Dhị râu zr’năh k’đhap n’năc bêl hân noo ha pruôt tươc, tapêêh oih dưr jôông, gọ bánh chưng năc dưr k’jooc, đha nuôr ăt k’rong dh’rưah cha Tết – muy tết xang bâc râu bil bal năc công dzợ têêm ngăn loom ma nưih.

Bâc t’ngay Tết Bính Ngọ coh chr’val da ding ca coong Trà Tân, thành phố Đà Nẵng (chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam ty) pa bhlâng r’rộ r’răm. Coh đhr’nong đong t’mêê, t’cooh Nguyễn Hồng Tâm, k’noọ 70 c’moo, bhui har hơnh deh đha nuôr c’bhuh xoọng tươc hơnh Tết, hơnh pr’loọng đong t’cooh vêy đong nhâm mâng đoọng ăt ma mông bhrợ cha. Coh đong ta pêêh, gr’dooc oih păr hr’luc lâng đhí ga hiu cha kêêt t’ngay tơơp ha pruôt. Đhị ch’hêêr đong, apêê đoong pô crâng n’đhặ coh tọ nhựa liêm cra. T’cooh Tâm căh mă p’lơơp râu bhui har:“Tr’nơơp zr’năh k’đhap, hr’lang hr’câh cơnh đêêc, nâu câi bơơn Đảng, Nhà nước zooi  đoọng pr’loọng đong công pay p’xoọng zên đoọng choh bhrợ đong. Ra gah pa liêm đong xang, acu p’loọn xiêr ooy thị trấn Bắc Trà My ty câl m’bứi beng kẹo, đac ngam lâng muy bơr thùng bia. Vêy pr’đơợ năc công k’đươi đha nuôr c’bhuh xoọng tươc cha ơh ooy đong. Tết c’moo đâu, acu năc muy rơơm kiêng đha nuôr tươc ăt cha ơh bhui har, đoọng pr’loọng đong bhui har”.

X’ría c’xêê 10 c’moo ahay, đac tợợ tu k’ruung chô hooi ga hô, pa zêng bha nụ Ông Yên, chr’val Trà Tân, dưr dêêr coh tuh hor. Năc đhêêng coh bơr pêê giờ, k’noọ 20 đhr’nong đong crêê loong lưch, căh dzợ vêy râu rí đh’dooc. Đha nuôr pr’đoọng bơơn ma mông tu loon tơơi đhâc ooy lơơng. G’luh tuh ga măc n’năc âi bhrợ bil bal ngân cơnh lâng chr’val Trà Tân: 18 đhr’nong đong crêê ga bung, lâh 30 đhị hr’lang, bâc c’năt c’lâng tươc apêê chr’val lâng c’lâng ga măc 40B zêng hư zơch ngân. Xang tuh, chính quyền vêêl đong âi k’rong c’bhuh dân quân, công an, đoàn viên đha đhâm c’mọor lâng đha nuôr hân đơơh choh pợ, pa tơơi đha nuôr t’cooh, p’niên k’tứi tươc đhị yêm têêm. Mă z’lâh tuh hor ga măc, đha nuôr rach chô lâng pr’ăt tr’mông c’xu tơợ acoon số 0, zâp ngai zêng căh năl nă tơơp đhị ooy.

T’cooh Nguyễn Văn Ba, 65 c’moo pa bhlâng dzợ hay ghit cr’chăl n’năc. Đh’nong đong n’loong ty toot lang k’rong c’bơơch crêê tuh p’loong coh ha dum, t’cooh kêêh đơơng âng ca điêl ca coon đha đâc ooy m’bhơơng dal g’đach tươc ra diu t’ngay m’muy vêy pân rach chô cớ. T’cooh Ba moon: “ra diu ch’lang lêy, đong zêng ha râp bil. Bâc t’ngay lâh n’năc, acu k’noọ vêy choh acoon pợ đoọng ăt g’đâu boo. N’đhang bộ đội, dân quân đâc tươc zooi choh bhrợ đong. Ha dang căh vêy đhi noo bộ đội, năc n’đhơ toot c’moo công căh mă bhrợ xang đong”. “Cr’noọ cr’niêng âng cu âi bhrợ vaih la lua bêl nâu câi âi bơơn đhr’nong đong ăt cơnh đâu năc pa bhlâng bhui har. Ha dợ đh’râu đh’rí coh đong năc diic điêl cu vêy k’rong k’bơơch r’dợ đoọng t’bơơn. Tết tươc, năc đhêêng vêy ấm trà, a lăc tơt lâng đha nuôr đoọng bhui har prá xay lâng c’bhuh xoọng, acoon cha chau năc hơnh ă. Dzang c’moo t’mêê, bhreh k’rơ năc vêy lươt bhrợ ha rêê, choh keo đoọng k’rang tr’mông tr’meh”.

Coh chiến dịch Quang Trung, k’ha riêng pr’loọng đong đha nuôr âi bơơn zooi choh bhrợ đong ăt t’mêê. Neh xơợng râu bhui har âng apêê ha pruôt n’nâu:

Amoó Bh’nươch Thị Ating coh vêêl A têêp, chr’val Avương, thành phố Đà Nẵng:“Ha der bhlâng loom bêl apêê adêy bộ đội, công an bhrợ t’ngay ha dum, vêy bêl bhrợ tươc 2 giờ ra diu, plêêng boo công xâp áo bô lươt bhrợ, Acu lêy cơnh pâm poo. Công pr’đọong vêy Chiến dịch Quang Trung, acu vêy vaih đong t’mêê đoọng ăt g’đach boo tuh”.

T’cooh Hồ Văn Dũng, ma nưih vêêl 6, chr’val Trà Tập, thành phố Đà Nẵng moon:Chăp hơnh chính quyền vêêl đong lâng apêê anoo bộ đọi chiến sĩ âi zooi đoọng coh cr’chăl ha nua, rơơm kiêng apêê đồng chí ta luôn bhreh k’rơ”.

Hân noo ha pruôt xooc bhrợ pa ngăn pr’ăt tr’mông đha nuôr zr’lụ da ding ca coong thành phố Đà Nẵng. Bâc zr’lụ ăt ma mông t’mêê dưr vaih, bâc đhr’nong đong nhâm mâng coh tr’oot da ding, gr’dooc ôih dưr păr coh ha bu x’ría c’moo. Đhị đool da ding, đha nuôr apêê vêêl t’mêê năc chô pa chung k’rong uh bánh chưng, câm p’xoọng oih, toong p’xoọng đac, p’xoọng p’rá cr’chăng.

Hân noo ha pruôt xooc chô tươc, loom ma nưih zr’lụ ăt zâng ngân tu boo tuh âi dưr ngăn r’dợ./.

XUÂN VỀ TRÊN XÓM MỚI VÙNG CAO TỪNG BỊ SẠT LỞ

Tết năm nay, nhiều ngôi làng ở miền núi thành phố Đà Nẵng vừa gượng dậy sau mưa lũ. Thiên tai dồn dập, sạt lở diện rộng, nhiều gia đình mất nhà, trắng tay. Trong gian khó ấy khi mùa xuân đến, bếp lửa lại đỏ, nồi bánh chưng lại sôi, bà con quây quần bên nhau đón Tết – một cái Tết sau mất mát vẫn nồng ấm tình người.

Những ngày Tết Bính Ngọ ở xã vùng cao Trà Tân, thành phố Đà Nẵng (huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam cũ) thật rộn ràng. Trong căn nhà mới, ông Nguyễn Hồng Tâm, gần 70 tuổi, vui vẻ tiếp đón bà con hàng xóm đến chúc Tết, mừng gia đình ông có ngôi nhà kiên cố để an cư lạc nghiệp. Trên căn bếp, khói củi rừng bay, quyện vào làn gió núi se lạnh ngày đầu xuân. Góc hiên, mấy cành hoa rừng cắm tạm trong chai nhựa, xanh mát, giản dị.

Ông Tâm không giấu được niềm vui: “Ban đầu hoàn cảnh khó khăn, sạt lở như vậy, giờ được Đảng, Nhà nước hỗ trợ, gia đình cũng tự bỏ thêm tiền ra làm được căn nhà. Dọn nhà xong, tôi tranh thủ xuống thị trấn Bắc Trà My cũ mua ít bánh kẹo, nước ngọt rồi mấy thùng bia. Có điều kiện thì cũng phải mời bà con tới chơi, anh em hàng xóm tới nhà xem cho vui. Tết năm nay, tôi chỉ mong bà con đến nhà chơi thật đông vui, để gia đình được vui lòng”.

Cuối tháng 10 năm ngoái, nước từ thượng nguồn đổ về dữ dội, cả nóc Ông Yên, xã Trà Tân, rung lên trong tiếng gầm của lũ. Chỉ trong vài giờ, gần 20 ngôi nhà bị cuốn trôi hoàn toàn, không còn dấu vết. Người dân may mắn thoát chết vì đã kịp sơ tán. Đợt lũ kinh hoàng đó đã gây thiệt hại nặng nề đối với xã Trà Tân: 18 ngôi nhà bị vùi lấp, hơn 30 điểm sạt lở, nhiều tuyến đường liên xã và Quốc lộ 40B bị hư hỏng. Sau lũ, chính quyền địa phương đã huy động lực lượng dân quân, công an, đoàn viên thanh niên và người dân khẩn trương dựng chỗ ở tạm, di dời người già, trẻ em đến nơi an toàn. Thoát khỏi lũ dữ, bà con trở về cuộc sống thường nhật từ con số 0, ai nấy đều không biết xoay xở từ đâu. 

Gượng dậy sau lũ, người dân nơi đây đến ở tạm, sống xen ghép tại nhà bà con ở làng khác; bếp củi nhóm chung giữa xóm; nồi gạo san sẻ; tấm chiếu trải vội cho trẻ con ngủ chen nhau qua đêm. Nhiều gia đình sẵn lòng nhường nhà cửa, bếp núc, chia sẻ từng nắm gạo, manh áo cho bà con vừa bị mất nhà. Có những bữa cơm toàn rau rừng nhưng ấm nghĩa đồng bào. 

Ông Nguyễn Văn Ba, 65 tuổi nhớ rất rõ quãng thời gian ấy. Căn nhà gỗ cũ cả đời tích góp bị lũ cuốn trôi trong đêm, ông dắt vợ con chạy ngược lên cao, trú tạm đến sáng mới dám quay lại. Ông nói: “Sáng ra nhìn xuống, nhà sụp hết rồi. Những ngày sau đó, ông tính dựng tạm một cái chòi để ở qua mùa mưa. Nhưng rồi bộ đội, dân quân lên tận nơi, giúp dựng lán, hỗ trợ từng phần. Không có anh em bộ đội, chắc cả năm cũng chưa làm xong nhà”.“Ước nguyện của tôi đã thành khi giờ có được căn nhà ở như thế này là quá vui rồi. Còn đồ đạc, vật dụng trong nhà thì vợ chồng tôi sẽ dành dụm dần dần mà sắm thêm. Tết đến, chỉ cần có ấm trà, chén rượu ngồi với bà con cho sum vầy, có con cháu quây quần là mừng. Sang năm, khỏe khoắn rồi lại đi làm rẫy, làm nương, trồng keo mà lo cuộc sống”.

Trong chiến dịch Quang Trung, hàng trăm hộ dân đã được hỗ trợ dựng lại nhà mới. Hãy nghe niềm vui của họ Xuân này:

 Chị Bnướch Thị Ating, ông Alăng Đích ở thôn A Tép, xã A Vương, thành phố Đà Nẵng chia sẻ:“Xúc động nhất là khi các chú bộ đội, công an làm ngày làm đêm, có khi làm đến 2 giờ sáng. Trời mưa cũng cố gắng mặc áo mưa đi làm. Tôi thấy giống như một giấc mơ. Cũng may có Chiến dịch Quang Trung, tôi mới có ngôi nhà mới để ở tránh mưa lũ”.

Ông A Rất Bếp ở thôn A Điêu, xã Đông Giang, thành phố Đà Nẵng:“Tết này vui lắm, có nhà mới là mừng lắm, mừng rất là nhiều. Có nhà mới để ở, không phải như trước đây, suốt hai tháng phải đi ở nhờ nhà người khác”.

Ông Hồ Văn Dũng, người dân thôn 6, xã Trà Tập, thành phố Đà Nẵng:“Cảm ơn chính quyền địa phương và các anh bộ đội chiến sĩ đã giúp đỡ trong thời gian qua, chúc các đồng chí luôn mạnh khoẻ”.

Mùa xuân đang sưởi ấm cuộc sống người dân vùng núi thành phố Đà Nẵng. Những khu tái định cư mới vừa mọc lên, những mái nhà kiên cố nép mình bên triền núi, khói bếp lan nhẹ trong chiều cuối năm. Dưới chân đồi, bà con các làng mới quây quần nấu bánh chưng, thêm củi, thêm nước, thêm tiếng cười.

Mùa xuân đang đến, lòng người vùng chịu ảnh hưởng nặng từ thiên tai đã ấm lại.../.