Pazêng t’ngay đâu, đhanuôr đhị apêê vel đong âng chr’hoong Bắc Hà, tỉnh Lào Cai pa zay pếêh bơơn g’lốôc Tam hoa. Ting cơnh đhanuôr, g’lốôc c’moo đâu boọng tráu bhlầng ha dợ nắc chr’nắp nắc xiêr t’ping lâng 2015. Ha dang tước pa zíh nắc pr’zợc lấh lơi râu laliêm pr’hay cóh bhươn g’lốôc cóh crâng k’coong vêy đhr’năng pleng k’tiếc zăng cha cệêt cóh m’pâng t’ngay ch’noọng, bơơn cha râu nga ngam âng g’lốôc. Zr’lụ g’lốôc a yêm bhlầng Bắc Hà nắc ơy tợơp moọt hân noo…

            Đhị apêê tỉnh k’noong k’tiếc đắh Bắc k’tiếc k’ruung hêê, đhơ đhơ ooy cung bơơn lêy t’nơơm g’lốôc, g’lốôc Lào Cai, Lạng Sơn vêy pr’hoọng bhrôông bhrôông, g’lốôc Bắc Hà nắc n’căr t’viêng, zập râu g’lốôc zêng vêy cơnh a yêm lalay lâng pr’hoọm cung lalay. Đhơ cơnh đếêc nắc m’ma yêm bhlầng, lêy liêm bhlầng nắc đoo m’ma g’lốôc chóh đhị k’tiếc Bắc Hà lâng zr’lụ k’tiếc nâu cung tr’haanh bhlầng nắc chóh g’lốôc Tam Hoa bấc bhlầng cóh prang k’tiếc k’ruung hêê.

            Pazêng t’ngay đâu, đhị bến xe chr’hoong Bắc Hà ơy vêy pazêng g’lúh xe âng đơơng g’lốôc chô ooy xuôi. G’lốôc đoọm tợơp hân noo, n’đhơ cắh ơy bơơn pếêh bấc ha dợ nắc chr’nắp pa câl dal bhlầng. M’pâng c’xêê 5, g’lốôc đấh đoọm, vêy chr’nắp mơ 30-35 r’bhầu đồng/kg, bấc lấh 5-7 r’bhầu đồng t’ping lâng c’moo 2011.

            Nắc tợơ đấh ra diu, đhanuôr chóh đhị apêê chr’val zr’lụ trung tâm chr’hoong Bắc Hà nắc ơy p’loon lướt pếêh bơơn g’lốôc ương lâng g’lốôc đoọm, đơơng pa câl ooy bến xe. T’coóh Triệu Văn Minh, ắt đhị vel Na Khèo, muy cóh đợ pr’loọng đeong chóh bấc g’lốôc, đoọng năl: “ cr’chăl t’ngay đâu, tợơp hân noo bơơn chr’nắp liêm dal bhlầng, tu cơnh đếêc nắc pr’loọng đong zi p’loon pếêh  pa câl. Đhơ cợnh đếêc, g’lốôc đong lâng apêê bhươn lơơng nắc lalay, p’lêê đoọm cung cắh vêy bấc, g’lốôc nâu kêi bhrôông cóh toor t’công, dâng mơ m’pâng c’xêê dzợ nắc g’lốôc Tam Hoa vêy đoọm zêng”, C’moo hay, pr’loọng đong t’coóh Minh nắc ơy bơơn lấh 2,5 tấn, zêng lâng g’lốôc cắh crêê hân noo đấh dưr đoọm, âng bh’nơơn k’nặ 20 ức đồng.

            Xọoc đâu, Bắc Hà vêy lấh 600ha g’lốôc Tam Hoa, cóh đếêc vêy lấh 100ha g’lốôc m’ma liêm t’mêê tợơp âng chô bh’nơơn, p’lêê pậ, cr’dzăm, ngam ngam dzúa dzúa nâu đoo nắc ếh râu zập râu g’lốôc lơơng vêy cơnh đếêc.

            T’mooi nắc bơơn cha xợơng zập râu g’lốôc tr’haanh âng Việt Nam; g’lốôc Tả Trang Ly, Hoàng Trang Ly ( Bắc Hà), g’lốôc Tà Van ( Sa Pa)… bơơn năl, cóh hân noo a hay, m’ma g’lốôc đoọm đấh nâu âng chô bh’nơơn liêm dal, t’váih râu tin đươi đoọng ha Bắc Hà t’bhlầng bhrợ têng dự án pa liêm bhươn g’lốôc đhị 5 chr’val lâng thị trấn zr’lụ trung tâm chr’hoong nắc: chr’val Tà Chải, Na Hối, Bản Phố, Lầu Thí Ngài lâng thị trấn Bắc Hà.

            C’xêê 6 moọt hân noo bha lầng bơơn pếêh g’lốôc cung nắc bêl Bắc Hà bhrợ têng tr’thi a xếêh cóh prang zr’lụ Tây Bắc g’lúh 6. Zập c’moo, moọt cr’chăl đâu, t’mooi du lịch bha lang k’tiếc lâng bấc apêê lướt chụp ảnh zập đắh nắc đấc ooy Bắc Hà đoọng bơơn lêy lâng chụp pazêng râu laliêm pr’hay âng crâng da ding vêy đh’luúc bhoóc, pô g’lốôc bhoóc bhrôông dưr chớh cóh zập prang da ding k’coong, laliêm pr’hay đui cơnh pâm poo.

            Cóh đếêc, đhị bấc zr’lụ cóh xuôi nắc pleng p’răng pứih cơnh oóch roóh a chắc a rang ma nuýh, ha dợ Bắc Hà  nắc đhị vêy pleng k’tiếc mát đh’hư, n’loong n’kuông liêm t’viêng. Đấh ra diu, đhị đhr’năng pleng zăng cha cệêt, t’mooi nắc bơơn lướt dzung cóh m’pâng crâng g’lốôc, choom pếêh cha p’lêê đoọm ngam.

            Pr’zợc cung choom lướt chợ phiên, lêy râu pr’hoọm laliêm âng n’đoó a doóh ơy vêy tợơ k’ra bhầu lang nâu. Hân noo nâu, apêê vel bhươl ma nuýh Tày, Mông đhị Bản Phố, Tả Chài, Na Hối, Lầu Thí Ngài… cung ơy vêy pazêng a lắc  bhoo t’mêê đoọng k’dua t’mooi ộm./.

                                                                         BẮC HÀ MÙA MẬN CHÍN

Những ngày này, người dân ở các địa phương của huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai hối hả thu hái mận Tam hoa. Theo người dân, mận năm nay sai quả hơn nhưng giá bán giảm so với 2015. Chậm chân, bạn sẽ bỏ qua cái thú lang thang vườn mận trong hơi núi se se lạnh giữa mùa hè, nếm vị quả ngọt thanh thao. Vùng mận ngon bậc nhất Bắc Hà đã vào mùa….

 Ở các tỉnh thuộc biên giới phía Bắc nước ta, đâu cũng thấy cây mận: mận Lào Cai, Lạng Sơn có màu hồng đỏ, mận Bắc Hà có vỏ màu xanh, mỗi loại mận đều có hương vị riêng và sắc màu khác nhau. Tuy nhiên, giống mận ngon nhất, đẹp mã nhất vẫn là giống mận trồng ở đất Bắc Hà và vùng đất này cũng nổi tiếng chuyên canh trồng mận Tam Hoa lớn nhất nước.

Những ngày này, tại bến xe huyện Bắc Hà đã có những chuyến xe chở mận về xuôi. Mận chín đầu vụ, sản lượng ít nên trúng giá cao. Giữa tháng 5, mận chín sớm, có giá trung bình 30-35 ngàn đồng/kg, cao hơn từ 5-7 ngàn đồng so với năm 2011.

Ngay từ sáng sớm, người dân trồng mận ở các xã khu vực trung tâm huyện Bắc Hà đã tranh thủ đi hái mót mận ương và mận chín, xách từng làn mang ra bến xe bán. Ông Triệu Văn Minh, ở thôn Na Khèo, một trong số hộ trồng nhiều mận, cho biết: “Mấy ngày hôm nay mận đầu vụ được giá cao nên gia đình tranh thủ hái tỉa mang bán một vài địu cũng thu được khoản tiền kha khá. Song, mận vườn nhà và các vườn khác tỷ lệ quả chín cũng ít thôi, mận bây giờ mới đỏ đít, độ nửa tháng nữa mận Tam Hoa sẽ chín rộ”. Năm ngoái, gia đình ông Minh đã thu được hơn 2,5 tấn, kể cả mận trái vụ chín sớm, thu gần 20 triệu đồng.

Hiện Bắc Hà có hơn 600ha mận Tam Hoa, trong đó có trên dưới 100ha mận giống thuần chủng trồng mới bắt đầu cho thu hoạch sớm, cho ra giống quả mận thuần chủng, quả to, giòn, ngọt pha lẫn vị chua mát mà không loại mận nào có được.

Du khách sẽ có cảm nhận đó khi thưởng thức đủ những loại mận nổi tiếng của Việt Nam: mận Tả Trang Ly, Hoàng Trang Ly (Bắc Hà), mận Tả Van (Sa Pa)... Được biết, trong vụ qua, giống mận chín sớm thuần chủng này cho chất lượng quả tốt, tạo niềm tin để Bắc Hà đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án cải tạo vườn mận tạp ở 5 xã và thị trấn khu vực trung tâm huyện là: xã Tà Chải, Na Hối, Bản Phố, Lầu Thí Ngài và thị trấn Bắc Hà.

Tháng 6 vào chính vụ thu hoạch mận cũng là dịp Bắc Hà tổ chức giải đua ngựa mở rộng khu vực Tây Bắc lần thứ 6. Hằng năm, vào dịp này, khách du lịch quốc tế và nhiều tay săn ảnh đủ mọi miền lặn lội lên Bắc Hà để chiêm ngưỡng và ghi lại vẻ đẹp vùng núi rừng bảng lảng mây trắng, hoa mận trắng hồng nở rợp trời, đẹp như trong huyền thoại.

Trong khi ở nhiều vùng xuôi cái nắng mùa hè như thiêu như đốt thì Bắc Hà trời vẫn mát mẻ, cây cối vẫn xanh tươi trong làn nắng nhẹ, sương phủ mơ màng. Sáng sớm, trong cái lạnh còn se se, du khách có dịp tản bộ giữa những rừng mận, với tay hái một trái chín mọng, cắn nhẹ để vị ngọt chua thấm vào đầu lưỡi, thơm mát lan tỏa hương vị của núi rừng, của mùi nắng mới ửng hồng trên gương mặt người thôn nữ.

Bạn cũng có thể ghé chợ phiên, đắm mình trong sắc màu rực rỡ của thổ cẩm tươi rói ngàn đời nay. Mùa này, các bản làng người Tày, Mông ở Bản Phố, Tả Chải, Na Hối, Lầu Thí Ngài... cũng đã có sẵn những mẻ rượu ngô mới để mời khách cùng ngất ngây trong men rượu của cao nguyên trắng./.