Tơợ ta rựp brương, đhị tang vêêl đông ơy n’leh đợ pr’hoọm liêm t’mêê. Apêê t’cooh, p’niên k’tứi, đhanuôr lươt pa bhrợ ch’ngai chô ooy vêêl đông đh’rưah pa zưm lâng ta mooi ch’ngai đăn zâp đăh chô k’rong pa zưm liêm zâp. Xa nưl cha gâr k’đươi moon, đợ p’rá cr’chăng pa zưm đh’rưah đhị râu n’tạp têy, g’rooh k’rơ bhui har ooy đợ t’ngay tơợp c’moo. Plêệng k’tiêc cha ngaách liêm coh Huế, bhiệc bhan Đu Tiên căh nặc mưy râu chr’ơh bh’lêê bh’la t’ngay Tết, năc dzợ g’luh rơơm kiêng boo đhí liêm crêê, mưy hân noo bơơn bhrợ liêm bâc, zâp ngai đông xang têêm ngăn, bhui har. Bêl đâu cung nặc bêl đoọng lêy bhrợ pa nhâm pr’ăt tr’mung coh vêêl đông, pa dưr pr’ăt bh’rợ đoàn kết lâng râu hâng hơnh ooy đăh râu ty chr’năp âng vêêl bhươl. Anoo Đào Duy Thanh, đhanuôr coh vêêl Gia Viên bhui har moon:

“Nâu đoo năc bhiệc bhan Đu Tiên ty chr’năp âng vêêl đông ơy vaih tơợ ahay tươc đâu. Ooy đâu đoọng zươc rơơm boo đhí liêm crêê, lâh mơ năc đoọng lêy chi ơh pa dưr c’rơ tơợp c’moo t’mêê, đhi noo coh vêêl đông đoàn kết, ăt tơt đh’rưah liêm. Đu Tiên năc râu ty chr’năp âng a’conh a’bhướp a’hây đợc đoọng, c’moo n’đoo cung bhrợ”.

Râu lêy bhrợ đhr’vư nâu năc đợ c’năt cram griing, dal lâng nhâm, lêy pay liêm ghit tơợ lăm Tết. Tơợ t’ngay 30 Tết, đhanuôr coh vêêl đông ơy bhrợ pa dưr đhr’vư, ra văng liêm ghit đoọng ha đợ t’ngay pa choom chi ơh tơơm ha pruôt. Ting cơnh j’niêng bh’rợ tơợ đanh, râu chr’ơh bha lâng âng bhiệc bhan đha vư nâu năc âng apêê pân jưih coh vêêl, lêy bhrợ p’căh c’rơ t’bách âng đay. Hân đhơ cơnh đêêc, acoon a’đhi coh vêêl căh cậ ta mooi ch’ngai đăn cung choom lêy ting dzoọc đha vư zươc rơơm pr’đoọng pr’đhooi c’moo t’mêê.

Tơợp bhiệc bhan nâu năc j’niêng bh’rợ lêy bhrợ liêm ta nih âng mưy t’cooh bha lâng bâc ngai chăp coh vêêl đông lêy bhrợ. Đhị xa nập áo dài, khăn lêy bhrợ pa liêm, manưih lêy dzoọc đha vư lăm đh’rưah lâng zươc rơơm mưy c’moo t’mêê têêm ngăn, liêm buôn. Xang nặc, đhị tang vêêl đông r’rộ r’răm lâng đợ g’luh pâh chi ơh pr’hay âng apêê pân jưih. Zâp g’luh đha vư coh dal năc ting bhrợ apêê lêy k’hươnh cơnh, ha dợ xang nặc ting g’rooh n’tạp têy bhui har.

Râu pr’hay chr’năp lâng cung năc râu zr’năh k’đhạp bhlâng âng Đu Tiên nâu năc khăn bhrông dông đợc dal lâh mơ bhrợ đhr’vư nâu. Apêê ting pâh chi ơh nâu lêy đha vư ha cơnh đoọng dưr păr ch’ngai, crêê nhịp, zâp c’rơ lâng đơơh lêy pay khăn bhrông nâu. Chr’ơh nâu năc lêy vêy bâc c’rơ, đa đơơh, grơơ nhool lâng lêy p’đhiêr đha vư liêm crêê. Đhị bêl đhr’vư nâu gợ tươc đhị dal bhlâng, nâu đoo căh nặc mưy râu chr’ơh năc dzợ c’leh bh’rợ âng râu cr’noọ cr’niêng dưr băr dzang lâng pa gơi moon râu cr’noọ crniêng tơợp c’moo. T’cooh Bùi Diên Bình, p’căh mặt Hội đồng tô bhuh vêêl Gia Viên, phường Phong Thái, thành phố Huế đoọng năl:

“Truyền thống coh vêêl Đu Tiên bhui har chi ơh ha pruốt lâng zươc rơơm boo đhí liêm crêê, đhanuôr coh vêêl đông têêm ngăn. T’ngay 30 vêêl đông bhrợ pa dưr đhr’vư, ting lêy pa choom chi ơh ooy 3 t’ngay, tươc t’ngay 4 Tết năc vêêl đông bhrợ bhiệc bhan nâu. Đu Tiên ơy vaih tơợ đenh, nâu cơy vêy chọ a’ngoọn ooy manưih, ha dợ ahay căh vêy a’ngoọn ha dợ cung doọ râu lưm căh pr’đoọng”.

Lươt zi lâh k’ha riêng c’moo zư lêy, bhiệc bhan Đu Tiên vêêl Gia Viên ơy vaih đhị lêy chô chi ơh văn hoá tơợp ha pruốt âng đhanuôr coh vêêl đông. Đhị râu lêy đha vư coh dal, đhanuôr lêy pa gơi moon râu cr’noọ cr’niêng mưy c’moo têêm ngăn, k’van k’bhộ, t’bhlâng pa zưm c’rơ pa dưr vêêl bhươl ting t’ngay ting k’rơ k’van./.

TƯNG BỪNG HỘI ĐU TIÊN TRUYỀN THỐNG LÀNG GIA VIÊN (HUẾ)

Mỗi độ Tết đến, Xuân về, khi những tia nắng xuân còn dịu nhẹ trải xuống mái ngói rêu phong và những hàng tre trước ngõ, người dân làng Gia Viên, phường Phong Thái, thành phố Huế lại rộn ràng bước vào hội Đu Tiên truyền thống – một sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc đã bền bỉ hiện diện trong đời sống cộng đồng qua bao thế hệ

Từ tinh mơ, sân làng đã rực rỡ sắc áo mới. Người già, trẻ nhỏ, bà con xa quê trở về sum họp cùng du khách gần xa đều tề tựu đông đủ. Tiếng trống hội giục giã, tiếng cười nói hòa trong những tràng pháo tay, reo hò cổ vũ làm bừng lên không khí náo nức của những ngày đầu năm. Trong tiết trời trong trẻo của xứ Huế, hội Đu Tiên không chỉ đơn thuần là một trò chơi dân gian ngày Tết, mà còn là dịp gửi gắm ước mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhà nhà an vui, người người hạnh phúc. Đây cũng là thời khắc để thắt chặt nghĩa tình xóm làng, hun đúc tinh thần đoàn kết và niềm tự hào về truyền thống quê hương. Anh Đào Duy Thanh, người dân làng Gia Viên hào hứng chia sẻ:

“Đây là hội Đu Tiên truyền thống của làng từ ngày xưa đến bây giờ. Ở đây để cầu cho mưa thuận gió hòa, chủ yếu là để rèn luyện sức khỏe đầu năm, anh em trong làng đoàn kết, gắn bó với nhau. Đu Tiên là truyền thống cha ông để lại, năm nào cũng tổ chức”.

Cây đu được dựng bằng những thân tre già, cao và chắc, chọn lựa kỹ càng từ trước Tết. Ngay từ ngày 30 Tết, dân làng đã làm lễ dựng đu, chuẩn bị chu đáo cho những ngày tập luyện đầu xuân. Theo phong tục lâu đời, phần tranh tài chính của hội đu dành cho nam giới trong làng, thể hiện tinh thần thượng võ và sức mạnh trai tráng. Tuy nhiên, con em trong làng hay du khách gần xa cũng có thể tham gia đánh đu cầu may đầu năm mới.

Mở đầu hội là nghi thức khai hội trang trọng do một bô lão uy tín thực hiện. Trong tà áo dài, khăn đóng chỉnh tề, vị cao niên thực hiện những nhịp đu đầu tiên – từng chuyển động nhịp nhàng như lời chúc cho một năm mới bình an, thuận lợi. Sau nghi lễ, sân làng thực sự bùng nổ với những màn tranh tài sôi nổi của các nam thanh niên. Mỗi nhịp đu vút cao là một lần người xem nín thở, rồi lại vỡ òa trong tiếng reo hò cổ vũ.

Điểm hấp dẫn và cũng là thử thách lớn nhất của hội Đu Tiên chính là chiếc khăn hồng được treo cao hơn đỉnh giá đu. Người tham gia phải đưa cánh đu bay thật cao, đúng nhịp, đủ lực và thật khéo léo để giật được chiếc khăn ấy. Trò chơi đòi hỏi sức khỏe, sự dẻo dai, lòng dũng cảm và khả năng điều khiển nhịp đu chính xác. Trong khoảnh khắc cánh đu chạm tới đỉnh cao nhất, giữa nền trời xuân xanh biếc, đó không chỉ là cuộc tranh tài mà còn là biểu tượng của khát vọng vươn lên, chinh phục và gửi trao ước mơ đầu năm. Ông Bùi Diên Bình, đại diện Hội đồng gia tộc làng Gia Viên, phường Phong Thái, thành phố Huế cho biết:

“Truyền thống trong làng Đu Tiên vui xuân và cầu mưa thuận gió hòa, dân làng yên ổn. Ngày 30 làng làm lễ dựng đu, dân làng tập luyện trong 3 ngày, đến ngày 4 Tết làng tổ chức hội đu. Đu Tiên có từ lâu đời rồi, bây giờ có giây bảo hộ, chứ hồi xưa không có dây bảo hộ nhưng chưa bao giờ xảy ra sự cố gì”

Trải qua hàng trăm năm gìn giữ, hội Đu Tiên làng Gia Viên đã trở thành điểm hẹn văn hóa đầu xuân của người dân địa phương. Trong nhịp đu vút cao, người dân gửi gắm ước vọng về một năm mới an khang, thịnh vượng, tiếp tục chung sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp./.