Tỉnh Ninh Thuận xoọc ắt cóh hân noo p’răng puýh, xơớt goÓh, có t’ngay p’răng puýh pa bhlâng, hân đhơ cơnh đêếc pr’lúh cr’ăy k’hir xuất huyết dzợ dưr váih k’rơ, cóh đêếc vêy đhị zr’lụ đhanuôr acoon cóh Chăm ắt mamông.

 Ting cơnh Bác sĩ Nguyễn Nhị Linh- Giám đốc Trung tâm y tế dự phòng tỉnh Ninh Thuận, hân đhơ doọ ơy dưr váih trơơi boọ bấc ooy, nắc pr’lúh k’hir xuất huyết xoọc vêy đhr’năng dưr váih k’rơ. Dáp tợơ tr’nơớp c’moo tước nâu cơy, tỉnh Ninh Thuận ơy bơơn lêy 287 cha nắc crêê k’hir xuất huyết, t’piing lâng c’moo 2015 m’bứi m’mơ 10 cha nắc. Nâu đoo nắc tơợ bêl ahay tước nâu cơy doọ buôn dưr váih, cóh bấc c’moo ahay, k’hir xuất huyết nắc đhiệp váih cóh hân noo boo. Cóh Ninh Thuận, tơợ tr’nơớp c’xêê 6 tước c’xêê 11 nắc cr’chăl dưr váih pr’lúh k’hir xuất huyết. Tu cr’chăl n’nâu nắc hân noo boo, k’gơu váih bấc cóh a bóc đác, z’roóh đác lâng cóh bể đác, pazêng rau cr’độ vêy ta đớc cóh c’choor vêy đác… Hân đhơ cơnh đêếc, tơợ bh’rợ ch’mêết lêy đhị apêê vel đong cóh tỉnh, đhr’năng pr’loọng đong vêy pr’đươi k’độ đác nắc bấc pa bhlâng cr’vóc cr’véc tước 46%. Nâu đoo nắc rau liêm crêê đoọng ha k’gơu dưr váih lâng pa trơơi pr’lúh cr’ăy. Đoọng đơớh loon zâl cha groong pr’lúh cr’ăy k’hir xuất huyết dưr váih k’rơ, bh’rợ tr’nêng liêm choom bhlâng cóh xoọc đâu âng apêê pr’loọng đong nắc t’bhlâng lêệng c’chêết cr’vóc cr’véc. Đươi vêy ta lướt xay moon, p’too pa choom ooy rau tu lâng bh’rợ zâl cha groong pr’lúh cr’ăy k’hir xuất huyết, pr’loọng đong a ngắh Nguyễn Thị Củi ắt cóh cr’noon Phước Nhơn 3, chr’val Xuân Hải, chr’hoong Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận ắt píh doóh, pa liêm pa sạch đông xang, xal xraách bhơi xấc cóh toor đong.

Cr’noon xay moon pazêng pr’loọng đong hân đoo vêy pr’đươi k’độ đác nắc vêy tr’lắp, ắt mamông sạch liêm, p’niên bếch cóh t’ngay nắc dzông mùng… azi ơy bhrợ têng cơnh đêếc đoọng doọ crêê pr’lúh cr’ăy k’hir xuất huyết.

Chr’val Xuân Hải, chr’hoong Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận nắc vel đong vêy bấc đhanuôr Chăm ắt mamông lâng nắc ơy vêy manuýh crêê k’hir xuất huyết tơợ tr’nơớp c’moo tước nâu cơy nắc 4 cha nắc t’piing lâng cr’chăl n’nâu cóh c’moo 2015 nắc doọ vêy manuýh hân đoo crêê. Đươi vêy p’too moon loon đơớh âng vel đong lâng ngành y tế, pa bhlâng nắc rau t’bhlâng âng y tế bhươl cr’noon… tước cr’chăl n’nâu cóh chr’val Xuân Hải doọ vêy ngai crêê k’hir xuất huyết. Bác sĩ Thành Thị NGọc Lịch, Trưởng Trạm y tế chr’val Xuân Hải, chr’hoong Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận prá:

Cóh cr’chăl ahay vêy manuýh crêê k’hir xuất huyết nắc doọ manuýh hân đoo crêê chêết bil. Bêl bơơn lêy crêê k’hir xuất huyết, azi vêy bấc bh’rợ, Trạm t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ zư lêy c’rơ đoọng ha đhanuôr đh’rứah lâng apêê ban ngành đoàn thể lướt xay moon p’too pa choom ooy đhr’năng âng pr’lúh cr’ăy, ta đang moon đhanuôr pa liêm pa sạch môi trường… cơnh lơơng cậ azi p’too pa choom đhanuôr n’năl lâng bơơn lêy đơớh đhr’năng âng k’hir xuất huyết, đoọng loon đơớh đơơng âng tước ooy zr’lụ pa dứah. Xoọc đâu, pr’lúh cr’ăy k’hir xuất huyết đhị vel đông doọ dzợ vêy.

Đợ manuýh crêê k’hir xuất huyết tơợ tr’nơớp c’moo tước nâu cơy cóh tỉnh bấc bhlâng nắc cóh TP Phan Rang – Tháp Chàm lâng lấh 100 cha nắc, xang n’nắc nắc Ninh Phước, Ninh Sơn, Ninh Hải. pr’lúh cr’ăy k’hir xuất huyết nắc pr’lúh cr’ăy ngân pa bhlâng, buôn trơơi boọ ooy lơơng tu k’gơu pa trơơi, đhr’năng dưr váih âng pr’lúh cr’ăy bấc cơnh lâng buôn bhrợ t’váih chêết bil. Lâng công nắc đợ k’gơu pa trơơi vi-rút Zaika bhrợ t’váih pr’lúh cr’ăy cóh a cọ a bục lâng bhrợ t’váih đhr’năng a cọ k’tứi cóh p’niên pr’ang bêl pân đil vêy a chắc k’đháp crêê vi-rút n’nâu. Tước nâu cơy pr’lúh cr’ăy k’hir xuất huyết lâng cr’ăy âng vi-rút zika cắh ơy vêy vắc xibn zâl cha groong, công cơnh z’nươu pa dứah. Bh’rợ phun z’nươu lêệng k’gơu nắc đhiệp choom k’zêệt k’gơu ga mắc, cắh choom lêệng c’chêết cr’vóc cr’véc. Tub cơnh đêếc, lêệng c’chêết cr’vóc cr’véc nắc bh’rợ zâl cha groong pr’lúh k’ăy k’hir ,xuất huyết. Bác sĩ Nguyễn Nhị Linh- Giám đốc Trung tâm y tế dự phòng tỉnh Ninh Thuận prá:

Xoọc đâu pr’lúh cr’ăy k’hir xuất huyết cắh dzợ dưr váih cóh hân noo boo, cóh Ninh Thuận xoọc xơớt goóh nắc pr’lúh cr’ăy dzợ váih k’rơ. Bh’rợ zâl cha groong k’hir xuất huyết vêy liêm choom bhlâng, azi xoọc đoọng apêê cán bộ y tế cơ sở đh’rứah lâng chính quyền âng bhươl cr’noon, chr’val, phường ta luôn lướt lêy tước ooy pazêng pr’loọng đong, lêy đợ pr’đươi k’độ đác cóh pr’loọng đong vêy cr’vóc cr’véc nắc pa choom đhanuôr rao pa sạch, k’tọp tr’lắp… pa liêm sạch môi trường cóh toor đong đoọng doọ đhị k’gơu choom léch váih.

Đoọng zâl cha groong vi tút zika lâng k’hir xuất huyết cóh đhanuôr, lấh ooy rau t’bhlâng âng ngành Y tế Ninh Thuận nắc dzợ rau pazum têy âng zập ngai tơợ bh’rợ k’tứi bhlâng đoọng g’đéch crêê k’gơu cắp, bhrợ pa liêm pa sạch môi trường, pay đợ pr’đươi k’độ đác cắh vêy ng’đươi đoọng lêệng c’chêết k’gơu, cr’vóc cr’véc./.

Phòng chống sốt xuất huyết mùa nắng nóng ở vùng đồng bào Chăm

Tỉnh Ninh Thuận đang trong mùa nắng nóng, khô hạn, ban ngày nắng như rang, nhưng bệnh sốt xuất huyết vẫn tăng cao, trong đó có vùng đồng bào Chăm.

          Theo Bác sĩ Nguyễn Nhị Linh – Giám đốc Trung tâm y tế dự phòng tỉnh Ninh Thuận, dù chưa phát sinh thành dịch, nhưng bệnh sốt xuất huyết đang có dấu hiệu gia tăng. Tính từ đầu năm đến nay, tỉnh Ninh Thuận đã phát hiện 287 ca mắc sốt xuất huyết so với cùng kỳ năm 2015 chỉ có 10 ca mắc. Đây là điều mà từ trước đến nay ít xảy ra, nhiều năm qua, sốt xuất huyết chỉ xuất hiện vào mùa mưa. Ở Ninh Thuận, bắt đầu từ tháng 6 đến tháng 11 sẽ là thời điểm phát sinh dịch sốt xuất huyết. Bởi đây là mùa mưa, muỗi sinh sản nhiều trong các ao hồ tù đọng, các vũng nước, mương nước và trong các bể nước, các lu, chậu, để ngoài trời đọng nước mưa...Thế nhưng, qua kiểm tra tại các địa phương trong tỉnh, tình trạng hộ gia đình có dụng cụ chứa nước có lăng quăng khá nhiều chiếm đến 46%. Đây là môi trường để muỗi sinh sôi nảy nở và truyền bệnh. Để chủ động ngăn chặn bệnh sốt xuất huyết phát sinh thành dịch, việc làm hiệu quả nhất hiện nay của các hộ gia đình là tăng cường diệt lăng quăng, bọ gậy. Nhờ được tuyên truyền về nguyên nhân và cách phòng ngừa bệnh sốt xuất huyết, gia đình bà Nguyễn Thị Củi ở thôn Phước Nhơn 3, xã Xuân Hải, huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận đã quét dọn, vệ sinh nhà cửa, phát quang bụi rậm sau nhà.  “Thôn loa nhắc nhở gia đình nào có lu chứa nước phải có nắp đậy, sinh hoạt cho nó sạch sẽ, trẻ em ngủ ban ngày cũng phải mắc màng… chúng tôi đã làm theo đó để không bị bệnh sốt xuất huyết.” Bà Nguyễn Thị Củi nói.

          Xã Xuân Hải, huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận là địa phương có đông đồng bào Chăm sinh sống và đã có người mắc sốt xuất huyết từ đầu năm đến nay là 4 ca so với thời điểm này năm 2015 là không có trường hợp nào. Nhờ sự chỉ đạo kịp thời của địa phương và ngành y tế, nhất là sự nỗ lực của y tế thôn, bản…đến thời điểm này ở xã Xuân Hải không có người mắc sốt xuất huyết. Bác sĩ Thành Thị Ngọc Lịch, Trưởng Trạm y tế xã Xuân Hải, huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận cho biết: “Thời gian qua có ca mắc sốt xuất huyết nhưng không có ca nào tử vong. Khi phát hiện ca mắc sốt xuất huyết, chúng tôi có nhiều biện pháp, Trạm tích cực làm nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho bà con vừa cùng với các ban ngành đàon thể tuyên truyền diễn biến của bệnh, vận động người dân làm vệ sinh môi trường…Một mặt chúng tôi hướng dẫn bà con nhận biết và phát hiện sớm triệu chứng sốt xuất huyết để kịp thời đưa đến cơ sở y tế điều trị. Hiện nay, bệnh sốt xuất huyết tại địa phương đã không còn nữa.” 

Số ca mắc bệnh sốt xuất huyết từ đầu năm đến nay trong tỉnh tập trung ở  thành phố Phan Rang –Tháp Chàm với hơn 100ca,  kế đó là Ninh Phước, Ninh Sơn, Ninh Hải. Bệnh sốt xuất huyết là bệnh nguy hiểm, dễ lây lan qua con vật trung gian truyền bệnh là muỗi vằn, diễn biến bệnh phức tạp và có thể gây tử vong. Và cũng là loại muỗi truyền vi-rút Zika gây bệnh viêm đa rễ thần kinh và hội chứng đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh khi phụ nữ có thai nhiễm vi-rút này. Đến nay hai loại bệnh sốt xuất huyết và bệnh do vi-rút Zika chưa có vắc-xin phòng bệnh, cũng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc phun thuốc diệt muỗi chỉ diệt được muỗi trưởng thành, không diệt được lăng quăng. Chính vì vậy, diệt lăng quăng, bọ gậy là biện pháp căn bản để phòng chống sốt xuất huyết. Bác sĩ Nguyễn Nhị Linh – Giám đốc Trung tâm y tế dự phòng tỉnh Ninh Thuận nói: “ Hiện bệnh sốt xuất huyết không còn theo quy luật mùa mưa, ở Ninh Thuận đang hạn hán nhưng bệnh vẫn gia tăng. Biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết có hiệu quả nhất, chúng tôi đang triển khai các cán bộ y tế cơ sở cùng cấp chính quyền của thôn, xã, phường phải thường xuyên thăm từng hộ dân, xem vật dụng chứa nước sinh hoạt trong gia đình có lăng quăng hướng dẫn bà con súc rửa, đẩy nắp…dẹp vệ sinh môi trường xung quanh nhà để không có nơi cho muỗi đẻ trứng.”

           Để phòng chống bệnh do vi rút Zika và sốt xuất huyết trong cộng đồng, ngoài sự nỗ lực của  ngành Y tế Ninh Thuận thì cần có sự chung tay của cả cộng đồng từ những việc làm nhỏ nhất như tránh để muỗi đốt, làm vệ sinh môi trường, loại bỏ những dụng cụ chứa nước không cần thiết để diệt muỗi, bọ gậy./.