Muy đhị bhrợ liêm choom năc đoo vel Dỗi, chr’val Khe Tre – ch’ngai tơợ trung tâm Huế mơ 50km. Tơợ vel bhươl da ding ca coong, căh lâh ngai năl tước, vel Dỗi nâu kêi năc vaih đhị tước lêy cha ơh âng bấc t’mooi k’tiếc k’ruung hêê lâng tơợ bha lang k’tiếc.

Rau pr’hay bhlầng coh đâu nắc t’mooi bơơn trực tiếp ma mông đh’rưah lâng đhanuôr. Apêê bơơn chơơc năl ặt bêch đhị homestay, pa choom taanh a din, taanh a’zong, a’chui, zêệ buôh lâng âm cha ch’na đh’năh đhanuôr vel bhươl coh đâu zệê bhrợ.

Xay moon ooy rau tr’xăl âng vel bhươl, amoó A Lăng Thị Bé – Giám đốc Hợp tác xã Du lịch vel bhươl, tran đác Kazan, bhui har xay moon: Tơợ bêl bhrợ du lịch nâu, vel Dỗi nắc bấc ngai năl tước. Đươi cơnh đêêc, đhanuôr Cơ Tu vêy bhiệc bhrợ, pa chô thu nhập tệêm ngăn lâng pr’ặt tr’mông z’zăng lâh mơ.“Xoọc đâu, acu ting pâh bhrợ du lịch vel bhươl lâng dịch vụ âm cha, chơơc lêy tran đác Kazan, chơơc năl pr’ặt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu lâng bhiệc taanh Zèng, taanh a zong zá. Lâh mơ, azi k’rong câl zập bh’nơơn chr’noh chr’bêệt âng đhanuôr choh bhrợ đoọng pa câl ha t’mooi. Tơợ bêl vêy du lịch vel bhươl nâu, đhanuôr zập ngai cung vêy pa xoọng thu nhập, ngai căh por bhrợ du lịch năc bhrợ ha rêê, pa câl bh’nơơn chr’noh đoọng ha t’mooi cung vêy zên. Cơnh lâng HTX nắc pa chô zên cung bấc r’dợ, xoọc zập c’moo vêy pa chô 100 ức đồng”.

Đấc zr’lụ ca noong k’tiếc A Lưới, zr’lụ du lịch tran đác A Nôr cung nắc đhị liêm pr’hay. Tước đâu, t’mooi bơơn họom coh tran đác ch’ngaach, bơơn âm cha rau ch’na a yêm âng đhanuôr Tà Ôi, Pa Cô. Pr’hay bhlầng năc bêl hi dưm, ha dang bêch đhị homestay ooy vel A Nôr – Việt Tiến, t’mooi bơơn bhui har đh’rưah lâng đhanuôr, âm búa, múa t’nơơt, n’đhưưng n’toong pr’hay pa bhlầng.

Tơợ bêl du lịch ha dưr, đhanuôr coh đâu năc ơy pa zưm bhrợ vaih ting c’bhuh bhrợ têng; đh’rưah t’pâh t’mooi, bhrợ homestay lâng pa câl ch’na đh’năh. Bh’rợ t’mêê nâu năc ơy zooi bấc pr’loọng đong vêy pa xoọng thu nhập, z’lâh đha rựt.

Bhui har cơnh rau ha dưr liêm choom âng vel bhươl, amoó Hồ Thị Lan, c’bhuh bhrợ du lịch vel bhươl xay moon:“Du lịch vel bhươl A Nôr t’pâh bấc t’mooi tước cha ơh, họom đác. Cha noọng năc t’mooi ting bấc lâh mơ. A zi ra văng bấc rau đoọng zệê ch’na đơơng chr’năp truyền thống ha t’mooi âm cha. Ha dang t’mooi ma đơơng ch’na âng đay năc a zi đoọng apêê vặ t’pêêh đoọng ha pêê zêệ bhrợ. Ađhi a moó zập ngai zêng bhui har bêl ting pâh Tổ du lịch vel bhươl đoọng pa xoọng thu nhập k’rang pr’ặt tr’mông”.

Choom lêy, chìa khóa đoọng ha A Lưới 1 bhrợ du lịch liêm choom năc năl đươi chr’năp văn hóa âng đhanuôr Tà Ôi, Pa Cô lâng Cơ Tu.

Căh muy pa dưr chr’năp pr’đơợ tọom k’ruung, tran đác, vel đong dzợ pa ghit tước pa dưr zập c’kir lịch sử cơnh gợp Tiên Công, bôl A Túc, Dốc Mèo đoọng t’bấc zr’lụ chơơc năl âng t’mooi. Apêê cr’noọ bh’rợ homestay, farmstay đươi tơợ đêêc năc vaih bấc lâh, lalua vaih pr’đơợ zooi đhanuôr z’lâh đha rựt. Bh’nơơn pa căh c’lâng bh’rợ nhâm crêê nâu nắc: coh 6 c’xêê tơợp c’moo đâu, A Lưới 1 ơy t’pâh lâh 25 r’bhầu chu t'mooi; đơơng chô k’nặ 3,5 tỷ đồng.

Xay moon ooy c’lâng bh’rợ tước đâu, t’cooh Nguyễn Văn Hải - Chủ tịch UBND chr’val A Lưới 1, moon ghit:“Chr’val ơy pa căh Nghị quyết đăh pa dưr du lịch tước c’moo 2030, t’hước tước c’moo 2035, coh đêêc năc lêy tơợ pr’đơợ, rau liêm choom đoọng pa dưr du lịch crâng đác, du lịch vel bhươl. Chr’val cung t’hước tước c’lâng bh’rợ ghit liêm, zooi bhrợ c’lâng p’rang đoọng ha đhanuôr. C’moo đâu, a zi k’rong bhrợ đhị vel du lịch tran đác A Nôr. Lâh mơ, t'pâh đhanuôr bhrợ padưr đong ặt đhêy, zr’lụ kinh doanh đoọng tệêm ngăn t’pâh, pa ặt t’mooi du lịch k’tiếc k’ruung hêê lâng t’mooi bha lang k’tiếc. Chr’val cung zooi chuyển đổi số coh đhr’năng k’đhơợng bhrợ âng zập vel du lịch, bhrợ cơnh ooy đoọng pa dưr bh’rợ pa căh lâng k’đhơợng lêy bh’rợ du lịch”.

Cung bhrợ cơnh c’lâng xa nay nâu, chr’val A Lưới 3 t’mêê bhrợ t’vaih Ban k’đhơợng lêy lâng C’bhuh bhrợ du lịch crâng đác, du lịch vel bhươl Căn Tôm.

Tổ du lịch nâu pazêng vêy 11 cha năc năc zêng đhanuôr vel bhươl. Apêê nắc ma nưih xay moon đoọng ha đhanuôr năl rau chr’năp pr’hay âng vel đong, đơơng t’mooi lướt chơơc năl crung k’tiếc, cha rau ch’na truyền thống lâng pa bhlầng nắc đh’rưah zư lêy vel bhươl liêm sạch.

Xay moon ooy rau liêm choom âng cr’noọ bh’rợ, pr’căn Phạm Thị Liễu - Phó Chủ tịch UBND chr’val A Lưới 3, rơơm rau pa têệt pa zưm bhlưa k’ruung Căn Tôm lâng zập c’kir lịch sử coh vel đong năc t’vaih c’lâng z’lâh đha rựt đanh mâng đoọng ha đhanuôr:“Xoọc đâu, a zi năc ơy cha mêệt lêy zr’lụ du lịch crâng đác vêy pr’đơợ đoọng ha dưr. Lâng pr’đoọng bhlầng năc vel đong vêy bấc tọom k’ruung choom đoọng pa dưr du lịch crâng đác. Đhị k’ruung Căn Tôm, xoọc ơy bhrợ quy chế bhrợ têng âng c’bhuh du lịch, bhrợ apêê pớ lâng tơợp pa dưr tour, tuyến đoọng t’pâh t’mooi du lịch. Azi cung pa đớp đoọng ha pêê đơn vị crêê tước nắc ta luôn cha mêệt lêy, k’đhơợng ghit đhr’năng bhrợ pa hư crâng đhị zr’lụ k’ruung Căn Tôm lâng zập tọom k’ruung đoọng zư lêy pr’ặt tr’mông. A zi năc ơy k’đươi c’bhuh bhrợ du lịch pay zên đoọng zập cha năc t’mooi ting pâh choh 1 tơơm n’loong t’viêng đơc kỷ niệm jưah năc zư lêy crâng ca coong, zr’lụ ặt ma mông”.

Choom lêy, du lịch vel  bhươl xoọc lalua t’vaih c’lâng z’lâh đha rựt đanh mâng đoọng ha đhanuôr da ding ca coong, đh’rưah năc zooi zư lêy liêm choom pazêng chr’năp văn hóa.

Đọong pa têệt c’rơ ha bh’rợ nâu, thành phố Huế ơy xay bhrợ xa nay pa dưr du lịch crâng đác cr’chăl 2026 – 2027. K’nặ tước, 4 zr’lụ du lịch chr’năp lalay năc bơơn pa căh ghit, juôih ch’ngai tơợ zr’lụ đăn đô thị, joọm đác biển, pa tước crâng ca coong lâng vel bhươl bhrợ ha rêê đhuôch.

Pazêng năc t’hước tước muy bh’rợ bha lầng: Bhrợ du lịch t’viêng, đanh mâng lâng pay đhanuôr bhrợ  bha lầng. Nâu năc pr’đơợ chr’năp, căh muy pa dưr du lịch vel bhươl năc dzợ đơơng chô pr’ặt tr’mông k’bhộ ngăn đọong ha đhanuôr./.

DU LỊCH CỘNG ĐỒNG: SINH KẾ GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG CHO ĐỒNG BÀO VÙNG CAO THÀNH PHỐ HUẾ

Tận dụng cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa độc đáo, đồng bào các dân tộc Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu ở vùng cao Huế đang vươn lên thoát nghèo nhờ du lịch cộng đồng. Hướng đi mới này không chỉ tạo ra sinh kế bền vững, mà còn giúp bà con giữ gìn nếp sống văn hóa truyền thống.

Một điểm sáng điển hình là thôn Dỗi, xã Khe Tre – cách trung tâm Huế khoảng 50 km. Từ một bản làng miền núi mộc mạc, ít người biết đến, thôn Dỗi nay đã trở thành điểm dừng chân yêu thích của du khách trong và ngoài nước.

Điểm hấp dẫn nhất ở đây là du khách được trực tiếp "sống" cùng người dân. Họ được trải nghiệm ngủ homestay, học dệt thổ cẩm, đan lát, làm rượu cần và thưởng thức ẩm thực bản địa.

Nói về sự đổi thay của quê hương, chị A Lăng Thị Bé – Giám đốc Hợp tác xã Du lịch cộng đồng thác Kazan, phấn khởi chia sẻ: Từ ngày chuyển sang làm du lịch sinh thái, thôn Dỗi được nhiều người biết tới hơn hẳn. Nhờ vậy, bà con người Cơ Tu có thêm việc làm, thu nhập ổn định và đời sống ngày một khấm khá.“Hiện tại tôi đang tham gia làm du lịch cộng đồng với dịch vụ  ăn uống, tham quan thác Kazan, trải nghiệm cuộc sống của đồng bào Cơ Tu bằng các hoạt động dệt Zèng, đan lát. Ngoài ra, mình mua sản phẩm nông sản của chị em để phục vụ khách khi khách có nhu cầu. Từ khi có du lịch cộng đồng, bà con ai cũng có thêm thu nhập, ai không tham gia làm du lịch thì trồng nông sản bán cho khách du lịch cũng có tiền. Riêng HTX chúng tôi doanh thu cũng tăng dần, hiện tại mỗi năm được hơn 100 triệu đồng”.

Ngược lên vùng biên giới A Lưới, khu du lịch thác A Nôr cũng là một điểm sáng như vậy. Đến đây, du khách không chỉ được ngâm mình dưới dòng thác kỳ vĩ, mà còn được nếm thử đặc sản của đồng bào Tà Ôi, Pa Cô. Thú vị nhất là khi đêm xuống, nếu ngủ lại homestay ở làng A Nôr - Việt Tiến, du khách sẽ được chung vui cùng bà con bên ché rượu cần, thả hồn vào các làn điệu dân ca và nhịp cồng chiêng rộn rã.

Từ ngày du lịch phát triển, bà con nơi đây đã biết liên kết lại thành các tổ phục vụ; cùng nhau đón khách, làm homestay và mở dịch vụ ăn uống. Sinh kế mới này đã giúp nhiều gia đình có thêm thu nhập, vươn lên thoát nghèo.

Vui mừng trước sự thay đổi của buôn làng, chị Hồ Thị Lan - thành viên tổ du lịch cộng đồng, chia sẻ:“Du lịch sinh thái cộng đồng A Nôr đón tiếp rất nhiều du khách đến tham quan, tắm suối. Mùa hè thì lượng khách càng đông. Chúng tôi phải chuẩn bị nguyên liệu để chế biến những món ăn truyền thống phục vụ khách du lịch. Nếu khách đem đồ ăn theo muốn tự nướng ở sạp thì chúng tôi cho thuê bếp để khách nướng. Chị em chúng tôi rất vui khi được tham gia Tổ du lịch cộng đồng để có thêm thu nhập trang trải cuộc sống”.

Có thể thấy, chìa khóa để A Lưới 1 làm du lịch thành công chính là biết dựa vào bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào Tà Ôi, Pa Cô và Cơ Tu.

Không chỉ khai thác lợi thế suối, thác, địa phương còn chủ động phục dựng các di tích lịch sử như động Tiên Công, đồi A Túc, Dốc Mèo để làm phong phú thêm trải nghiệm cho du khách. Các mô hình homestay, farmstay nhờ thế cũng nở rộ, thực sự trở thành "cần câu" giúp bà con thoát nghèo. Những con số đã minh chứng cho hướng đi đúng đắn này: Chỉ trong 6 tháng đầu năm nay, A Lưới 1 đã đón hơn 25 ngàn lượt khách; mang về doanh thu gần 3,5 tỷ đồng.

Nói về định hướng sắp tới, ông Nguyễn Văn Hải - Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã A Lưới 1, khẳng định:“Xã đã ban hành nghị quyết về phát triển du lịch đến năm 2030, định hướng đến năm 2035, trong đó dựa vào tiềm năng, lợi thế để tập trung phát triển du lịch sinh thái cộng đồng. Xã cũng đã định hướng cụ thể, hỗ trợ cơ sở hạ tầng cho người dân. Năm nay, chúng tôi tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng tại làng du lịch cộng đồng thác A Nôr. Ngoài ra, cũng vận động bà con mở các cơ sở lưu trú, cơ sở kinh doanh để đảm bảo đón tiếp các đoàn khách du lịch trong và ngoài nước. Xã cũng hỗ trợ chuyển đổi số trong quá trình điều hành, hoạt động của các làng du lịch cộng đồng, làm sao để tăng cường công tác quảng bá và quán lý trong hoạt động du lịch”.

Cùng chung hướng đi này, xã A Lưới 3 cũng vừa có bước tiến mới khi chính thức thành lập Ban quản lý và Tổ du lịch sinh thái cộng đồng suối Căn Tôm.

Tổ du lịch đặc biệt này gồm 11 thành viên đều là bà con địa phương. Họ chính là những "hướng dẫn viên bản địa" – lực lượng nòng cốt trực tiếp đưa du khách đi khám phá thiên nhiên, nếm thử món ngon truyền thống và quan trọng nhất là cùng nhau bảo vệ môi trường sinh thái.

Đánh giá về triển vọng của mô hình, bà Phạm Thị Liễu - Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã A Lưới 3, kỳ vọng sự kết nối giữa suối Căn Tôm và các di tích lịch sử trên địa bàn sẽ mở ra cơ hội thoát nghèo bền vững cho người dân:“Hiện nay chúng tôi đã tổ chức khảo sát các điểm du lịch sinh thái có tiềm năng để phát triển. Và may mắn là trên địa bàn xã có nhiều sông, suối có thể khai thác để phát triển du lịch sinh thái cộng đồng. Tại suối Căn Tôm, hiện tại cũng đã xây dựng quy chế hoạt động của tổ du lịch, xây dựng các sạp và bắt đầu xây dựng tour, tuyến để đón khách du lịch. Chúng tôi cũng giao cho các đơn vị liên quan thường xuyên kiểm tra, ngăn chặn tình trạng khai thác rừng tại khu vực suối Căn Tôm và các suối thác khác để bảo vệ môi trường sinh thái. Chúng tôi cũng vận động tổ du lịch trích nguồn kinh phí để mỗi du khách khi đến đây trồng 1 cây xanh để vừa lưu giữ kỷ niệm vừa bảo vệ môi trường sinh thái”.

Có thể thấy, du lịch cộng đồng đang thực sự mở ra cánh cửa thoát nghèo bền vững cho đồng bào vùng cao, đồng thời giúp giữ gìn trọn vẹn những bản sắc văn hóa quý giá.

Để tiếp sức cho hướng đi này, thành phố Huế đã triển khai kế hoạch phát triển du lịch sinh thái và cộng đồng giai đoạn 2026 – 2027. Sắp tới, 4 cụm du lịch đặc trưng sẽ được định hình rõ nét, trải dài từ vùng ven đô, đầm phá biển, cho đến sinh thái rừng và làng quê nông nghiệp.

Tất cả đều hướng tới một mục tiêu cốt lõi: Làm du lịch xanh, bền vững và lấy người dân làm trung tâm. Đây chắc chắn sẽ là đòn bẩy quan trọng, không chỉ nâng tầm du lịch địa phương mà còn mang lại cuộc sống ấm no, sung túc hơn cho bà con./.