Lâh m’pâng thế kỷ ơy lâh, coh gợp Đá Sập (dzợ đơc nắc gợp Thương Nghiệp, nâu kêi nắc thành phố Đà Nẵng) dzợ apêê cán bộ, chiến sĩ ặt bếch tơợ g’luh p’tộ bom bêl c’xêê 4/1969.

C’lâng bh’rợ chơơc lêy đồng đội lưm bấc rau k’đhap k’ra. Đoọng bơơn tước bọop gơp đhậu nâu, bộ đội hêê nắc c’lăh bh’lăh đhêy, z’lâc c’cọ k’tiếc. Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm – Phân đội trưởng Phân đội 3, C’bhuh chơơc lêy, k’rong n’hang liệt sĩ xay moon:“Zr’lụ chơơc lêy năc gợp đhêl, c’bhuh chơơc lêy cung pa zay xay bhrợ đoọng pa đăn zr’lụ hêch lêy năc veye n’hang liệt sĩ tơợ đêêc năc chơơc lêy. Đhr’năng chơơc lêy cung lưm bấc k’đhap k’ra. Đhr’năng chơơc lêy, bơơn lêy zập pr’đươi cơnh xa nập, pr’đươi lâng n’hang, k’niêng âng apêê a va liệt sĩ”.

Bêl leh a dooh boo, thùng đạn lâng n’hang coh dưp  k’tiếc chrộ, zập ngai zêng hooi đác mắt. Pazêng n’hang tr’nơợp bơơn pay tr’xin, tôm lâng t’la cờ Tổ quốc. Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng xay moon:“Đhơ g’lêêh, gợp coh crâng ca coong cr’pân bấc rau ha dợ bêl bơơn lêy n’hang liệt sĩ, zập ngai zêng ang pran mặt. Xang đêêc, đơn vị xay lâng tư lệnh quân khu, xay moon lâng thường trực thành ủy lâng pa đhêy bh’rợ chơơc lêy đoọng c’lêêng, tập n’hang 5 a ngăh, a dêi, bhrợ cơnh j’niêng chr’năp ma bhuy âng quân đội”.

Bơơn lêy, đơơng chô n’hang liệt sĩ lêy năc cơnh pâm poo, năc rau k’đươi tơợ p’lêê da dưl âng ma nưih lính. Thượng tá Phan Huy Từ, Phó Ban Liên lạc Trung đoàn pháo binh 575 – ma nưih ơy chiến đấu coh đâu xay moon:“Yêm loom, toong ha dưm nua căh choom bếch. Acu căh ngoọ tước năc bơơn đơơng chô liệt sĩ tơợ dưp bọop gợp năc đoo. Tu acu k’noọ nắc căh vêy pr’đươi n’đoo choom kâh bh’lăh đhêl clơợng k’ha riêng tấn. Bộ đội đhị Đà Nẵng hêê lalua bhriêl choom”.

Đhơ t’ngay c’xêê ơy lâh đanh đươnh, căh năl lưch a chắc, c’moo, vel đong ha dợ tơợ đâu apêê anoo năc ơy bơơn chô lâng đhăm k’tiếc vel đong đay. Đhị bh’rợ c’lêêng đơơng chô apêê anoo ooy ping xal liẹt sĩ chr’val Hà Nha, t’cooh Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng xay moon:“Tu chiến tranh lalâh bhrơợng k’rơ lâng t’ngay c’xêê ơy lâh đanh, tước nâu kêi, a hêê căh ơy bơơn năl đh’nơc, vel đong âng apêê đồng chí. Đhơ cơnh đêêc, vel đong apêê đồng chí ha ooy coh k’tiếc k’ruung pr’đhang chữ S, năc t’ngay đâu, thành phố Đà Nẵng đơơng chô apêê đồng chí ặt bếch đhị ping xal Liệt sĩ Hà Nha – đhị đồng chí, đồng đội lâng đhanuôr nắc tất lang hay tước, k’rang lâng loom năl ơn ta nih đha nâng”.

Chiến tranh ơy lâh, ha dợ pazêng bhr’dang dzung lướt chơơc lêy âng ma nưih lính t’ngay đâu năc dzợ pa zay tước zập ooy. Gợp Đá Sập dzợ apêê đồng đội xoọc ặt bêch, lâng bh’rợ chơơc lêy đơơng apêê chô ooy đong năc căh ơy pa đhêy./.

LẶNG THẦM HÀNH TRÌNH ĐƯA ĐỒNG ĐỘI TỪ HANG ĐÁ SẬP TRỞ VỀ

Trong chiến dịch “500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, các đơn vị chức năng thành phố Đà Nẵng vừa phát hiện và đưa 7 hài cốt liệt sĩ tại hang Đá Sập về Nghĩa trang liệt sĩ xã Hà Nha. Hành trình tìm kiếm đồng đội này khá vất vả nhưng đầy tinh thần trách nhiệm và nghĩa tình.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những vách đá vô tri tại hang Đá Sập (hay hang Thương Nghiệp, nay thuộc thành phố Đà Nẵng) vẫn ôm trọn thi hài các cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong trận bom tháng 4/1969.

Hành trình tìm kiếm đồng đội vô vàn gian nan. Để tiếp cận đáy hang sâu, bộ đội ta phải lật từng phiến đá nặng, cẩn trọng bóc tách thủ công từng lớp đất, rễ cây. Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm - Phân đội trưởng Phân đội 3, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chia sẻ:“Khu vực tìm kiếm là hang đá, đội cũng đã khắc phục triển khai cho các lực lượng tiếp cận các vị trí nghi có hài cốt sau đó tìm kiếm. Quá trình tìm kiếm cũng gặp nhiều khó khăn. Quá trình tìm kiếm phát hiện các vật dụng như quần áo, đồ gia dụng và xương, răng của các bác liệt sĩ”.

Giây phút những tấm áo mưa, thùng đạn và xương cốt dần lộ ra dưới lòng đất lạnh, tất cả đều nghẹn ngào. Những hài cốt đầu tiên được nâng niu đưa lên, phủ lá cờ Tổ quốc. Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng, xúc động thắp nén nhang báo công:“Mặc dù rất mệt, trong rừng sau nguy hiểm và trong hang dồng rất hiểm trở như vậy nhưng khi anh em tìm thấy các liệt sĩ rất vui mừng. Ngay sau đó, đơn vị báo cáo tư lệnh quân khu, báo cáo thường trực thành ủy và tạm thời dừng công tác tìm kiếm để tổ chức lễ truy điệu, an táng cho 5 cô chú với các nghi thức của quân đội rất trang nghiêm và ấm cúng”.

Việc cất bốc thành công dường như là một phép màu, là mệnh lệnh từ trái tim người lính. Thượng tá Phan Huy Từ, Phó Ban Liên lạc Trung đoàn pháo binh 575 – người từng chiến đấu tại đây nghẹn ngào:“Phấn khởi lắm, đêm qua cũng không ngủ được. Tôi không nghĩ là có phép màu gì có thể đưa được các liệt sĩ ra. Vì tôi nghĩ là mình chưa có phương tiện gì có thể cẩu những tảng đá nặng hàng mấy trăm tấn ra, thực sự bộ đội ở Đà Nẵng rất giỏi”.

Dẫu thời gian lùi xa, chưa thể biết được trọn vẹn tên tuổi, quê quán, nhưng từ nay các anh đã được đất mẹ ôm vào lòng. Tại lễ truy điệu đưa các anh về yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Hà Nha, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng bày tỏ:“Do điều kiện chiến tranh vô cùng ác liệt và thời gian đã lùi xa, đến nay chúng ta vẫn chưa xác định được tên tuổi, quê quán của các đồng chí. Tuy nhiên, dù quê hương các đồng chí ở đâu trên dải đất hình chữ S thân yêu, thì từ hôm nay, thành phố Đà Nẵng xin được đón các đồng chí về yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hà Nha - nơi đồng chí, đồng đội và nhân dân sẽ đời đời hương khói, chăm nom với tất cả lòng thành kính và biết ơn vô hạn”.

Chiến tranh đã qua đi, nhưng những bước chân ân tình của người lính hôm nay vẫn đang miệt mài gõ nhịp. Hang Đá Sập vẫn còn đó những người đồng đội đang nằm lại, và hành trình đưa các anh về nhà sẽ chưa thể dừng chân./.