Năc đoo pr’hát sắc bùa - mưy râu ch’na tinh thần căh choom căh vêy âng manưih Nguồn coh chr’hoong Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình bêl ahay, xoọc đâu năc tỉnh Quảng Trị.

Pazêng t’ngay tơợp c’moo Bính Ngọ 2026, c’bhuh hát sắc bùa chr’val Minh Hóa ơy xập áo dài, khăn đóng, đơơng pr’đươi lướt hơnh deh Tết đhị pazêng pr’loọng coh vel lâng pazêng pr’hat sắc bùa chr’năp pr’hay. Pazêng pr’loọng vêy c’bhuh nâu tước hơnh deh t’ngay tơợp c’moo năc ting bhui har lâh mơ, rơơm c’moo t’mêê liêm choom, bhui har, pr’đoọng pr’đhooi.

Tơợ ha dưm t’ngay 1 Tết, c’bhuh hát sắc bùa tước hơnh deh Tết pazêng pr’loọng coh vel, x’nưl cha gâr, x’nưl xiểng lâng cr’liêng pr’hay sắc bùa vaih đhr’năng ha pruốt ting bhui har lâh mơ, ma nưih t’cooh t’ha, p’niên k’tứi zêng bhui har ting pâh lêy.

Ha dang sắc bùa đăh xuôi ta bhrợ tr’xin nắc sắc bùa đhị Minh Hóa ting r’rộ r’răm prang crâng ca coong. Muy c’bhuh hát buôn năc 5 cha nắc, ma nưih bấc ngai chăp năc bhrợ bh’cộ c’bhuh nâu. Pa bhlầng năc ting j’niêng, c’bhuh hát muy apêê pân jưih a năm, xập áo dài, khăn đóng, tu đhanuôr tin đươi năc rau bọop p’rá âng apêê pân jưih vêy đơơng chô rau liêm choom đoọng ha c’la đong coh c’moo t’mêê.

Anoo Hoàng Việt Anh, ma nưih coh Câu lạc bộ Sắc bùa chr’val Minh Hóa, tỉnh Quảng Trị xay moon, tơợ t’ngay 20 c’xêê 12 âm zập c’moo, tơợ ơy bhuôih đhị miếu vel xang cung năc bêl đhanuôr Minh Hóa choom n’đhưưng n’toong đoọng tơợp bhrợ “sắc bùa t’ngay tết”. Ra diu 29 Tết, đhanuôr pa xưl cha gâr lâng bhuôih j’niêng đoọng ch’gâr cha cha. T’ngay 30 Tết (căh cợ 29 Tết) bêl xơợng x’nưl cha gâr tơợp c’moo âng t’cooh cai sắc, zập phường sắc bùa năc lướt hát hơnh deh Tết tước zập đong tước t’ngay 3 Tết.“Sắc bùa năc rau đăh tinh thần căh choom căh vêy. Xa nay ơy tơợ đanh đhị Minh Hóa năc bêl Tết tước ha pruốt chô, bơơn c’bhuh sắc bùa tước đong hơnh deh Tết năc c’moo đêêc choom bhrợ cha, pr’đoọng, z’lâh rau căh liêm choom coh c’moo ty đoọng moọt c’moo t’mêê bhui har, tệêm ngăn”.

Hát sắc bùa pazêng 3 c’nặt: Lướt diing c’riing đoọng zươc tơợ c’la đong, c’nặt hát bhlầng hơnh deh lâng x’rịa g’luh sắc bùa. Xa nay pr’hat năc bấc cơnh, tơợ loọng p’loọng, đh’nơc pa tước hơnh deh c’moo t’mêê… Zêng đơơng chr’năp rơơm đoọng c’rơ ma mông, chr’noh chr’bêệt bịng zơng bịng đong, pr’loọng đong bhui har, tệêm ngăn.

Đhơ năc ngoọ u bil ặ, ha dợ lâng c’rơ pa zay zư lêy âng apêê lâng lâng rau k’rang âng chính quyền, pr’hat sắc bùa xoọc dưr vaih k’rơ lâh mơ, ơy tước zập đhr’nong đong, trường học đoọng pa choom ha lang t’tun. Pr’căn Đinh Thị Mai Anh, Phó trưởng Phòng Văn hóa chr’val Tân Thành, chr’hoong Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình lalăm a hay, nâu năc chr’val Minh Hóa, tỉnh Quảng đoọng năl, sắc bùa năc căh muy đh’riêng pr’hat, năc đoo bọop p’rá hơnh deh, năc a ngoọn pa têệt loom ma nưih apêê vel bhươl, bhrợ đoọng c’moo t’mêê đhị da ding ca coong ting chr’năp lâh mơ.“Năc pa zưm lâng zập sở, ban, ngành crêê tước đoọng zư lêy lâng pa dưr zập chr’năp văn hóa phi vật thể cơnh hát sắc bùa. Pa ghit bh’rợ xay moon lâng pa choom đoọng ha lang p’niên, pa bhlầng năc pa choom coh nhà trường”.

Hát sắc bùa Minh Hóa căh năc muy rau pr’hat x’nưl ty đanh, năc dzợ rau pa têệt chr’năp âng lịch sử đanh tơợ k’ha riêng c’moo, pa têệt lâng pr’ặt tr’mông âng đhanuôr zập chr’val Dân Hóa, Kim Phú, Kim Điền, Minh Hóa. C’moo 2024, nghệ thuật nâu ơy vinh dự bơơn xay moon năc C’kir văn hóa phi vật thể k’tiếc k’ruung, moon ghit chr’năp đanh mâng lâng chr’năp lalay căh choom tr’luuc./.

ĐỘC ĐÁO ĐỘI HÁT SẮC BÙA ĐI CHÚC TẾT Ở MIỀN NÚI QUẢNG TRỊ

Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, giữa không gian mờ ảo của sương giăng và hương vị Tết nồng đượm tại vùng đất Minh Hóa, những thanh âm rộn ràng của tiếng trống, tiếng chiêng hòa cùng lời ca mộc mạc lại vang lên. Đó chính là hát sắc bùa – một món ăn tinh thần không thể thiếu, một “linh hồn” văn hóa của người Nguồn (huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình trước đây, nay là tỉnh Quảng Trị).  

Những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026 vừa qua, đội hát sắc bùa xã Minh Hóa tươm tất áo dài, khăn đóng, mang theo đạo cụ đến chúc Tết tại các gia đình trong làng với những bài hát sắc bùa độc đáo. Những gia đình được đội đến xông đất chúc xuân đầu năm thêm niềm tin vào một năm mới tốt lành, may mắn, hạnh phúc.

Từ tối mồng 1 Tết, đội hát sắc bùa đến chúc Tết các gia đình trong làng, tiếng trống, tiếng xiểng cùng những ca từ hòa vào điệu sắc bùa, không khí xuân rộn ràng cả một góc làng, người già cho đến trẻ em, ai ai cũng háo hức đến xem.

Nếu sắc bùa ở vùng đồng bằng thường nhẹ nhàng, thì sắc bùa Minh Hóa mang âm hưởng trầm bổng, mạnh mẽ của núi rừng. Một đội hát thường có 5 người, do một người có uy tín làm đội trưởng. Đặc biệt, theo truyền thống, đội hát chỉ gồm những người đàn ông mặc áo dài, khăn đóng, bởi người dân tin rằng lời chúc từ đấng nam nhi sẽ mang lại phước lộc, sự hanh thông và mạnh mẽ cho gia chủ trong năm mới. 

Anh Hoàng Việt Anh, thành viên Câu lạc bộ Sắc bùa xã Minh Hóa, tỉnh Quảng Trị tâm sự, từ ngày 20 tháng chạp hằng năm, sau khi làm lễ ở miếu làng xong cũng là lúc người dân Minh Hóa được phép khai trống, phát trống để bước vào tục “sắc bùa ngày tết”. Sáng 29 tháng Chạp, người dân đem trống ra “nuôi cơm” hay còn gọi cho trống ăn cơm. Hôm 30 Tết (hoặc 29 Tết) khi nghe khẩu hiệu phát trống khai xuân của ông cai sắc, tất cả các phường sắc bùa đi hát chúc tết từng nhà cho đến hết ngày mồng 3 tết.“Sắc bùa là món ăn tinh thần không thể thiếu. Quan niệm dân gian của người Minh Hóa là khi Tết đến, được đoàn sắc bùa đến nhà chúc Tết thì năm đó sẽ làm ăn phát đạt, may mắn, xua đi những cái xui xẻo của năm cũ để bước tới năm mới bình an, vạn sự như ý”.

Cấu trúc của một cuộc hát sắc bùa gồm 3 phần chặt chẽ: Dạo cổng để xin phép chủ nhà, phần hát chính chúc tụng và phần kết thúc. Nội dung các bài hát vô cùng phong phú, từ Mở cửa, Xưng danh đến Chúc năm mới, Đóng bùa... Tất cả đều mang ý nghĩa cầu chúc sức khỏe, mùa màng bội thu và hạnh phúc.

Dù đã có những lúc tưởng chừng mai một, nhưng với tâm huyết của các thế hệ và sự quan tâm của chính quyền, làn điệu sắc bùa đang hồi sinh mạnh mẽ, len lỏi vào từng nếp nhà, trường học để trao truyền cho thế hệ mai sau. Bà Đinh Thị Mai Anh, Phó trưởng Phòng Văn hóa xã Tân Thành, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình trước đây, nay là xã Minh Hóa, tỉnh Quảng Trị cho hay, sắc bùa không chỉ là tiếng hát, đó là lời chúc lành, là sợi dây kết nối tình làng nghĩa xóm, làm cho mùa xuân vùng cao thêm phần ý nghĩa.“Sẽ phối hợp với các sở, ban, ngành liên quan để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể như hát sắc bùa. Chú trọng công tác tuyên truyền và truyền dạy cho các thế hệ trẻ, đặc biệt từ trong nhà trường”.

Hát sắc bùa Minh Hóa không đơn thuần là một loại hình âm nhạc dân gian, mà là sự kết tinh của lịch sử hàng trăm năm, gắn liền với nhịp sống của người dân các xã Dân Hóa, Kim Phú, Kim Điền, Minh Hóa. Năm 2024, nghệ thuật này đã vinh dự được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, khẳng định giá trị bền bỉ và bản sắc riêng biệt không thể pha trộn./.