Pa bhlâng năc, đhị chr’val k’noong k’tiêc Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị, n’đhơ c’lâng p’rang k’đhap k’ra lâng đha nuôr dzợ k’chit ga bu căh tộ lướt khăm, apêê y bác sĩ âi chô tươc vêêl bhươl đoọng lum khám lâng bhrợ hồ sơ ch’mêêt lêy. Cơnh bhrợ tươc ting p’lêêh, plêêh moot ting đong n’nâu âi zooi đha nuôr zr’lụ zr’năh k’đhap bơơn đươi dua apêê dịch vụ y tế liêm choom

N’đhơ âi xay bhrợ bâc c’xêê, đợ mơ khám sàng lọc đhị chr’val k’noong k’tiêc Dân Hóa (âng tỉnh Quảng Bình ty) xooc đhêêng mơ 72% ha dợ. Đhăm k’tiêc ăt ma mông căh liêm, boo tuh vaih bâc lâng loom k’chit k’pân năc đoo đợ râu k’đhap bhlâng. P’xoọng ooy đêêc, bh’rợ khám vaih cr’ay n’đhang trạm năc căh zâp z’nươu công bhrợ ha đha nuôr căh lâh tộ khám. Cơnh lơơng cớ, cơnh lâng apêê ngai  ga rứa ta ha, năc đhêêng cơnh bh’rợ lươt tươc trạm xá công năc bh’rợ k’đhap. Pr’căn Hồ Thị Nang coh vêêl La Trọng, chr’val Dân Hóa xay moon:

“Đha nuôr coh đâu đha rưt, vêy bêl ca ay công bâc ơl, bêl lươt khám căh vêy z’nươu năc lươt câl ooy lơơng. Rơơm kiêng bêl lươt khám năc apêê bác sĩ vêy z’nươu đoọng zư pa dưah lâng pay đoọng z’nươu ha đha nuôr”.

Đhăm ăt k’đhap, boo tuh ăt vaih bâc lâng pr’đơợ bhrợ ha rêê ch’ngai đong xooc năc đợ râu bhrợ ha đha nuôr chr’val Dân Hóa k’đhap bơơn khám cr’ay k’rong muy chu. P’xoọng ooy đêêc, bh’rợ vêy cr’ay năc ha dợ vêy pa dưah công dzợ ăt nhâm ch loom đha nuôr.

N’đhơ cơnh đêêc, râu tu bha lâng bhrợ ha g’luh khám sàng lọc crêê ta tâng căh muy ăt đhị đha nuôr, năc dzợ dưr vaih tơợ apêê zr’năh k’đhap âng ngành y tế cơ sở. N’đăh râu bhrợ đha nuôr căh dzợ lâh kiêng lươt khám cr’ay, amoó Hồ Thị Hạnh, nhân viên y tế vêêl La Trọng, chr’val Dân Hóa đoọng năl:

“Acu lêy chủ trương khám c’rơ ha đha nuôr pa bhlâng liêm chr’năp. Đha nuôr bơơn khám cr’ay đhị vêêl đay, đơơh bơơn năl cr’ay đoọng loon zư pa dưah. Rơơm kiêng âng đha nuôr năc bêl ooy khám c’rơ, ha dang bơơn lêy cr’ay năc vêy z’nươu zư pa dưah đơơh pay đoọng ha đha nuôr. Vêy muy bơr ngai k’pân khám c’rơ xang năc căh vêy ta đoọng z’nươu, apêê đoo chô năc g’luh t’tun t’đang moon cớ lươt khám, apêê căh tộ lươt dzợ”.

N’đhơ âi t’bhlâng ch’mêêt lêy ha lâh 4.600 cha năc, n’đhang tươc đâu, chr’val Dân Hóa công dzợ k’noọ 2.000 đha nuôr căh âi bơơn khám. Đoọng t’bhlâng bhrợ pa xang cr’noọ xa nay khám lưch moot x’ría c’moo đâu, Trạm y tế chr’val âi xăl tơợ “đương ma nưih tươc khám” dzang “lươt chơơc ma nưih đoọng khám”.

Puôn tổ y tế lưu động bơơn bhrợ t’vaih, đơơng âng đợ z’đhung z’nươu chroi đoọng loom cr’er, chang đac, z’lâh crâng tươc apêê vêêl ch’ngai bha dăh bhlâng. Trực tiếp tươc khám lâng năl ghit râu zr’năh k’đhap âng đha nuôr bêl ta luôn crêê apêê cr’ay cơnh huyết áp căh câ a zơi, bác sĩ Hồ Văn Khăm, Trạm y tế chr’val Dân Hóa p’too moon:

“Cán bộ trạm y tế âi tươc vêêl đoọng ch’mêêt lêy c’rơ ha đha nuôr. Bêl vêy xay moon khám ta luôn đhị trạm y tế năc đha nuôr công ting pâh đoọng ch’mêêt lêy c’rơ, zâp c’moo căh câ 6 c’xêê muy chu đoọng đơơh bơơn lêy apêê cr’ay, zư pa dưah loon đơơh”.

Ting xa nay Nghị quyết 72, tơợ c’moo đâu, zâp ngai đha nuôr vêy bơơn khám sàng lọc k’gooh hăt bhlâng muy chu muy c’moo. N’đhơ cơnh đêêc, tơợ c’lâng xa nay coh bha ar tươc đhr’năng la lua zr’lụ k’noong k’tiêc năc muy cr’chăl căh vêy u đăn. Đoọng doó ngai crêê ta ha vil lơi, ngành y tế cơ sở xooc p’zay chơơc lêy đợ c’lâng bh’rợ bhriêl g’lăng lâh coh apêê c’xêê x’ría c’moo. Xay moon ooy đợ râu zr’năh k’đhap bhrợ cr’đơơng tươc bh’rợ vêy bêl crêê pa tâng, Bác sĩ Đinh Nhật Huy – Trưởng Trạm Y tế chr’val Dân Hóa xay moon:

“Muy bơr ngai căh âi bơơn năl cr’noọ xa nay khám c’rơ ta luôn, khám đoọng đơơh bơơn năl cr’ay ha đay. Đha nuôr zâp chu lươt khám zêng vêy cr’noọ pay đoọng z’nươu năc vêy ha dợ lươt. Trạm y tế công pay tơợ zên pay đươi ta luôn âng trạm đoọng câl z’nươu, câl test đoọng tươc ting pr’loọng đha nuôr lum khám lâng pay đoọng z’nươu ha pêê. Nâu đoo công năc cơnh bhrợ xooc mơ đêêc a tôh đoọng xay truih, p’too moon, xay moon pa ghit ha đha nuôr năl ghit, ha dợ ooy đanh mâng căh choom ăt bhrợ cơnh đâu”./.

BÁC SĨ VỀ TẬN BẢN ĐỂ CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO BÀ CON

Thực hiện Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về nâng cao sức khỏe nhân dân, tỉnh Quảng Trị đang đẩy mạnh khám sàng lọc miễn phí trên toàn địa bàn. Đặc biệt tại xã biên giới Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị, dù đường sá cách trở và bà con còn e ngại đi khám bệnh, các y bác sĩ đã chủ động về tận bản làng để thăm khám và lập hồ sơ theo dõi. Cách làm 'đến từng ngõ, gõ từng nhà' này đã giúp đồng bào vùng khó tiếp cận trực tiếp với các dịch vụ y tế chất lượng

Dù đã triển khai nhiều tháng, tỷ lệ khám sàng lọc tại xã biên giới Dân Hóa (thuộc tỉnh Quảng Bình cũ) hiện mới dừng ở mức 72%. Địa hình chia cắt, mưa lũ kéo dài và tâm lý e ngại là những rào cản chính. Thêm vào đó, nghịch lý 'khám ra bệnh nhưng trạm lại thiếu thuốc' cũng khiến bà con kém mặn mà. Mặt khác, với những người lớn tuổi, chỉ riêng việc di chuyển đến trạm xá cũng là cả một vấn đề. Bà Hồ Thị Nang ở bản La Trọng, xã Dân Hóa giãi bày:

“Nhân dân ở đây nghèo, có khi bệnh tật cũng nhiều, lúc đi khám không có thuốc thì phải đi mua ở ngoài. Mong muốn rằng lúc đi khám thì các bác sĩ có thuốc để điều trị và phát thuốc cho nhân dân”.

Địa hình chia cắt, mưa lũ và đặc thù lao động nương rẫy xa nhà đang là những lực cản khiến người dân xã Dân Hóa khó tiếp cận các đợt khám bệnh tập trung. Thêm vào đó, thói quen 'có bệnh mới chữa' vẫn bám rễ khá sâu vào nếp nghĩ của đồng bào.

Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi khiến tỷ lệ khám sàng lọc chững lại không chỉ nằm ở người dân, mà còn xuất phát từ chính những khó khăn của ngành y tế cơ sở. Về nghịch lý khiến bà con không còn mặn mà đi khám bệnh, chị Hồ Thị Hạnh, nhân viên y tế thôn La Trọng, xã Dân Hóa cho biết:

“Tôi thấy chủ trương khám sức khỏe cho bà con nhân dân là rất hay, ý nghĩa. Người dân được tiếp cận dễ dàng hơn về chăm sóc sức khỏe tại thôn, bản của mình, phát hiện sớm bệnh tật để điều trị kịp thời. Mong muốn của người dân là khi nào khám sức khỏe, nếu phát hiện bệnh thì có thuốc điều trị cấp phát cho nhân dân luôn. Có một số người e ngại rằng khám sức khỏe xong rồi không có cấp thuốc, họ đi về và lần sau thông báo thì họ sẽ không đi lại nữa”.

Dù đã nỗ lực rà soát cho hơn 4.600 người, nhưng đến nay, xã Dân Hóa vẫn còn gần 2.000 bà con chưa được thăm khám. Để chạy nước rút cho mục tiêu phủ sóng y tế vào cuối năm nay, Trạm y tế xã đã linh hoạt chuyển từ 'chờ bệnh nhân' sang 'đi tìm bệnh nhân'.

Bốn tổ y tế lưu động được lập ra, mang theo những túi thuốc quyên góp tình nghĩa, lội suối, băng rừng đến tận những bản làng xa xôi nhất. Trực tiếp thăm khám và thấu hiểu nỗi nhọc nhằn của bà con khi thường xuyên mắc các bệnh như cao huyết áp hay đau nhức xương khớp, bác sĩ Hồ Văn Khăm – Trạm y tế xã Dân Hóa ân cần dặn dò:

“Cán bộ trạm y tế đã đến tận nơi kiểm tra sức khỏe cho bà con. Khi mà có thông báo khám định kỳ tại trạm y tế thì bà con cũng phải tham gia để tiếp tục kiểm tra sức khỏe định kỳ, hàng năm hoặc 6 tháng để phát hiện sớm các bệnh, điều trị kịp thời”.

Theo tinh thần Nghị quyết 72, từ năm nay, mỗi người dân sẽ được khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Thế nhưng, từ chủ trương trên giấy đến thực tiễn vùng biên là một khoảng cách không nhỏ. Để không một ai bị 'bỏ lót', ngành y tế cơ sở đang phải dốc toàn lực tìm ra những cách làm linh hoạt hơn trong những tháng cuối năm.

Thẳng thắn nhìn nhận về những khó khăn khiến tiến độ chương trình có lúc bị chững lại, Bác sĩ Đinh Nhật Huy – Trưởng Trạm Y tế xã Dân Hóa chia sẻ:

“Một số người dân chưa nhận thức được mục đích của khám sức khỏe định kỳ, khám để phát hiện bệnh cho mình. Đồng bào mỗi lần đi khám đều có tư tưởng phải có cấp thuốc thì mới đi. Trạm y tế cũng trích tiền từ nguồn chi thường xuyên của trạm để mua thuốc, mua test để đến từng hộ dân thăm khám và cấp thuốc cho họ. Đây cũng chỉ là cách tạm thời để tuyên truyền, vận động, giải thích cho người dân hiểu thôi, còn về lâu dài không thể duy trì như thế này được”./.