Tơợ xa  nay bh’rợ Dự án 8 đăh bhrợ cơnh liêm ma mơ bhlưa n’đil, n’jưih âng xa nay bh’rợ k’tiếc k’ruung, apêê trường học bán trú lâng Hội Pân đil vel bhươl da ding ca coong ơy bhrợ bấc cơnh đoọng xay moon zập xa nay. Jưah lâng zập g’luh sinh hoạt vel bhươl trực tiếp, bhiệc pa choom đươi zập công nghệ, thiết kế poster ảnh lâng pa căh xa nay pháp luật đăh zập trang Fanpage, nhóm Zalo năc ơy zooi pa dưr dal c’năl đoọng ha đhanuôr Cơ Tu, zư lêy quyền p’niên k’tứi lâng zooi ađhi amoó bhrợ cha.

C’moo học 2026-2027 nâu, trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học - Trung học Cơ sở Bến Giằng vêy lâh 1.700 học sinh. Nâu năc ruh c’moo vaih chr’năp pr’ặt tr’mông ha dợ cung buôn crêê rau căh liêm, bơơn pay diic điêl tơợ đâh. Tu cơnh đêêc, jưah lâng bh’rợ pa dưr dal bh’nơơn pa too pa choom, nhà trường pa ghit bhrợ bấc bh’rợ ngoại khóa, xay moon đăh c’năl c’rơ tr’mông n’niên ca coon đhị apêê p’niên x’dơơr. Tơợ zập xa nay cơnh diễn tiểu phẩm, tiết mục văn nghệ, chr’ơh, apêê thầy cô giáo ơy pa zưm xay moon ooy ruh c’moo, cr’noọ cr’niêng âng n’đil n’jưih pa choom đoọng ha pêê a đhi năl k’rang c’la đay lâng năl zập xa nay crêê tước ruh c’moo cung cơnh pr’ặt tr’mông đhị ruh âng đay đoọng cha groong rau căh liêm dưr vaih.

Cô Vương Thị Ánh, Hiệu trưởng trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học - Trung học Cơ sở Bến Giằng xay moon, tơợ bh’rợ cơnh tọa đàm “Rau ađhi kiêng moon” căh cợ xay pa căh đăh trang Facebook, nhà trường chroi k’rong pa dưr c’năl tự giác ting xơợng xa nay pháp luật ooy quyền p’niên k’tứi, rau liêm ma mơ bhlưa n’đil, n’jưih, cha groong bh’rợ lết xa nay pháp luật đoọng ha học sinh tơợ ruh tơợp t’ha:“P’niên n’đil năc ma nưih crêê zâng lâng đhr’năng bơơn k’diic tơợ k’tứi bấc lâh tu cơnh đêêc nhà trường cung xay moon ghit ooy xa nay nâu đoọng ha p’niên n’đil k’tứi. Tơợ xa nay xay moon nâu, apêê a đhi bơơn ting xay prá, apêê đhi xrặ ooy cr’noọ âng đay đhị t’la bha ar, t’moọt ooy thùng xang năc apêê cô k’rong pa zêng. Tơợ đêêc, apêê cô prá xay cớ lâng apêê ađhi đoọng ha pêê năl, pa choom đoọng ha pêê bhrợ. R’dợ năc apêê a đhi cung năl. 10 c’moo chô ooy đâu năc cơnh học sinh âng trường tơợ lớp 6 tước lớp 9, doọ ađhi n’đoo crêê zr’năh căh cợ bơơn k’diic tơợ đâh”.

Ma nưih Cơ Tu, Ve, Tà Riêng đhị apêê chr’val da ding ca coong Tây Giang, Bến Giằng, Nam Giang vêy muy grăng văn há chr’năp bhlầng. Ha dợ, đăh hoọng pazêng đhăm crâng pơ-mu đanh c’moo, đăh hoọng pazêng bêệ Gươl, dzợ pazêng j’niêng cr’bưn căh liêm ta nih, đhr’năng bơơn k’diic pay k’điêl tơợ p’niên k’tứi, tr’pay lâng ma nưih coh k’bhuh xoọng. Tơợ pazêng bha ar xay moon, pazêng g’luh prá xay, pa too pa choom, bhiệc zêl lơi j’niêng cr’bưn căh ta nih liêm ơy tươc zập pr’loọng đong, coh zập chu họp vel đăh đh’riêng p’rá âng apêê t’cooh bhuơl, trưởng cr’noon, ma nưih bấc ngai chăp.

T’cooh Doãn Phú ặt chr’val Bến Giằng truih:“Bấc ngai căh lâh năl ghit ooy bhiệc bơơn k’diic k’điêl tơợ p’niên tu cơnh lalăm a hay “đoọng coon bơơn k’díc, zươc jập nha bấc”, tu cơnh đêêc năc hêê lêy xay moon đoọng đhậu bhưah, ghit liêm bhlầng đoọng ha đhanuôr zập ngai zêng năl năc đoo bh’rợ pháp luật căh đoọng bhrợ. Tợơ bấc chu xay moon cơnh đêêc ơy choom k’đhơợng zêl bấc tu bhiệc. Acu năl ngai bơơn k’diic, pay k’điêl tơợ k’tứi năc cu tước moon, căh đoọng pay, đương tước zập c’moo năc vêy choom đoọng tr’bơơn”.

Xa nay đăh zêl, cha groong đhr’năng bơơn k’diic, pay k’điêl tơợ k’tứi, tr’pay lâng ma nưih coh bhuh xoọng ơy pa căh ta luôn coh zập nhóm Zalo âng vel lâng zập nêng tảng mạng xã hội. Xa nay xay moon k’rong ooy zập quy định pháp luật đăh tr’bơơn tr’pay dic điêl; zêl cha groong đhr’năng bơơn k’dic, pay k’điêl tơợ k’tứi, pay ma nưih coh bhuh xoọng. Đh’rưah, pa zưm c’năl đăh liêm ma mơ chr’năp bhlưa n’đil lâng n’jưih; cha groong tr’vay tr’pooh coh pr’loọng đong; zư lêy k’rang p’niên k’tứi crêê ta zr’năh. Pr’căn Đinh Thị Thết, Chủ tịch Hội Pân đil chr’val da ding ca coong Đông Giang đoọng năl, Hội pa ghit pa choom đoọng chi hội, apêê tổ, c’bhuh pa zưm prá xay pazêng xa nay âng bh’rợ k’tiếc k’ruung coh zập g’luh sinh hoạt:“Bhiệc xay moon xa nay nâu coh bh’rợ âng k’tiếc k’ruung năc xa nay dự án 8. Zập xa nay crêê tước năc lâng chr’năp âng hội, a zi ơy pa căh ooy c’bhuh Zalo sinh hoạt chi hội căh cợ đhị Fanpage. Tu xoọc đâu, a đhi amoó đhị zập chi hội zêng ơy năl.  Lalăm ahay, a đhi amoó căh ơy choom đươi chat GPT, Gemini, ha dợ xoọc đâu nắc ơy choom bhrợ poster ảnh đoọng pa căh xa nay ting pr’hay lâh, tơợ đêêc bấc ngai năl tước”.

Dự án 8 “Bhrợ rau liêm ma mơ bhlưa n’đil n’jưih lâng bhlêh lơi pazêng xa nay xã  hội liêm ta nih, pr’hân cơnh lâng pân đil lâng p’niên k’tứi” đăh xa nay bh’rợ âng k’tiếc k’ruung zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding ca coong, cr’chăl 2026 – 2030 năc ơy bơơn Hội Liên hiệp pân đil zập chr’val da ding ca coong đăh Tây thành phố Đà Nẵng xay bhrợ đâh loon, liêm choom, bh’nơơn dal. Pr’căn Đinh Thị Hồng Nghiệp, Chủ tịch Hội Liên hiệp Pân đil chr’val Sông Kôn đoọng năl Hội ơy bhrợ t’vaih apêê Tổ truyền thông vel bhươl đhị zập vel tơợ ơy xang ra pặ pa zưm. Apêê tổ truyền thông vel bhươl nâu năc poong pa têệt đoọng ha pazêng xa nay năc đoo tước đâh lâh, đăn lâh đoọng ha đhanuôr.“Đhị cr’chăl hay, Hội Liên hiệp Pân đil chr’val Sông Kôn  pa ghit xa nay bh’rợ âng k’tiếc k’ruung đăh zêl, cha groong tr’vay tr’pooh coh pr’loọng đong, pa dưr pr’ặt tr’mông liêm ma mơ, bhrợ liêm xa nay t’pâh pa dưr pr’loọng đong bhui har têệm ngăn. Bấc ađhi amoó ting pâh, ting xơợng bhrợ bấc. Jưah lâng đêêc, cung vêy bấc ađhi amoó bhrợ cha ch’ngai căh vêy ting pâh sinh hoạt năc tơợ zalo, apêê ting bhrợ liêm choom. Xoọc đâu, coh chr’val năc dzợ bơr pêê crêê zâng lâng đhr’năng k’diic vay pooh. Mơ lơơng năc zêng ặt ma mông liêm crêê”.

T’cooh Đỗ Hữu Tùng, Chủ tịch UBND chr’val da ding ca coong Sông Kôn moon, bh’rợ xay moon căh muy pa đhêy đhị pazêng hội nghị k’rong năc lêy bơơn bhrợ ta luôn đhị zập vel bhươl, pa bhlầng năc đhị vêy bấc đhanuôr acoon coh lâng pazêng vel đong dzợ vaih đhr’năng tr’bơơn tr’pay diic điêl tơợ p’niên k’tứi:“Coh cr’chăl hay cung cơnh tước đâu, chr’val xay moon, k’đươi t’pâh coh đoàn viên, hội viên xay moon, t’pâhma nưih đong, đhanuôr pa xiêr đhr’năng tr’bơơn tr’pay tơợ p’niên k’tứi, pay ma nưih coh k’bhuh xoọng đhị zr’lụ đhanuôr acoon coh. Nâu năc xa nay chr’năp đoọng bhrợ cơnh ooy zư lêy chr’năp văn hóa truyền thống, văn hóa Cơ Tu lâng pa dưr liêm m’ma coon ma nưih”.

Bhiệc zêl lơi j’niêng cr’bưn căh ta nih  liêm, tr’bơơn tr’pay tơợ dzợ k’tứi, pa dưr chr’năp văn hóa âng đhanuôr zập c’bhuh acoon coh đăh tây thành phố Đà Nẵng k’đươi rau pa zưm têy đanh mâng lâh mơ âng pazêng xã hội, lâng lâh mơ nắc rau tr’xăl c’năl tơợ pazêng ma nưih pa conh, pa căn lâng lang p’niên zr’lụ da ding ca coong./.

TRUYỀN THÔNG ĐA PHƯƠNG TIỆN ĐẨY LÙI HỦ TỤC, TẢO HÔN TẠI VÙNG CAO MIỀN NÚI ĐÀ NẴNG

Việc ứng dụng truyền thông đa phương tiện kết hợp với phát huy vai trò của các già làng, người có uy tín đang tạo ra những chuyển biến tích cực trong công tác bài trừ hủ tục, nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại các xã miền núi phía Tây thành phố Đà Nẵng.

Thông qua Dự án 8 về thực hiện bình đẳng giới thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia, các trường học bán trú và Hội Phụ nữ cơ sở tại các xã miền núi đã đa dạng hóa hình thức tuyên truyền. Bên cạnh các buổi sinh hoạt cộng đồng trực tiếp, việc tập huấn ứng dụng công nghệ, thiết kế poster ảnh và chia sẻ thông tin pháp luật qua các trang Fanpage, nhóm Zalo đã giúp nâng cao nhận thức của đồng bào Cơ Tu, bảo vệ quyền trẻ em và hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ ngay từ cơ sở.

Năm học 2026-2027 này, trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học - Trung học Cơ sở Bến Giằng có hơn 1.700 học sinh. Đây là lứa tuổi hình thành nhân cách nhưng cũng dễ bị xâm hại, tảo hôn. Vì vậy, bên cạnh công tác nâng cao chất lượng giáo dục, nhà trường chú ý tổ chức nhiều hoạt động ngoại khóa, truyền thông về kiến thức sức khỏe sinh sản vị thanh niên. Thông qua các hoạt động như trình diễn tiểu phẩm, tiết mục văn nghệ, trò chơi, các thầy, cô giáo lồng ghép truyền thông về lứa tuổi tâm sinh lý cả nam và nữ, hướng dẫn các em biết cách tự trang bị kiến thức kỹ năng phòng, chống xâm hại.  

Cô Vương Thị Ánh, Hiệu trưởng trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học - Trung học Cơ sở Bến Giằng tâm sự, thông qua các hoạt động như tọa đàm “Điều em muốn nói” hay tuyên truyền qua các trang Facebook, nhà trường góp phần từng bước hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật về quyền trẻ em, luật bình đăng giới, phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật cho học sinh ngay từ tuổi mới lớn:“Trẻ em gái là nạn nhân của tảo hôn và xâm hại sẽ nặng hơn nên nhà trường cũng nhấn mạnh về nội dung truyền thông cho các trẻ em gái. Thông qua những buổi truyền thông nội dung này, các em được lấy ý kiến, cho các em tự do thoải mái ghi những điều thầm kín vào mảnh giấy nhỏ, bỏ vào thùng rồi các cô tổng hợp. Từ đó, các cô trao đổi lại với các em từng điều nhỏ, từ những điều thầm kín nhất, hướng dẫn cho các em. Dần dà rồi các em cũng tự có kỹ năng hơn. Cũng 10 năm trở lại đây thì riêng học sinh của nhà trường từ lớp 6 đến lớp 9, không có em nào là nạn nhân bị xâm hại hoặc tảo hôn”.

Người Cơ Tu, Ve, Tà Riêng ở các xã vùng cao Tây Giang, Bến Giằng, Nam Giang có một kho tàng văn hóa đậm đà bản sắc. Thế nhưng, đằng sau những cánh rừng pơ - mu đại thụ, đằng sau những nếp nhà Gươl, vẫn còn đó những nguy cơ về hủ tục, nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Thông qua những tờ rơi, những buổi tuyên truyền, việc bài trừ tảo hôn đã đến từng gia đình, trong từng buổi họp làng thông qua tiếng nói của các già làng, trưởng bản, người có uy tín.

Già làng Doãn Phú ở xã Bến Giằng kể:“Nhiều người chưa hiểu về tảo hôn vì như ngày xưa thường hay “gả con nhỏ, đòi của nhiều”, mình phải tuyên truyền thật sâu rộng để bà con ai cũng hiểu được” khỏi vấn đề tảo hôn, bởi đó là pháp luật cấm, tôi ngăn chặn được nhiều. Có mấy vụ định kết hôn sớm nhưng tôi phát hiện ngăn chặn không cho kết hôn, để cho đủ tuổi mới được kết hôn”.

Nội dung về phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống còn được đăng tải thường xuyên trên các nhóm Zalo của thôn và các nền tảng mạng xã hội. Nội dung tuyên truyền tập trung vào các quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình; phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Đồng thời, lồng ghép kiến thức về bình đẳng giới; phòng, chống bạo lực gia đình; bảo vệ, chăm sóc trẻ em và phòng, chống xâm hại phụ nữ, trẻ em. Bà Đinh Thị Thết, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã miền núi Đông Giang cho biết, Hội chủ động hướng dẫn, định hướng các chi hội, các tổ nhóm lồng ghép những nội dung của chương trình mục tiêu quốc gia trong các buổi sinh hoạt:“Việc tuyên truyền nội dung này trong chương trình mục tiêu quốc gia là thuộc chương trình dự án 8. Tất cả các nội dung liên quan thì với vai trò của hội, chúng tôi đưa vào các nhóm zalo sinh hoạt chi hội hoặc trên Fanpage. Bởi hiện nay, chị em ở các chi hội đều tiếp cận được. Trước đây, chị em chưa biết sử dụng chat GPT, Gemini, còn hiện nay, chúng tôi đã tập huấn cho chị em và chị em có thể đưa những hình ảnh, chị em có thể tạo poster ảnh vào nhóm để các nội dung của chương trình được sinh động, từ đó lan tỏa được”.

Dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề xã hội cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em” trong Chương trình Mục tiêu quốc gia vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giai đoạn 2026-2030 đã được Hội Liên hiệp phụ nữ các xã miền núi phía Tây thành phố Đà Nẵng triển khai kịp thời, hiệu quả. Bà Đinh Thị Hồng Nghiệp, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Sông Kôn cho hay Hội đã thành lập các Tổ truyền thông cộng đồng tại các thôn mới sau sắp xếp. Các tổ truyền thông cộng đồng chính là cầu nối để đưa những nội dung đó đến gần người dân hơn.“Trong thời gian qua, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Sông Kôn xem trọng Chương trình mục tiêu quốc gia hạng mục phòng, chống bạo lực gia đình, xây dựng bình đẳng giới, làm tốt công tác tuyên truyền, triển khai các cuộc vận động xây dựng gia đình bình đẳng, hạnh phúc. Đa số các chị em tham gia hưởng ứng, chấp hành thực hiện rất cao. Bên cạnh đó, cũng có một số chị đi làm ăn xa không dự sinh hoạt trực tiếp được việc này, nhưng thông qua zalo nhóm, các chị thực hiện rất tốt. Hiện nay, trong xã chỉ còn vài chị còn có biểu hiện nằm trong nhóm còn bạo lực gia đình. Còn đa số chị em sống rất bình đẳng, thương yêu nhau và rất hạnh phúc”.

Ông Đỗ Hữu Tùng, Chủ tịch UBND xã miền núi Sông Kôn cho rằng, hoạt động truyền thông không thể chỉ dừng ở những hội nghị tập trung mà cần được duy trì thường xuyên tại thôn bản, nhất là những nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số và những địa bàn còn nguy cơ xảy ra tảo hôn:“Trong thời gian qua cũng như sắp tới, xã tuyên truyền, vận động trong đoàn viên, hội viên tuyên truyền vận động hội viên, người dân, người thân của mình giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là vấn đề rất quan trọng để làm sao bảo tồn giữ gìn nét văn hóa truyền thống, văn hóa Cơ Tu và phát triển được nòi giống”.

Việc đẩy lùi hủ tục, nạn tảo hôn, phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số phía tây thành phố Đà Nẵng đòi hỏi sự chung tay bền bỉ hơn nữa của toàn xã hội, và trên hết là sự thay đổi nhận thức từ chính những người cha, người mẹ và thế hệ trẻ vùng cao./.