt tr’mông pr’loọng đong ca bhố ngăn lâh a hay, a cu công rơơm kiêng tổ hợp tác vêy bhrợ t’vaih p’xoọng râu pa chô ha đhi a moó lâng công năc đhị zư đơc c’leh văn hóa ty đanh ha đha nuôr.”

Moot bêl cr’chăl bhrơợng, đơn pay câl pr’đươi bâc, Tổ hợp tác taanh a din Đăk Nia năc k’đươi lâh 20 cha năc choom t’taanh coh vel ting pâh zooi. Nghệ nhân H’Bạch c’moo đâu lâh 70 c’moo, n’đhang tr’pang têy công dzợ ta bach x’răng đhị tr’xâu. A va H’Bạch năc muy coh bâc ngai ta luôn ting pâh zooi đoọng Tổ hợp tác lâng công năc ma nưih pa choom đoọng t’taanh coh vel đoọng năl:“Acu choom t’taanh tơợ bêl dzợ tứi. Acu âi pa choom đoọng ha coon cha chau lâh 10 c’moo đâu. Apêê x’ră coh xa nâp bâc năc x’ră tơợ lang a hay đơc đoọng. Năc choom pa choom đoọng cớ ha ca coon cha chau zư đơc x’ră âng ma nưih Mặ zi.”

T’mêê đâu, đợ xa nâp âng Tổ hợp tác taanh a din Đăk Nia âi chroi đoọng pa căh đhị g’luh trình diễn, triển lãm âng Bhiêc bhan a din Việt Nam bhrợ têng đhị Đăk Nông. T’cooh Nguyễn Thái Ban, Phó Chủ tịch UBND chr’val Đăk Nia, thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông đọong năl, vel đong âi vêy bâc chính sách zooi đoọng ha dha nuôr choom zư đơc, bơơn pa dưr bh’rợ t’taanh lâng đoọng râu pa chô tơợ bh’rợ ty đanh.“Coh cr’chăl tươc chr’val vêy t’bhlâng pa zum lâng apêê cơ quan ban ngành crêê tươc k’rang lêy zooi đoọng bhrợ t’vaih pr’đơợ đoọng zooi xay pa căh. Xay moon nâu đoo công năc râu bha lâng đoọng lươt la lêy cha ơh coh cr’chăl tươc, bêl bơơn t’đang t’pâh du lịch Liêng Lung đhị vel đong. Năc t’bhlâng pa dưr lâng zư đơc c’leh văn hóa, bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng ha đha nuôr. Chr’val vêy k’rang tươc lâh mơ dzợ đoọng zư đơc lâng pa dưr, bhrợ t’bhưah  t’bâc  apêê ting pâh coh cr’chăl tươc đoọng bhrợ têng liêm choom lâh./.”

Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đăk Nia

 và ước mơ đưa thổ cẩm vươn xa

                                    Hoàng Qui

Để tạo sinh kế cho đồng bào Mạ giữ gìn nghề dệt thổ cẩm, nghệ nhân trẻ H’Bình và các chị em trong Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đăk Nia ở bon N’riêng, xã Đăk Nia, thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông đang nỗ lực để đưa các sản phẩm dệt may ra nhiều thị trường, góp phần gìn giữ, quảng bá văn hóa của các dân tộc Tây Nguyên. 

Chị H`Bình, năm nay 33 tuổi ở bon N’riêng, xã Đăk Nia, thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông với đôi tay khéo léo vừa luồn sợi thêu trên tấm vải vừa cho biết, người Mạ thêu họa tiết không cần dùng kim thêu. Đó chính là nét độc đáo trong cách dệt thổ cẩm của người Mạ. Người Mạ ở Tây Nguyên thường chọn màu trắng làm chủ đạo để tạo nền cho tấm thổ cẩm. Chính vì vậy, màu sắc của thổ cẩm nơi này tươi sáng và rất được khách du lịch ưa chuộng.

Chị H’Bình cho biết, 1 bộ quần áo thổ cẩm dân tộc Mạ dệt trong khoảng 1 tuần. Sản phẩm dệt thủ công nên giá bán hơi cao, nhưng du khách vẫn ưa chuộng. Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đăk Nia đang cải tiến mẫu mã sản phẩm, làm ra những chiếc khăn, túi xách có giá thành vừa phải để khách hàng dễ lựa chọn. Đây là cách mà Tổ hợp tác dệt thổ cẩm của chị em ở bon N’riêng, xã Đăk Nia bảo tồn được văn hóa dân tộc, vừa có thu nhập cho gia đình. “Tôi  học dệt thổ cẩm với mong muốn gìn giữ  văn hoá truyền thống của dân tộc mình. Sau khi  thành thạo với việc dệt thổ cẩm, tôi thấy  nghề dệt  này  rất quan trọng để  bảo tồn và gìn giữ văn hoá truyền thống dân tộc và tôi cũng đã  truyền dạy lại cho các chị em gái trong bon làng biết dệt như mình. Tôi cũng đã tham gia lớp tập huấn để  biết cách bán sản phẩm mình dệt ra để thu hút khách hàng.”

Năm 2018, chị H’Bình cùng 7 chị em trong bon N’riêng, xã Đăk Nia thành lập Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đăk Nia. Với vai trò tổ trưởng, H’Bình rất nỗ lực trong việc giới thiệu, quảng bá, cũng như chủ động tìm đối tác mua hàng chứ không ngồi chờ. Đến nay, sản phẩm thổ cẩm của tổ hợp tác được nhiều đối tác ở Sài Gòn, Đà nẵng, Lâm Đồng đặt hàng thường xuyên. Nhờ đó, thu nhập của các thành viên trong tổ dần được nâng cao. Bà H’Mớt, thành viên của Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đăk Nia phấn khởi: “Từ khi tham gia vào tổ hợp tác dệt thổ cẩm, cuộc sống gia đình ấm no hơn trước, tôi cũng mong muốn tổ hợp tác sẽ tạo thêm thu nhập cho chị em, và cũng là nơi lưu giữ nét văn hóa truyền thống cho bà con.”

Vào dịp cao điểm, đơn đặt hàng nhiều, Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đăk Nia phải huy động hơn 20 nghệ nhân biết diệt thổ cẩm trong bon hỗ trợ. Nghệ nhân H’Bạch năm nay đã 70 tuổi, nhưng đôi tay vẫn thoăn thoắt bên khung cửi. Bà H’Bạch là một trong những người thường xuyên hỗ trợ Tổ hợp tác và cũng là người truyền nghề dệt thổ cẩm trong bon N’riêng cho biết: “Tôi biết dệt thổ cẩm  từ thời còn con gái. Tôi đã truyền dạy nghề dệt thổ cẩm này cho con cháu đã được mười năm. Các hoa văn trang trí trên những tấm thổ cẩm chủ yếu là hoa văn truyền thống từ xa xưa. Phải truyền lại để con cháu  tiếp tục gìn giữ hoa văn truyền thống của người Mạ mình.”

Mới đây, những bộ trang phục của Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đăk Nia đã góp mặt tại các buổi trình diễn, triển lãm của Lễ hội thổ cẩm Việt Nam tổ chức tại Đăk Nông. Ông Nguyễn Thái Ban, Phó Chủ tịch UBND xã Đăk Nia, thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông cho biết, địa phương đã có những chính sách hỗ trợ để bà con có thể giữ gìn, phát huy được nghề dệt và cho thu nhập từ nghề truyền thống: “Trong thời gian tới xã sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan ban ngành liên quan quan tâm hỗ trợ tạo điều kiện để hỗ trợ quản bá. Xác định đây cũng là điểm nhấn tham quan trong thời gian tới khi mà thu hút đầu tư được khu du lịch sinh thái thác Liêng Lung tại địa phương. Tiếp tục phát huy giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc, tạo sinh kế cho bà con. Xac sẽ quan tâm hơn nữa để duy trì và phát triển, mở rộng thêm thành viên trong thời gian tới để hoạt động hiệu quả hơn./.”