Tơợ thành phố Huế lươt z’lâh 70km c’lâng da ding k’coong chô n’đăh mặt t’ngay lơơp, thị trấn A Lưới, chr’hoong da ding k’coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế n’leh lâng râu pr’họm t’viêng bhưah bhai âng da ding k’coong Trường Sơn. C’lâng Hồ Chí Minh bhưah ga măc lươt z’lâh thị trấn A Lưới mơ ooy năc đong đhanuôr vêy ta choh nhâm mâng tươc đêêc.

Ch’ngai tơợ zr’lụ thị trấn A Lưới k’dâng 10 cây số, zr’lụ băn a ọc âng pr’loọng đong t’cooh Văn Đình Quế, coh chr’val Sơn Thuỷ vêy ta bhrợ têng liêm mâng, c’rol băn k’nặ 200 p’nong a ọc căn lâng a ọc pay lêệ. T’cooh Văn Đình Quế xay moon: pr’loọng đong đoo năc tơơp băn a ọc tơợ c’moo 2007. Coh tr’nơơp băn mơ tơợ 5 tươc 10 p’nong, xang n’năc băn t’bâc lâh mơ. Bơr pêê c’moo đâu, đươi tơợ zên băn a ọc zập c’moo tơợ 500 tươc 600 ức đồng, pr’ăt tr’mông pr’loọng đong đoo ting t’ngay nhâm mâng lâng k’bhộ ngăn lâh mơ: “Bơr pêê c’moo tr’nơơp, pr’loong đong cu băn 2, 3 p’nong a ọc căn lâng k’dâng tơợ 15, 20 p’nong a ọc pay lêệ. 6, 7 c’moo đăn đâu băn bâc lâh mơ. Zập c’moo băn t’bâc lâh mơ, vêy p’xoọng zên bơơn pay pa chô năc acu bhrợ t’bhưah băn t’bâc lâh mơ. Diic điêl zi bhrợ cha tơợ bơr tr’pang têy k’gooh, năc tươc nâu cơy công đươi a ọc năc bhrợ t’vaih pr’ăt tr’mông k’bhố ngăn cơnh nâu cơy.”

Coh chr’hoong da ding k’coong A Lưới, coh pazêng c’moo đăn đâu, đhanuôr pazêng acoon coh ơy tr’xăl ooy cr’noọ coh bh’rợ pa bhrợ, n’năl đươi khoa học kỹ thuật ooy bh’rợ b’băn, ch’choh. Ting cơnh t’cooh Lê Văn Trừ, Bêl ahay năc Bí thư Huyện uỷ A Lưới: Xang 46 c’moo giải phóng, tơợ muy zr’lụ k’tiêc bâc ơl bom, cha răh chiến tranh pa hư, A Lưới nâu cơy năc ơy vaih pr’ăt tr’mông t’mêê, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr acoon coh ting t’ngay tr’xăl liêm choom: “A Lưới coh pazêng c’moo chiến tranh năc đhăm k’tiêc zr’năh xr’dô pa bhlâng âng tỉnh Thừa Thiên Huế, râu bil hư bâc pa bhlâng. Xang t’ngay giải phóng, vêy k’rang lêy âng Trung ương, âng tỉnh, t’cooh xa nay chr’hoong A Lưới coh pazêng lang lâng đhanuôr pazêng acoon coh ơy t’bhlâng bhrợ pa dưr A Lưới tr’xăl zập n’đăh cơnh nâu cơy. Tơợ muy chr’hoong đharựt, nâu cơy A Lưới dưr vaih chr’hoong tr’xăl z’zăng t’piing lâng pazêng chr’hoong da ding k’coong n’lơơng. Chr’năp bhlâng pr’ăt tr’mông đhanuôr pazêng acoo coh tr’xăl bâc pa bhlâng, coh l’lăm ahay cha a rong, cha clang, nâu cơy ơy zập cha, zập xấp, k’coon ch’chau bơơn học hành, điện, c’lâng, trường, trạm tế ơy zập prang, liêm mâng.”

Chr’hoong da ding k’coong A Lưới năc zr’lụ căn cứ địa cách mạng âng tỉnh Thừa Thiên Huế. Coh chiến tranh, đhăm k’tiêc k’ruung n’nâu crêê bom, cha răh pa hư ngân pa bhlâng. Xang t’ngay vel đong vêy ta pa chô, Đảng bộ, chính quyền lâng đhanuôr A Lưới t’bhlâng pa dưr kinh tế đh’rưah lâng bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đharựt lâng bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê. Đươi tơợ đêêc, tơợ cr’chăl tal ha rêê đhuốch, bhrợ zơng coh crâng k’coong, ha ul đharựt bâc ơl, nâu cơy, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr năc tr’xăl bâc pa bhlâng. Đhị chr’hoong n’nâu, kinh tế xã hội ting t’ngay dưr vaih k’rơ, đợ zên bơơn pay pa chô âng muy cha năc coh muy c’moo k’nặ 27 ức đồng; đợ pr’loọng đong đharựt mơ 18,5%, xiêr k’nặ 17% t’piing lâng c’moo 2015. P’căn Nguyễn Thị Sửu, Bí thư Huyện uỷ A Lưới A Lưới xay moon: Cr’chăl c’moo 2020- 2025, chr’hoong A Lưới t’bhlâng k’rong pazêng c’rơ đoọng bhrợ têng liêm choom bh’rợ pa xiêr đharựt, pa dưr pr’ăt tr’mông âng đhanuôr, pa bhlâng năc đhanuôr acoon coh: “C’lâng bh’rợ âng chr’hoong A Lưới coh ha y năc k’rong bhrợ prang zập n’đăh. Azi p’loon đươi pazêng c’rơ, coh đêêc t’bhlâng c’rơ âng đhanuôr đoọng pa xiêr đharựt nhâm mâng pa têệt lâng bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê. Râu bơr cậ azi t’bhlâng pa dưr du lịch pa têệt lâng bh’rợ zư lêy văn hoá pazêng acoon coh đhị chr’hoong. Râu pêê cậ azi t’bhlâng pa dưr râu liêm choom âng cán bộ, công chức. Tu cán bộ liêm choom năc bh’rợ tr’nêng công liêm choom, tơợ đêêc pa dưr râu dưr vaih âng kinh tế , xã hội.”

Đhị tỉnh Thừa Thiên Huế, đhanuôr acoon coh ăt mamông bâc bhlâng coh 2 chr’hoong da ding k’coong Nam Đông, A Lưới lâng lâh 42 r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều, Pa Hy… Ha dang coh chiến tranh, đhanuôr coh đâu muy loom ting Đảng, ting Ava Hồ ting pâh cách mạng, năc coh t’ngay giải phóng tươc nâu cơy, đhanuôr đh’rưah đoàn kết, t’bhlâng pa dưr kinh tế, bhrợ pa dưr vel đong. Tỉnh Thừa Thiên Huế công p’loon pazêng zên xa nay bh’rợ, dự án k’rong bhrợ c’lâng p’rang, pazêng công trình đoọng đhanuôr đươi dua, xa nay bh’rợ văn hoá đhị pazêng zr’lụ da ding k’coong, zr’lụ đhanuôr acoon coh. C’moo 2020, tỉnh k’rong bhrợ k’ha riêng tỷ đồng tơợ zên âng xa nay bh’rợ âng k’tiêc k’ruung pa xiêr đharựt nhâm mâng lâng pazêng xa nay bh’rợ, dự án n’lơơng đoọng bhrợ têng c’lâng p’rang, đong ăt, zup zooi k’tiêc pa bhrợ đoọng ha pr’loọng đong đharựt coh pazêng chr’hoong da ding k’coong. Lâng xa nay bh’rợ 135, năc ơy k’rong bhrợ k’nặ 27 tỷ đồng, bhrợ têng 30 công trình c’lâng p’rang, trường học, đác sạch lâng zup zooi bh’rợ pa bhrợ, bhrợ t’bhưah pazêng bh’rợ pa xiêr đharựt. Xoọc đâu, đhị 2 chr’hoong da ding k’coong Nam Đông lâng A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, 100% vêy c’lâng ô tô tươc ooy chr’val, 98% pr’loọng đong đhanuôr bơơn đươi điện, k’coon ta đhi đhanuôr acoon coh bơơn tươc ooy trường, k’ăy đh’reh vêy trạm y tế đhị vel đong pa dưah. Tươc nâu cơy, đợ pr’loọng đong đharựt coh zr’lụ đhanuôr acoon coh đhị prang tỉnh dzợ k’nặ 17%, đợ zên bơơn pay pa chô muy cha năc coh muy c’moo mơ 29 ức đồng, bâc lâh 1,5 chu t’piing lâng c’moo 2015, vêy 11 chr’val bhrợ têng xang bhươl cr’noon t’mêê. Pr’ăt tr’mông liêm choom, pazêng chr’hoong da ding k’coong tỉnh Thừa Thiên Huế k’rang pa dưr, zư lêy râu chr’năp văn hoá ty đanh âng đhanuôr pazêng acoon coh đh’rưah lâng pa dưr du lịch cruung đác, bhươl cr’noon. P’căn Lê Thị Thu Hương, Bí thư Huyện uỷ Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: “Đh’rưah lâng bh’rợ pa dưr kinh tế, chr’hoong t’bhlâng pa dưr, zư lêy pazêng râu đơ chr’năp văn hoá ty đanh âng đhanuôr pazêng acoon coh, chr’năp bhlâng năc đhanuôr Cơ Tu. Coh Nghị quyết Đại hội Đảng bộ chr’hoong ơy bhrợ têng coh nhiệm kỳ n’nâu năc bhrợ t’vaih bhươl cr’noon văn hoá ty đanh âng Cơ Tu. Ting n’năc, chr’hoong ơy xay moon c’lâng bh’rợ dưr vaih crêê tươc ooy du lịch dịch vụ cơnh du lịch cruung đác, bhươl cr’noon, du lịch Homstay đoọng zup zooi đhanuôr vêy p’xoọng thu nhập, ting n’năc zư lêy văn hoá ty đanh âng đhanuôr acoon coh.”

Đhị pr’họp g’luh 8, Quốc hội khoá XIV ơy xay moon Đề án zazum pa dưr kinh tế - xã hội zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong cr’chăl c’moo 2021- 2030 lâng đợ zên mơ 1.400 tỷ đồng. Nâu đoo năc pr’đơợ chr’năp đoọng tỉnh Thừa Thiên Huế bhrợ têng liêm chính sách acoon coh, pa dưr zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong đơơh, nhâm mâng, pa hêệp pr’ăt tr’mông bhlưa da ding k’coong lâng coh xuôi./.

Đổi thay trên quê hương đồng bào

các dân tộc thiểu số tỉnh Thừa Thiên Huế

PV Kim Thu- VOV Miền Trung

       Sáng 26/3/1975, sau khi tiến vào đánh tan quân địch tại thành phố Huế, quân ta đã cắm lá cờ Giải phóng lên Cột cờ Phu Văn Lâu, đánh dấu thời khắc lịch sử Thừa Thiên Huế hoàn toàn giải phóng. 46 năm qua, tỉnh Thừa Thiên Huế đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnh vực, nền kinh tế tăng trưởng nhanh và bền vững, bình quân giai đoạn 2015-2020 ước đạt 6,5%/năm. Không riêng thành phố Huế và các huyện vùng ven, mà các huyện miền núi, vùng sâu, vùng xa của tỉnh cũng đã có sự khởi sắc toàn diện, đời sống nhân dân ngày một đi lên.

        Từ thành phố Huế vượt hơn 70 km đường đèo, dốc quanh co về hướng Tây, thị trấn A Lưới, huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế hiện ra với một màu xanh ngút ngàn của núi rừng Trường Sơn hùng vĩ. Đường Hồ Chí Minh thoáng rộng đi qua thị trấn A Lưới kéo dài đến đâu là nhà cửa khang trang mọc lên đến đó.

       Cách trung tâm thị trấn A Lưới chừng 10 cây số, trang trại chăn nuôi heo tập trung của gia đình ông Văn Đình Quế, ở xã Sơn Thủy được xây dựng bài bản, chuồng trại quy mô với đàn heo gần 200 con bao gồm heo nái và heo thịt. Ông Văn Đình Quế cho biết: gia đình ông bắt đầu nuôi heo từ năm 2007. Ban đầu chỉ nuôi nhỏ lẻ 5 đến 10 con, sau đó tăng dần. Mấy năm nay, nhờ thu nhập từ đàn heo mỗi năm từ 500 đến 600 triệu đồng, cuộc sống gia đình ông ngày càng ổn định và sung túc.“Mấy năm đầu, nhà mình nuôi 2, 3 con heo nái với khoảng 15, 20 con heo thịt thôi. 6, 7 năm trở lại đây thì nuôi nhiều hơn. Mỗi năm phát triển thêm một ít, có thêm lợi nhuận mình lại đầu tư để tăng đàn. Vợ chồng lập nghiệp từ hai bàn tay trắng, nhưng đến hôm nay cũng nhờ con heo mà làm nên sự nghiệp, cuộc sống khấm khá dần.”

Ở huyện vùng cao A Lưới, những năm gần đây, đồng bào các dân tộc thiểu số đã thay đổi tư duy trong sản xuất, biếp áp dụng khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi, trồng trọt. Theo ông Lê Văn Trừ, Nguyên Bí thư Huyện ủy A Lưới: Sau 46 năm giải phóng, từ một vùng đất đầy bom đạn chiến tranh, A Lưới hôm nay đã mang một diện mạo mới, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số thay đổi đáng kể:“A Lưới trong những năm chiến tranh là vùng đất ác liệt nhất của tỉnh Thừa Thiên Huế, hậu quả để lại rất nặng nề. Sau ngày giải phóng, được sự quan tâm, hỗ trợ của Trung ương, của tỉnh, lãnh đạo huyện A Lưới qua các thời kỳ và đồng bào các dân tộc đã nỗ lực phấn đấu xây dựng A Lưới thay đổi toàn diện như hôm nay. Từ một huyện nghèo, nay A Lưới đã trở thành huyện khá so với các huyện miền núi khác. Đặc biệt là đời sống đồng bào các dân tộc thiểu số thay đổi rất nhiều, trước đây chỉ ăn sắn, ăn khoai, nay đã đủ ăn, đủ mặc, con cái được học hành, điện, đường, trường, trạm đầy đủ, khang trang.”

Huyện vùng cao A Lưới là vùng căn cứ địa cách mạng của tỉnh Thừa Thiên Huế. Trong chiến tranh, mảnh đất này bị bom cày, đạn xới nhiều lần. Sau ngày quê hương hoàn toàn giải phóng, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân A Lưới tập trung đẩy mạnh phát triển kinh tế gắn với xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới. Nhờ đó, từ chỗ sống du canh du cư, đói nghèo đeo bám triền miên, ngày nay, đời sống bà con đã có nhiều thay đổi. Tại huyện này, kinh tế xã hội ngày càng phát triển, thu nhập bình quân đầu người đạt gần 27 triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 18,5%, giảm gần 17% so với năm 2015. Bà Nguyễn Thị Sửu, Bí thư Huyện ủy A Lưới cho biết: Giai đoạn 2020-2025, huyện A Lưới tập trung các nguồn lực để thực hiện tốt công tác xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống người dân, đặc biệt là đồng bào các dân tộc thiểu số:“Định hướng của A Lưới sắp tới là đầu tư phát triển toàn diện. Chúng tôi tranh thủ các nguồn lực, trong đó chú trọng nguồn lực người nông dân để giảm nghèo bền vững gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới. Thứ 2 là chúng tôi thúc đẩy chương trình phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số trên địa bàn. Thứ 3 là chúng tôi chú ý về chất lượng cán bộ, công chức. Vì cán bộ tốt, chất lượng thì công việc cũng sẽ tốt và chất lượng, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội.”

Tại tỉnh Thừa Thiên Huế, đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống chủ yếu ở 2 huyện miền núi Nam Đông, A Lưới với hơn 42.000 hộ thuộc các thành phần dân tộc Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều, Pa hy…Nếu trong chiến tranh, người dân nơi đây một lòng theo Đảng, theo Bác Hồ tham gia cách mạng, thì sau ngày giải phóng đến nay, bà con cùng đoàn kết, nỗ lực phát triển kinh tế, xây dựng quê hương. Tỉnh Thừa Thiên Huế cũng đã tranh thủ nguồn vốn các chương trình, dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình dân sinh, thiết chế văn hóa tại các khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Năm 2020, tỉnh đầu tư hàng trăm tỷ đồng từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững và các chương trình, dự án khác để xây dựng cơ sở hạ tầng, làm nhà ở, hỗ trợ đất sản xuất cho hộ nghèo ở các huyện miền núi. Chỉ riêng Chương trình 135, đã đầu tư gần 27 tỷ đồng xây dựng 30 công trình giao thông, trường học, nước sạch và hỗ trợ sản xuất, nhân rộng các mô hình giảm nghèo. Hiện, tại 2 huyện miền núi Nam Đông và A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, 100% xã có đường ô tô đến trung tâm xã, 98% hộ dân được sử dụng điện, con em đồng bào được đến trường, đau ốm đã có trạm y tế địa phương chăm sóc. Đến nay, tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số toàn tỉnh chỉ còn gần 17%, bình quân thu nhập đầu người đạt 29 triệu đồng/người/năm, tăng gấp 1,5 lần so với năm 2015, có 11 xã đạt chuẩn nông thôn mới. Đời sống kinh tế đi lên, các huyện miền núi tỉnh Thừa Thiên Huế quan tâm phát huy, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống đồng bào các dân tộc thiểu số gắn với phát triển tiềm năng du lịch sinh thái, cộng đồng. Bà Lê Thị Thu Hương, Bí thư Huyện ủy Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: “Song song với phát triển kinh tế, huyện rất quan tâm phát huy, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số, đặc biệt là dân tộc Cơ Tu. Trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện đã xây dựng trong nhiệm kỳ này phải hình thành được Làng văn hóa truyền thống Cơ Tu. Bên cạnh đó, huyện đã định hướng phát triển tiềm năng liên quan đến du lịch dịch vụ như du lịch sinh thái cộng đồng, du lịch Homstay để giúp bà con có thêm thu nhập, đồng thời bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào.”

Tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIV đã phê duyệt Đề án tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 với nguồn vốn 1.400 tỷ đồng. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh Thừa Thiên Huế thực hiện tốt chính sách dân tộc, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nhanh, bền vững, rút ngắn khoảng cách giữa miền ngược và miền xuôi./.