Pr’luh Covid-19 lâng apêê chính sách đoọng đhanuôr ặt pa tuông ơy bhrợ căh liêm tước tr’mông tr’meh, pr’ặt tr’nợt âng bấc ngai, pa bhlầng nắc k’bhuh pân đil, ma nuyh pa bhrợ coh apêê zr’lụ căh bha lầng, ma nuyh acoon coh. Căh pa đhêy mơ đếêc, pr’luh Covid-19 dzợ crêê tước rau đươi dua quyền âng coon ma nuyh, lâng quyền zâng lâng rau crêê tước nắc quyền đăh c’rơ tr’mông. Tu cơnh đếêc, zập c’rơ pa zay zêl, cha groong pr’luh Covid-19 âng Việt Nam nắc đọong tệêm ngăn quyền ma mông, pa bhlầng nắc quyền k’rang zư lêy c’rơ tr’mông đoọng ha coon ma nuyh, coh đếêc vêy lâh 14 ức cha nắc đhanuôr acoon coh.

Việt Nam nắc k’tiếc k’ruung thành viên âng 7/9 rau bha lầng đăh quyền coon ma nuyh. Coh đhr’năng pr’luh cr’ay, Việt Nam ơy vêy bấc rau pa zay bhrợ têng tệêm ngăn apêê bh’rợ pr’hân zêl, cha groong Covid-19 lâng chăp apêê gr’họot, ting cơnh quy định âng pháp luật bha lang k’tiếc cung cơnh hiến pháp, pháp luật k’tiếc k’ruung coh bh’rợ chăp, tệêm ngăn, t’bhlầng quyền coon ma nuyh. Nắc muy quyền hiến định bơơn quy định đhị Điều 14 âng Hiến pháp c’moo 2013, Luật zư lêy c’rơ âng đhanuôr (1989), Luật cha groong cr’ay trơơi bọo (2007), Luật khám zư lêy c’rơ (2009) lâng bấc quy định pháp luật crêê tước, quyền bơơn k’rang zư lêy c’rơ tr’mông, pa bhlầng năc coh đhr’năng pr’luh Covid-19 nắc Việt Nam hêê pa ghit bhlầng. Cr’chăl a hay, Việt Nam ơy t’pâh k’rong lưch c’rơ zập đăh âng hệ thống chính trị lâng đhanuôr đọong xay bhrợ bấc bh’rợ y tế công. Pazêng cơnh cha groong pr’luh Covid-19 âng Chính phủ Việt Nam zêng liêm choom cơnh lâng đhr’năng bhrợ têng quyền bơơn zư lêy lâng k’rang c’rơ tr’mông âng đhanuôr coh đhr’năng pr’hân y tế lêy tợơ k’đươi âng quyền nâu nắc tệêm ngăn: Chr’năp ơy vêy âng cơ sở, hàng hóa, dịch vụ y tế; c’rơ pa đăn lâng cơ sở, hàng hóa, dịch vụ, xa nay y tế lâng đợ zên bạc mơ glặp lâng doó ra pặ k’bhuh ma nuyh; liêm choom đăh y học lâng pr’đợơ chr’năp lalay đăh kinh tế, xã hội, văn hóa âng zập k’tiếc k’ruung lâng tệêm ngăn pr’đợơ y tế vêy bh’nơơn dal.

Đọong tệêm ngăn quyền đăh c’rơ tr’mông coh cha groong lâng pr’luh Covid-19, Chính phủ Việt Nam ơy đươi dua bơr pêê cơnh cha groong pr’luh cr’ay, ghit nắc:

Muy, xay bhrợ apêê bh’rợ cha groong trơơi bọo: Thủ tướng Chính phủ ơy xay moon apêê Chỉ thị số 13 đăh t’bhlầng zêl, cha groong pr’luh Covid-19 cơnh lâng đhr’năng t’mêê lâng Chỉ thị 16 đăh bhrợ têng apêê bh’rợ k’đhợơng lêy, đâh bơơn lêy, đọong ặt pa tuông, ặt lalay, ga ving zr’lụ, t’pặt pr’luh. Chính phủ cung pa zưm lâng Bộ Y tế lâng apêê bộ, ngành, vel đong crêê tước bhrợ têng rợơng nhâm bhiệc đọong zập cha nắc đhanuôr bơơn pa đăn lâng apêê cơ sở, dịch vụ y tế lâng pr’đươi y tế, pa bhlầng nắc pa nor boóp, xa nập cha groong, cồn rao têy k’chệêt vi khuẩn, vi rút bêl pr’luh dưr vaih.

Bơr, xay bhrợ apêê cơnh zư pa dưah ca ay Covid-19 căh ơy vêy vắc xin cha groong căh cợ za nươu pa dưah. Tu cơnh đếêc, bhiệc bhrợ têng phác đồ pa dưah bơơn k’rong ooy pa dưah c’lâng pr’hơơm, xay moon pazêng xa nay moon pa rớơt t’mêê ting cơnh pa choom âng Tổ chức Y tế bha lang k’tiếc.

Lâh mơ, đọong tệêm ngăn pa đăn pa dưah ha zập cha nắc, Bộ Y tế ơy pa căh Quyết định 219 pa xoọng ca ay c’lâng p’hơơm tu k’bhuh t’mêê âng vi rút Corona (nCov) bhrợ t’vaih ooy t’nooi apêê ca ay trơơi bọo k’bhuh A- nắc ca ay trơơi bọo pa bhlầng cr’pân ting cơnh quy định đhị Luật zêl, cha groong cr’ay trơơi boọ c’moo 2007. Ting đếêc, pazêng ma nuyh bọo cr’ay nâu nắc bơơn zư pa dưah doó chroót zên. Coh đhr’năng, bấc k’tiếc k’ruung coh bha lang k’tiếc apêê ca ay nắc tự chroot zên pa dưah Covid-19 nắc bhiệc nâu nắc rau choom chăp lâng đươi xợơng rau pa zay âng Chính phủ Việt Nam, tệêm ngăn quyền bơơn pa dưah Covid-19 đọong ha zập ngai ca ay. Lâng nâu đoo nắc boóp p’rá âng đhanuôr acoon coh- ma nuyh tr’nợơp bọo Covid-19 đhị thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai, tợơ ơy pa dưah dưah ca ay: “Coh đhr’năng ặt zư pa dưah ca ay lâng ặt lalay a cu pa gơi boóp p’rá loom luônh ta nih liêm bhlầng tước apêê y, bác sĩ, apêê đồng chí công an ơy zooi zup đọong cu coh cr’chăl a hay, đọong ha cu bơơn tệêm ngăn c’rơ tr’mông lâng chô tợơ viện đâh lâh. Chăp hơnh bhlầng loom luônh apêê.”

Chính phủ Việt Nam pa bhlầng k’rang tước bhiệc zư lêy, zup zooi k’bhuh apêê buôn trơơi boọ pr’luh, pazêng lâng ma nuyh đha rựt, ma nuyh khuych goo, ma nuyh t’cooh, ma nuyh bil bh’rợ tr’nêng, căh ma zên bạc căh cợ zên bạc bơơn xiêr ếp, ma nuyh acoon coh…; đh’rưah vêy pazêng cơnh bhrợ têng t’mêê liêm choom đoọng t’bhlầng pa zưm bhrợ têng, pa zưm lâng bha lang k’tiếc coh cha groong Covid-19, coh đếêc pa ghit nắc Việt Nam ơy k’đươi tr’nợơp lâng t’bhlầng lêy bhrợ tợơ Nghị quyết âng Đại hội đồng LHQ pay t’ngay 27/12 zập c’moo nắc t’ngay bha lang k’tiếc zêl, cha groong pr’luh cr’ay, đoong pa dưr dal c’năl cung cơnh t’bhlầng pa zưm bhrợ coh bhiệc cha groong pr’luh./.

VIỆT NAM BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẦY QUYỀN CON NGƯỜI

TRONG BỐI CẢNH ĐẠI DỊCH COVID-19

Thanh Tâm

Hơn một năm qua, đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống của người dân trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam; tác động tiêu cực đến việc thụ hưởng các quyền con người cơ bản, nhất là quyền sống, được bảo đảm sức khỏe. Trong bối cảnh đó, Chính phủ Việt Nam đã nhanh chóng, minh bạch triển khai nhiều chính sách, biện pháp hiệu quả với ưu tiên hàng đầu là kiểm soát dịch bệnh nhằm bảo vệ sức khỏe của người dân, đặc biệt là người dân tộc thiểu số, thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế về quyền con người.

Đại dịch Covid-19 và các chính sách giãn cách xã hội đã gây ra tác động lớn đến sinh kế của nhiều người, đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương nhất như phụ nữ, lao động trong khu vực phi chính thức, người dân tộc thiểu số. Không dừng lại ở đó, dịch COVID-19 còn ảnh hưởng đến việc thụ hưởng tất cả các quyền con người cơ bản, và quyền chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất là quyền về sức khoẻ. Chính vì vậy, các nỗ lực nhằm phòng, chống lại dịch COVID-19 của Việt Nam chính là để bảo đảm quyền sống, đặc biệt là quyền được bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ cho con người, trong đó có hơn 14 triệu người dân tộc thiểu số.

Việt Nam là quốc gia thành viên của 7/9 điều ước cốt lõi về quyền con người. Trong bối cảnh dịch bệnh, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo đảm hài hòa giữa việc thực hiện các biện pháp khẩn cấp phòng chống COVID-19 và tôn trọng các cam kết,  theo quy định của pháp luật quốc tế cũng như hiến pháp, pháp luật quốc gia trong tôn trọng, bảo đảm, thúc đẩy quyền con người. Là một quyền hiến định được quy định tại Điều 14 của Hiến pháp 2013, Luật Bảo vệ sức khoẻ nhân dân (1989), Luật Phòng chống bệnh truyền nhiễm (2007), Luật Khám chữa bệnh (2009) và nhiều quy định pháp luật liên quan, quyền được chăm sóc sức khỏe, đặc biệt trong bối cảnh đại dịch COVID-19 đã được Việt Nam hết sức coi trọng. Thời gian qua, Việt Nam đã huy động sự tham gia của toàn hệ thống chính trị và nhân dân nhằm triển khai thực hiện một loạt các biện pháp y tế công. Những ứng phó với đại dịch COVID- 19 của Chính phủ Việt Nam là hoàn toàn phù hợp với nghĩa vụ thực hiện quyền được bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ của người dân trong tình huống khẩn cấp y tế dựa theo yêu cầu cơ bản của quyền này là bảo đảm: Tính sẵn có của cơ sở, hàng hoá, dịch vụ y tế; khả năng tiếp cận với cơ sở, hàng hoá, dịch vụ, thông tin y tế với chi phí hợp lý và không có sự phân biệt đối xử với bất kỳ nhóm đối tượng nào; phù hợp về mặt y học và với điều kiện đặc thù về kinh tế, xã hội, văn hoá của từng quốc gia; và bảo đảm nền y tế có chất lượng.

Để bảo đảm quyền về sức khoẻ trong ứng phó với đại dịch COVID-19, Chính phủ Việt Nam đã chủ động áp dụng một loạt biện pháp phòng chống dịch bệnh, cụ thể:

Một là, triển khai các biện pháp dự phòng lây nhiễm: Thủ tướng Chính phủ đã thông qua các Chỉ thị số 13 về việc tiếp tục đẩy mạnh phòng, chống dịch COVID-19 trong tình hình mới và Chỉ thị số 16 về thực hiện các biện pháp cấp bách phòng, chống dịch COVID-19 để thực hiện các chiến lược ngăn chặn, phát hiện, cách ly, khoanh vùng, dập dịch. Chính phủ cũng phối hợp với Bộ Y tế và các bộ, ngành, địa phương liên quan thực hiện quyết liệt việc bảo đảm để mọi người dân đều được tiếp cận với các cơ sở, dịch vụ y tế và vật tư y tế đặc biệt là khẩu trang, bảo hộ, cồn rửa tay sát khuẩn khi dịch bệnh xảy ra.

Hai là,triển khai các biện pháp điều trị  Bệnh Covid-19 chưa có Vắcxin phòng ngừa hay thuốc điều trị, vì vậy, việc xây dựng pháp đồ điều trị được tập trung vào điều trị suy hô hấp, cập nhật những khuyến cáo mới nhất theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế thế giới.

Ngoài ra, để bảm đảm việc tiếp cận điều trị cho tất cả mọi người, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 219 bổ sung bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của vi rút Corona (nCov) gây ra vào danh mục các bệnh truyền nhiễm nhóm A - là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm theo quy định tại Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2007. Theo đó, những người mắc bệnh dịch này sẽ được khám và điều trị miễn phí. Trong bối cảnh, ở nhiều quốc gia trên thế giới bệnh nhân phải tự chi trả mọi chi phí điều trị Covid-19 thì đây là một nỗ lực đáng ghi nhận của Chính phủ Việt Nam nhằm bảo đảm quyền được tiếp cận điều trị COVID-19 cho tất cả bệnh nhân. Và đây là tâm sự của một bệnh nhân người dân tộc thiểu số - bệnh nhân đầu tiên mắc Covid -19 tại thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai, sau khi được điều trị khỏi bệnh: “Trong quá trình khám bệnh và cách ly thì tôi xin gửi lời cảm ơn đội ngũ y, bác sỹ, các đồng chí công an đã giúp đỡ trong thời gian qua để tôi được an toàn, đảm bảo tốt cho sức khỏe và được ra viện sớm. Tôi cảm ơn mọi người đã giúp đỡ ”.

Chính phủ Việt Nam đặc biệt quan tâm đến việc bảo vệ, hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương bởi đại dịch, bao gồm người nghèo, người khuyết tật, người già, người lao động mất việc làm, không có thu nhập hoặc bị giảm thu nhập, người dân tộc thiểu số…; đồng thời có những sáng kiến nhằm thúc đẩy sự phối hợp, hợp tác quốc tế trong ứng phó với dịch Covid-19, trong đó đáng chú ý là Việt Nam đã lần đầu tiên đề xuất và thúc đẩy thông qua Nghị quyết của Đại hội đồng LHQ lấy ngày 27/12 hàng năm là Ngày quốc tế phòng chống dịch bệnh, nhằm nâng cao nhận thức cũng như tăng cường hợp tác, phối hợp trong phòng chống dịch bệnh./.