Đoọng choom bhrợ pa dưr pr’đơợ n’nâu, t’mêê đâu, chính quyền đặc khu Lý Sơn lâng chr’val Măng Đen âi ký gr’hoot pa zum bhrợ têng mâng đanh, bha lâng năc pa dưr du lịch crâng ca coong – biển đảo. Bhr’dzang lươt n’nâu, căh muy bhrợ t’vaih đợ bh’nơơn du lịch liêm la lay, pr’hay pr’hươn năc dzợ bhrợ pr’đơợ pa dưr tr’mông tr’meh pr’ăt tr’nơt, bhrơ t’vaih c’lâng bhrợ cha nhâm mâng, ha dưr dal râu pa chô ha đha nuôr.

G’luh tr’nơơp ting pâh g’luh lươt chơơc bơơn năl du lịch Măng Đen – Lý Sơn, amoó Nguyễn Thị Thủy lâng bâc t’mooi Hà Nội bơơn lêy la lua liêm pr’hay. Amoó Thủy pa bhlâng lêy liêm pr’hay bêl đơơh ra diu dzợ lươt coh crâng t’viêng t’vir, bơơn cha đợ ch’na âng crâng ca coong; ha bu năc âi bơơn moọng lêy măt t’ngay lơơp, đăh cha ch’na coh biển đảo:“Coh biển vêy râu liêm pr’hay âng biển; ha dợ coh crâng năc vêy râu liêm pr’hay la lay âng crâng. Coh đảo Lý sơn  liêm pr’hay bhlâng; acoon ma nưih năc liêm đha nui. Coh Măng Đen công cơnh đêêc! Azi bơơn ting pâh la lêy đền Đức Mẹ, đong thờ n’loong, đong rông… Bh’nơơn liêm la lay coh đảo năc vêy tỏi, hành Lý Sơn, vêy chả a xiu pa bhlâng yêm. Ha dợ coh Măng Đen năc bơơn cha đăh đợ bh’nơơn âng crâng ca coong cơnh a tưch boh, avị hor âng đha nuôr, bhơi r’veh… Acu lêy muy g’luh lươt pa bhlâng liêm pr’hay!”

Ha dợ pr’zơc Khánh Vy coh phường Long Thành, TP Hồ Chí Minh năc xay moon cơnh đâu:“Tơợ ahay, moon tươc apêê tỉnh truih biển miền Trung buôn muy năl tươc biển hăt ngai năl coh cr’loọng n’năc, zr’lụ n’đăh Tây dzợ vêy bôl da ding ‘têêt lâng crâng Trường Sơn, căh ngai ngoọ năc u liêm cơnh đêêc. Acu lêy, g’luh lươt cha ơh tơợ crâng ca coong tươc biển đảo đơơng chô tươc ha t’mooi đợ râu t’mêê bâc cơnh. Ba bi cơnh coh crâng năc a đay chơơc moọng lêy đh’luc, bêl xiêr ooy đảo năc hoọm biển, đăh achông axiu, bơơn năl p’xoọng râu liêm pr’hay la lay. Mr’đoo muy tỉnh n’đhang văn háo đhị đâu, đhị tôh vêy râu la lay năc râu bhrợ liêm pr’hay ha t’mooi, bhrợ ha pêê chăp kiêng. Ha dợ cơnh lâng vêêl đong năc l’lăm bhrợ pa đanh cr’chăl đhêy ăt, pa dzooc zên pa chô; ooy đanh đươnh năc vey băr bhưah đợ chr’năp văn hóa ty đanh; đha nuôr vêêl đong năc vêy p’xoọng c’lâng bhrợ cha đoọng pa dưr tr’mông nhâm mâng”.

Ha dang cơnh đặc khu Lý Sơn cơnh lâng đhăm bhưah 10,39 km2, bơơn p’ma moon cơnh “cr’van chr’năp” coh bha lang đac cơnh lâng c’bhuh k’kir địa chất da diing oih k’ưc c’moo đh’rưah lâng bâc đhăm liêm prhay cơnh Gơp Câu, c’riing Tò Vò lâng đhr’niêng bh’rợ p’têêt lâng c’bhuh Hùng binh Hoàng Sa; năc chr’val Măng Đen năc năc đoo “bêệ xooh t’viêng” bhưah 148km2 cơnh lâng râu liêm pr’hay crâng ca coong, plêêng k’tiêc đh’hi ch’ngaach prang c’moo. Măng Đen năc vêy pr’đơợ “7 aboc, 3 tran đac” lâng đợ crâng h’ngoo bhưah ga măc đh’rưah lâng đhr’niêng bh’rợ chiing goong, đong rông, đhr’niêng bh’rợ liêm pr’hay âng apêê đhi noo acoon coh…

Đoọng bhrợ pa dưr pr’đơợ n’nâu, t’mêê đâu chính quyền đặc khu Lý Sơn lâng chr’val Măng Đen âi ký gr’hoot bhrợ têng đh’rưah, pa bhlâng năc pa dưr du lịch crâng ca coong – biển đảo. ting n’năc, bơr vêêl đong bhrợ apêê bh’rợ pa dưr du lịch cơnh hội chợ, triển lãm, apêê t’ngay văn hóa – du lịch, apêê bh’rợ xa nay ch’mêêt lêy, famtrip, hội nghị, hội thảo; pa zum bhrợ pa dưr apêê tour, tuyến du lịch p’têêt tơợ crâng tươc biển đảo cơnh: Du lịch crâng đac, đhêy ăt, du lịch vêêl bhươl, du lịch vêêl bh’rợ, bơơn cha ch’na đh’năh yêm âng vêêl đong; p’têêt pa zum c’bhuh Website, fanpage du lịch âng 2 vêêl đong… T’cooh Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn đoọng năl, bh’rợ ký gr’hoot pa zum bhrợ bhlưa đặc khu Lý Sơn lâng chr’val Măng Đen bhrợ t’vaih pr’đơợ ăt bhrợ za zum mâng đanh, chroi đoọng bhrợ têng liêm choom pr’đơợ la lay vêy vaih l’lăm âng mị vêêl đong:“Tơơp c’moo 2026, Lý Sơn lâng Măng Đen công âi ký gr’hoot bhrợ têng đh’rưah, coh đêêc ăt bhrợ za zum ooy du lịch năc bha lâng, bhrợ t’vaih 2 đhị tươc coh bh’rợ xa nay pa dưr âng tỉnh, năc đoo n’jưah p’têêt pa dưr du lịch crâng lâng biển; pa bhlâng năc bhrợ têng tuyến Măng Đen – Lý Sơn. Ooy văn hóa, Lý Sơn lâng Măng Đen coong âi ký gr’hoot ăt bhrợ za zum pa bhlâng liêm ghit. Ting n’năc, apêê bh’nơơn văn hóa, bh’nơơn du lịch công vêy tr’zooi tr’đoọng đh’rưah, bhrợ t’vaih p’têêt pa zum bhlưa da ding lâng biển”.

Ting cơnh báo cáo âng Sở Văn hóa – Thể thao lâng Du lịch, quý I c’moo đâu, tỉnh n’nâu đương hơnh lâh 1, 745 ưc t’mooi, dzooc lâh 40% t’piing lâng cr’chăl đâu c’moo ahay; pa zêng bhnơơn bơơn pay pa chô tơợ du lịch bơơn lâh 1.570 tỷ đồng, dzooc knoọ 30%. Xooc, Lý Sơn, Măng Đen xooc năc đhị tươc la lêy chr’năp bhlâng âng tỉnh Quảng Ngãi.

Đoọng xơợng bhrợ cr’noọ xa nay dưr vaih đhị tươc la lêy liêm pr’hay, t’đang t’pâh tươc zâp ooy; tươc c’moo c’moo 2030 đương hơnh dâng 8 ưc t’mooi, coh đêêc lâh 400 r’bhâu t’mooi k’tiêc k’ruung n’lơơng, cr’chăl tươc tỉnh Quảng Ngãi vêy k’rong t’đang t’pâh apêê dong k’rong bhrợ vêy pr’đơợ n’đăh du lịch biển đảo, du lịch crâng đac, đhêy ăt lâng du lịch văn hóa – lịch sử, p’têêt lâng pa dưr nhâm mâng lâng zư đơc chr’năp âng abhuy bhrợ t’vaih. Đh’rưah lâng, p’ghit pa dưr du lịch p’têêt zr’lụ, t’bâc bh’nơơn du lịch, đươi dua liêm choom pr’đơợ liêm tơợ râu pa zum bhrợ bhlưa biển đảo, crâng ca coong. Pr’căn Y Ngọc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl:“Pa dưr du lịch liêm crêê lâng plêêng k’tiêc nhâm mâng za nươr đhị p’têêt pa zum crâng lâng biển lâng zư đơc crâng ca coong. Bhrợ pa dưr apêê bh’nơơn du lịch p’têêt zr’lụ bhrợ t’vaih apêê tour du lịch pa zum lâng bơơn năl, du lịch crâng đac. Măng Đen, tran đac Pa Sỹ lâng du lịch biển đảo Lý Sơn, Mỹ Khê lâng Châu Tân. Pa dưr du lịch ha rêê đhuôch, bhrợ t’bhưah pr’đhang pa dưr du lịch vêêl bhươl Kon Pring, chr’val Măng Den, du lịch bơơn năl choh bhrợ tỏi đặc khu Lý Sơn, pa dưr du lịch bhươn a tông đoọng t’mooi bơơn năl, chơơc lêy năl quy trình bhrợ têng lâng câl đươi bh’nơơn ha rêê đhuôch đhị đêêc. Râu đâu căh muy bhrợ pa dzooc bh’nơơn pa chô ha đha nuôr năc dzợ xay truih pa căh bh’nơơn âng vêêl đong. Xay pa căh, bhrợ pa dưr chr’năp đh’nơc za zum âng du lịch lâng bh’nơơn ha rêê đhuôch Quảng Ngãi, moon ghit râu liêm pr’hay bhlưa crâng lâng biển, râu liêm pr’hay văn hóa bâc cơnh âng vêêl đong”.

P’têêt pa zum du lịch Măng Đen – Lý Sơn năc bhr’dzang lươt t’mêê, bâc pr’đơợ, bhrợ t’vaih g’luh lươt cha ơh liêm pr’hay ha t’mooi. Nâu đoo căh muy năc pr’đơợ đoọng xay pa căh đhăm k’tiêc lâng acoon ma nưih, năc dzợ prđơợ đoọng bhrợ pa dưr tr’mông tr’meh – pr’ăt tr’nơt nhâm mâng, ha dưr dal bh’nơơn pa chô ha đha nuôr./.

TRIỂN VỌNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỪ LỢI THẾ RỪNG- BIỂN

Việc sáp nhập 2 tỉnh Quảng Ngãi với Kon Tum từ ngày 1/7/2025 đã tạo cơ hội cho tỉnh Quảng Ngãi mới mở rộng không gian du lịch “3 trong 1”- Biển, đảo- cao nguyên và văn hóa bản địa độc đáo. Để hiện thực hóa tiềm năng, lợi thế này, mới đây, chính quyền đặc khu Lý Sơn và xã Măng Đen đã ký kết hợp tác chiến lược, trọng tâm là phát triển du lịch sinh thái rừng – biển đảo. Bước đi này, không chỉ tạo nên những sản phẩm du lịch khác biệt, đậm đà bản sắc mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, mở sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân.

Lần đầu tiên tham gia hành trình trải nghiệm du lịch Măng Đen- Lý Sơn, chị Nguyễn Thị Thủy và nhiều du khách Hà Nội cảm thấy thực sự thú vị và ấn tượng. Chị Thủy thích thú với cảm giác buổi sáng còn đi trong rừng xanh đại ngàn, thưởng thức các sản phẩm đặc trưng của núi rừng; buổi chiều đã được ngắm hoàng hôn, ăn hải sản trên biển đảo:“Ở biển có cảnh đẹp của biển; còn ở rừng thì có cảnh trù phú của rừng. Ở đảo Lý Sơn cảnh đẹp tuyệt vời; con người thì thân thiện. Ở Măng Đen cũng tuyệt vời! Đoàn chúng tôi được tham quan đền Đức Mẹ, nhà thờ gỗ, nhà rông….Đặc sản ở đảo có tỏi, hành Lý Sơn, có chả cá đỏ rất ngon. Còn ở Măng Đen thì được thưởng thức các đặc sản của núi rừng như gà nướng cơm lam của đồng bào, rau rừng… ….Tôi cảm thấy một chuyến đi thật tuyệt vời”.

Còn bạn trẻ Khánh Vy ở phường Long Thành, TP Hồ thì cảm nhận:“Xưa nay, nói đến các tỉnh duyên hải miền Trung thường chỉ biết đến biển chứ ít ai nghĩ rằng ở sâu trong đó, khu vực phía Tây còn có đồi núi gắn với dãy Trường Sơn nữa, không nghĩ nó lại đẹp như vậy. Em nghĩ, hành trình du lịch từ không gian núi rừng đến biển đảo mang đến cho du khách những trải nghiệm đa dạng. Ví dụ trên rừng thì mình săn mây, khi xuống đảo thì tắm biển, ăn hải sản, trải nghiệm thêm những nét văn hóa độc đáo. Cùng một tỉnh nhưng văn hóa nơi này, nơi kia lại khác nhau sẽ tăng thêm trải nghiệm cho du khách, làm cho người ta cảm thấy đáng nhớ hơn. Còn với địa phương thì trước mắt là kéo dài thêm thời gian lưu trú, tăng doanh thu; còn về lâu dài thì sẽ lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống; người dân địa phương thì có thêm sinh kế để phát triển kinh tế bền vững”.

Nếu như đặc khu Lý Sơn với diện tích 10,39 km2, được ví như “báu vật” giữa trùng khơi với hệ thống di sản địa chất núi lửa triệu năm cùng các danh thắng như Hang Câu, cổng Tò Vò và bề dày văn hóa gắn liền với Đội Hùng binh Hoàng Sa; thì xã Măng Đen lại là “lá phổi xanh” rộng 148 km2 với vẻ đẹp hoang sơ, khí hậu ôn đới, se lạnh quanh năm. Măng Đen sở hữu lợi thế “7 hồ, 3 thác” và những rừng thông bạt ngàn cùng không gian văn hóa cồng chiêng, nhà rông, lễ hội văn hóa dân gian đặc sắc của các dân tộc thiểu số …

Để đánh thức các tiềm năng này, mới đây chính quyền đặc khu Lý Sơn và xã Măng Đen đã ký kết hợp tác, trọng tâm là phát triển du lịch sinh thái rừng – biển đảo. Theo đó, 2 địa phương tổ chức các chương trình xúc tiến du lịch như hội chợ, triển lãm, tuần lễ văn hóa- du lịch, các chương trình khảo sát, famtrip, hội nghị, hội thảo; Phối hợp xây dựng các tour, tuyến du lịch kết nối từ rừng đến biển đảo như: Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch cộng đồng, du lịch làng nghề, trải nghiệm ẩm thực đặc trưng; Liên kết hệ thống Website, fanpage du lịch của 2 địa phương…Ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn cho biết, việc ký kết hợp tác giữa đặc khu Lý Sơn với xã Măng Đen mở ra cơ hội hợp tác lâu dài, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng, thế mạnh riêng có của mỗi địa phương:“Đầu năm 2026, Lý Sơn và Măng Đen cũng đã ký kết hợp tác, trong đó hợp tác về du lịch là chính, tạo ra 2 điểm đến trong chương trình phát triển của tỉnh, tức là vừa kết nối du lịch rừng và biển; đặc biệt là khai thác tuyến Măng Đen- Lý Sơn. Về văn hóa, Lý Sơn và Măng Đen cũng đã ký kết hợp tác rất chi tiết.  Theo đó, các sản phẩm văn hóa, sản phẩm du lịch cũng sẽ trao đổi với nhau, tạo sự liên kết giữa núi và biển”.  

Theo báo cáo của sở Văn hóa- Thể thao và Du lịch, quý 1 năm nay, tỉnh này đón hơn 1,745 triệu lượt khách, tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm ngoái; tổng doanh thu du lịch đạt hơn 1.570 tỷ đồng, tăng gần 30 %. Hiện, Lý Sơn, Măng Đen đang là điểm đến du lịch quan trọng nhất của tỉnh Quảng Ngãi.

Để thực hiện mục tiêu trở thành điểm đến lý tưởng, giàu bản sắc, đầy sức hút vươn tầm khu vực; đến năm 2030 đón khoảng 8 triệu lượt khách, trong đó hơn 400 ngàn lượt khách quốc tế, thời gian tới tỉnh Quảng Ngãi sẽ tập trung thu hút các nhà đầu tư có năng lực vào du lịch biển đảo, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp và du lịch văn hóa- lịch sử, gắn với phát triển bền vững và bảo tồn giá trị tự nhiên, văn hóa bản địa. Đồng thời, chú trọng phát triển du lịch liên vùng, đa dạng hóa sản phẩm du lịch, tận dụng hiệu quả tiềm năng, lợi thế từ sự kết hợp giữa biển đảo, núi rừng. Bà Y Ngọc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi cho biết:“Phát triển du lịch xanh bền vững dựa trên kết nối rừng biển với bảo tồn thiên nhiên. Xây dựng các sản phẩm du lịch liên vùng tạo ra các tour du lịch kết nối trải nghiệm, du lịch sinh thái núi rừng Măng Đen, thác Pa Sỹ với du lịch biển đảo Lý Sơn, Mỹ Khê và Châu Tân. Phát triển du lịch nông nghiệp, nhân rộng mô hình phát triển du lịch cộng đồng thôn Kon Pring, xã Măng Đen, du lịch trải nghiệm sản xuất hành tỏi đặc khu Lý Sơn, phát triển du lịch trang trại để du khách trải nghiệm, tìm hiểu quy trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp tại chỗ. Điều này không chỉ tăng thu nhập cho nông dân mà còn quảng bá sản phẩm của địa phương. Quảng bá, xây dựng thương hiệu chung cho du lịch và nông sản Quảng Ngãi, nhấn mạnh sự độc đáo giữa rừng và biển, bản sắc văn hóa đa dạng của địa phương ”.

Liên kết du lịch Măng Đen – Lý Sơn là bước đi mới mẻ, giàu tiềm năng, mở ra hành trình trải nghiệm độc đáo cho du khách. Đây không chỉ là cơ hội để quảng bá hình ảnh vùng đất và con người, mà còn là nền tảng để phát triển kinh tế – xã hội bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân./.