ĐoỌng vêy bh’nơơn zêng đắh tr’mung tr’méh lâng bhiệc học hành âng apêê ca coon, a moó Avô C’lúi ắt đhị vel Nal, chr’val Lăng, chr’hoong k’noong k’tiếc Tây Giang, tỉnh Quảng Nam pazay bhrợ têng zập bhiệc lâng tr’pang têy ga goóh ga ghiêng âng ma nuýh pân đil Cơ Tu. Cắh ắt zâng lâng tr’mung tr’méh zr’nắh k’đháp, a moó Avô C’lúi nắc ơy bhrợ têng zập râu bh’rợ tr’nêng đoọng âng chô tệêm ngăn bh’nơơn bh’rợ ha pr’loọng đong lâng băn 5 p’nong ca coon cha học đhị apêê trường Đại học, cao đẳng.
Cung cơnh apêê a đhi a moó lơơng, a moó A vô C’lúi chô đong k’díc tợơ 13 c’moo. Zập zr’nắh k’đháp nắc tân gơn cóh chr’lang âng a moó tu j’niêng cr’bưn tợơ ahay âng đhanuor cóh zr’lụ k’noong k’tiếc nâu. Glúh t’rướp chô za lưu, đhâng nắc p’loong bơơn a puối a chông… Díc điêl a moó ting zr’nắh k’đháp lấh mơ bêl n’niên 5 p’nong ca coon xang nắc tơơi ắt lalay. Zr’nahs k’đháp cắh ơy pa đhêy đhị đếêc, k’díc a moó lấh bil bêl ca ăy ngân đớc muy a moó băn par 5 p’nong k’coon k’tứi. Muy a moó pa zay bhrợ têng bơơn t’lon ch’néh băn apêê ca coon đhơ cơnh đếêc cung t’búch cha, bêl k’bhố bêl h’ul, n’đhơ pr’ắt tr’mông cơnh đếêc nắc a moó cung pa zay bhrợ têng k’đươi moon apêê ca coon lướt học, đoọng ha y oó lấh k’đháp đha rựt cơnh a moó.
Amoó pa chắp, ha dang g’bọ bhrợ ha rêê đhuốch nắc cắh năl h’bêl vêy tr’mug tr’méh bơơn ha dưr. Lalăm a hay mị nhi díc điêl bhrợ têng cung cắh râu cha hâu nâu kêi muy a moó dzợ bhrợ têng. Pa chắp cơnh ooy nắc a moó bhrơ cơnh đếêc, a moó vắ 20 ức đồng zên âng Hội pân đil, xoọc t’nợơp nắc a moó câl a ọc, t’tưn nắc câl máy xát ha roo đoọng pay n’cam băn a ọc. Zên mơ dzợ nắc a moó pa câl pr’đươi pr’dua buôn đhanuôr đươi dua; n’jứah lâng đếêc amoó dzợ p’loon chóh bhơi r’véh cóh bhươn đong đoọng pa xoọng pa câl. Zập c’moo k’năn a ọc âng a moó pa câl cung lấh 30 p’nong, k’rong bh’nơơn zập tợơ a moó bơơn cung tước 100 ức đồng. Pr’ắt tr’mông âng a moó nâu kêi cung ắt cóh t’nooi z’zăng k’bhố ngăn âng zr’lụ. A moÓ A vô C’lúi têêm loom lâng bh’nơơn bh’rợ nâu:
Cắh ngai pa too pa choom đoọng râu rị, k’díc lấh bil muy a cu cắh mặ bhrợ têng ha rêê đhuốch, nắc pa choom tợơ apêê k’bớch zên băn ca coon cha học. Tợơ bhrợ têng cơnh đâu nắc lêy z’zăng lấh, bơơn k’miáh zên chóh bhrợ đong xang liêm mâng, xe cộ cung vêy ta câl, cha đắh zập zêng lâng vêy ha âu đớc m’bứi. 10 c’moo đâu doó k’rang ha ul cha đh’bha bhoóh dzợ, apêê p’niên lướt học cung tệêm ngăn lấh. Lêy ghít nắc ma nuýh pân đil acoon cóh k’rang bhiệc cóh đong bấc lấh apêê pân juýh.
Lấh 10 c’moo ahay, tợơ tr’pang têy ga goó ga ghiêng cắh râu rị, lâng c’rơ pa zay bhrợ têng âng đay nắc a moó ơy pa dưr pr’ắt tr’mông cơnh t’ngây đâu. Ca coon pân đil ta âng a moó nắc xoọc học Bác sĩ đhị Đại học Huế, ca coon thứ 2 nắc ơy lướt pa bhrợ, ca coon thứ 3 học n’đắh ngành địa chính, ca coon thứ 4 nắc xoọc học trung cấp mầm non lâng dzợ ca coon ta loóch ắt lâng a moó xoọc học lớp 9. Nâu kêi a moó cắh vêy bhrợ ha rêê đhuốch dzợ- muy pa zay tr’câl tr’bhlêy hớơn ặ. A ngắh Đinh Thị Kim- Bêl ahay nắc bhrợ Chủ tịch HLHPN chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng
Lêy tr’mung tr’méh âng a moó cơnh đếêc, k’díc năc lấh bil tợơ đanh ặ, muy a đoo pa zay bhrợ têng băn par apêê ca coon cha học, lêy tr’mung tr’méh a đoo nâu kêi cung hơnh đoọng ha đoo. Bêl ahay Cơ Tu hêê buôn moon- manuýh pân đil nắc cắh choom bhrợ râu rị muy choom bhrợ ha rêê a năm. Nắc t’ngây đâu, pân đil choom bhrợ zêng bh’rợ âng a đay kiêng cơnh tr’cala tr’bhlêy, b’băn r’rơơi, zệê a lắc buốh… doó lấh g’lếêh, bh’nơơn âng chô nắc dal… nâu đoo nắc muy điển hình liêm choom.
Nâu kêi, đha rựt đha rắh-zr’năh k’đháp doó ting t’pun pr’loọng đong a moó A Vô C’lúi dzợ. Apêê ca coon xoọc học hành liêm ta níh, đợ zên vắ tợơ ngân hàng cung ơy chrót lứch, a moó nắc pa gít tước bhiệc bhrợ t’bhứah c’lâng bh’rợ âng đay hơơn ặ. Nâu kêi a moó ơy chóh lấh 15ha crâng keo lâng k’nặ 2ha a crợơt. Bhiệc chóh lâng k’rang lêy t’nơơm a crợơt nắc cung c’lâng âng chô bh’nơơn liêm dal tợơ công ty a crợơt đoọng ha peê pr’loọng đong đhanuôr ting por chóh bhrợ.
Lêy a moó A vô C’lúi nâu kêi, m’bứi ngai năl 1 ch’nắc pân đil Cơ Tu 50 c’moo nắc lêy đhang dzợ n’niên doó ơy t’coóh mơ rúh a đoo. Năl gít râu zr’nắh k’đháp âng manuýh pân đil, a moó t’luôn pa chắp h’cơnh đoọng poân đil Cơ Tu đấh z’lấh pr’ắt tr’mông k’đháp k’ra lâng bơơn ha dưr cóh pr’ắt tr’mông, cơnh a moó xoọc pa zay bhrợ têng đoọng ha pêê a đhi a moó lơơng ting lêy bhrợ./.
AVÔ C’ LÚI ĐIỂN HÌNH SỰ THÀNH CÔNG CỦA PHỤ NỮ CƠ TU
Để có được thành công cả về vật chất lẫn con đường học hành của con cái, chị Avô C’lúi ở thôn Nal, xã Lăng, huyện biên giới Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã không ngừng nỗ lực làm đủ mọi việc chỉ với đôi bàn tay trắng của một người phụ nữ Cơ Tu. Không chấp nhận hoàn cảnh, chị Avô C’lúi làm đủ mọi việc đảm bảo được thu nhập cho gia đình và nuôi 5 con ăn học tại các trường Đại học, Cao đẳng.
Cũng như bao chị em cùng trang lứa khác, chị Avô C’lúi đi làm dâu từ năm 13 tuổi. Bao vất vả đề lên đôi vai chị, bởi phong tục, quan niệm nặng nề xưa nay của đồng bào vùng biên giới này. Sớm lên nương, trưa ra suối mò tôm nhặt ốc, chiều gùi củi, nấu cơm phục vụ nhà chồng. Vợ chồng chị càng khổ hơn khi liên tục sinh 5 người con và dọn ra ở riêng. Tuy nhiên, cuộc đời chị không chỉ có như vậy. Sau một trận ốm, chồng chị mất để lại mình chị với 5 người con. Một mình chị đảm đương công việc nương rẫy, với 2 vụ mưa nắng thất thường làm đủ ăn đã khó nói gì đến việc cho con cái học hành. Nhưng nghĩ đến sự khổ cực của bản thân, chị càng nỗ lực hơn nữa để cho con cái học hành đến nơi đến chốn thoát cảnh khổ cực như mình.
Chị nghĩ cứ bám mãi vào nương rẫy không thể ngốc đầu lên nỗi. Ngày trước chồng còn sống 2 vợ chồng làm nương rẫy còn khó khăn huống chi giờ còn mỗi mình chị. Nghĩ là làm, chị mạnh dạn vay 20 triệu vốn hỗ trợ cho phụ nữ làm ăn, đầu tư cho đàn lợn cung cấp thực phẩm cho các công trình trên địa bàn, mua máy xát lúa đổi công lấy cám và gạo phục vụ lương thực cho gia đình và nuôi heo; nữa số vốn còn lại chị mở hàng tạp hóa để bán có đồng ra đồng vào; bên cạnh đó chị còn trồng các loại rau củ quả trong vườn để phục vụ gia đình và bán thêm… Mỗi năm đàn lợn chị xuất bán gần 30 con, quày tạp hóa, máy xát gạo, mua bán các loại rau củ quả, trừ chi phí đầu tư trung bình chị thu được trên dưới 100 triệu đồng. Kinh tế gia đình chị giờ đây thuộc vào hàng khá trong vùng. Chị Avô C’lúi rất yên tâm với nguồn thu nhập vững chắc này:
Chẳng có ai bày vẻ mình hết, thấy chồng mất rồi một mình làm nưỡng rẫy không nổi nên bắt chước người ta làm ăn kiếm được ít đồng nuôi con cũng được. Từ khi làm ăn kiểu này thấy cuộc sống đầy đủ hơn nhà cửa cũng khang trang, xe cộ có, ăn uống đầy đủ và cũng dành dụm được ít đồng. 10 năm nay không còn lo đói, khổ nữa, con cái học hành cũng được đảm bảo hơn. Rõ ràng người phụ nữ thiểu số lo nhiều việc hơn là đàn ông.
Hơn 10 năm qua, từ đôi bàn tay trắng chị gây dựng nên cơ nghiệp hôm nay là cả một sự nỗ lực không ngừng nghĩ. Con gái lớn của chị hiện đang học Bác sỹ tại Đại học Huế, đứa thứ 2 đã ra trường đi làm, đứa thứ 3 đang học ngành địa chính, đứa thứ 4 đang học trung cấp mầm non chỉ còn mỗi đứa út học lớp 9 trên huyện sống cùng chị. Chị đã ngừng hẳn công việc nương rẫy từ vài năm trở lại đây để chú tâm cho việc buôn bán. Nhiều chị em thấy chị làm có thu nhập cũng bắt chước làm theo cách làm của chị thấy có hiệu quả. Bà Đinh Thị Kim – Chủ tịch Hội LHPN Tây Giang, tỉnh Quảng
Nhìn thấy hoàn cảnh của chị, chồng thì mất sớm một mình nuôi con làm được như vậy là quá tốt rồi. Kinh tế của chị đảm bảo cho con ăn học, buôn bán cũng khá thấy như vậy rất mừng. Ngày xưa đồng bào mình chỉ quan niệm phụ nữ chỉ cần đi làm nương rẫy thôi. Nhưng ngày nay, phụ nữ có thể làm những việc mình thích như buôn bán, chăn nuôi, nấu rượu, làm máy lúa … ít tốn sức cũng kiếm được thu nhập khá, đó cũng là một điển hình tốt.
Giờ đây, nghèo đói không còn là nỗi ám ảnh của gia đình chị, con cái đang học hành, số tiền vay ngân hàng cũng trả hết, chị đang chú tâm đầu tư mở rộng quy mô buôn bán, xây dựng chuồng trại chăn nuôi và trồng rừng. Hiện chị đã trồng được 15 héc ta cây keo và gần 2 héc ta cây cao su ( được 1,5 tuổi). Việc trồng và chăm sóc cây cao su cũng là một nguồn lợi lớn từ việc hỗ trợ của Công ty cao su cho các hộ gia đình tham gia trồng và chăm sóc.
Nhìn chị C’lúi bây giờ ít ai nghĩ một người phụ nữ Cơtu ở tuổi gần 50 mà trẻ đến thế. Công việc tại nhà nhẹ nhàng hơn so với đi làm nương rẫy khiến cho chị vui tươi và trẻ ra khá nhiều. Nghĩ lại quảng thời gian đầu khổ cực, chị Avô C’lúi không khỏi chạnh lòng. Hiểu được khó khăn của người phụ nữ, chị luôn tâm niệm làm sao phụ nữ Cơtu sớm thoát khỏi cảnh cực khổ và có được 1 vị trí khá hơn trong gia đình và xã hội giống như chị đã và đang nỗ lực khẳng định cho chị em khác nhìn nhận./.
Viết bình luận