Ooy đợ râu hình sinh hoạt văn hoá liêm chr’nắp âng zâp acoon cóh zr’lụ đông bắc k’tiếc k’ruung, choom moon hát then đàn tính âng manứih Tày, Nùng taluôn vêy dhdị ắt chr’nắp, bơơn bấc đhanuôr kiêng xâng lâng lướt moót ooy pr’ắt tr’mung zâp t’ngay. Ooy đâu, Bắc Kạn nắc vel đông ơy lâng xoọc bhrợ liêm choom bh’rợ zư lêy hát then, cắh mưy zư đợc bấc bhr’ươl pr’hát then ty nắc dzợ bhrợ têng liêm choom zâp c’bhúh nghệ nhân, đợ apêê p’niên pa’dưr pa’xớc then liêm glặp lâng xoọc đâu. xay moon âng Trường Giang, PV đài p’rá VN ắt đhị zr’lụ đông bắc, ahêê xâng:

Hát then nắc râu pr’hát hát đh’rứah lâng đàn tính tẩu, dzợ ta moon nắc đàn tính. 3 bêệ a’ngoọn n’jưl đoọng ha xa’nưl amế, ama lâng plêệng k’tiếc. cắh xay moon ooy tuổi, hay pân’jứih pân’đil, manứih Tày, Nùng nắc hát then cơnh cha a’vị, âm búah zâp t’ngay.

Bh’lêê bh’la xay truíh vêy t’coóh Xiên Cân cắh choom prá nắc bhrợ t’váih n’jưl tơợ p’lêê a’lui. Tính-n’jưl, tẩu-a’lui vêy 12 a’ngoọn, bêl chi’ớh pa’xưl nắc xâng pr’hay cắh dzợ cơnh, “a’xiu xâng chêết bil acoon tâm, xong đông xâng chêết 10 c’nắt crâng, pân’jứih pân’đil xâng nắc chêết cóh loom” nắc Ngọc Hoàng lêy pay lơi nêếh a’ngoọn, đợc lơi 3 n’jéh hơơn ặ cơnh xoọc đâu.

Lâng đh’riêng xa’nưl âng đàn tính cung cắh ha mơ bhrợ pa’đhêy loom manứih xâng. Then nắc plêệng. cr’liêng pr’hát then lâng xa’nưl n’jưl nắc trường ca xay moon cớ c’lâng pr’lướt âng acoon manứih tơợ cắh râu rị váih tước bêl k’rơ liêm, dzoọc cóh plêệng zước nhăn râu k’bhộ ngăn, bêl k’rơ, bêl tr’xin pr’hay. Then đươi cóh zâp j’niêng cr’bưn bhiệc bhan cấp sắc, zư padứah cr’ay, zước nhăn boo priu. Then cung dưr đắh j’niêng cr’bưn ma bhưi, dưr váih nắc râu hình sinh hoạt văn hoá, pr’hát xa’nưl, apêê hát bhui har cóh hội hè, tr’lưm mặt.

Manứih Bắc Kạn hát then cơnh đh’riêng xa’nưl prá xay tr’xin lalay lâng then Lạng Sơn, Cao Bằng, Tuyên Quang. Apêê moon, kiêng lêy lứch r’vai then cóh đâu, nắc lêy mưy chu chô tước a’bóc Ba Bể, đhị pr’hoọm t’viêng âng crâng dading, apêê pân’jứih pân’đil Tày lâng xa’nập chàm chi’ớh đàn tính, hát then truíh tâm đác, ha’rêê ha’lai ting đhí nắc dưr păr.

Đợ hội diễn pr’hát xa’nưl cóh Bắc Kạn cắh choom cắh vêy hát then, xa’nưl tính. Manứih Bắc Kạn taluôn năl gít bhiệc zư lêy văn hoá ty âng đay, âng đơơng lướt moót ooy pr’ắt tr’mung zâp t’ngay. Apêê chắp kiêng then cắh ngai năl t’coóh Lưu Đình Bạo cóh chr’val Dương Quang, tp.Bắc Kạn nắc manứih zư đợc bấc then ty, pr’loọng đông vêy 8 lang nắc ting bh’rợ hát. Tô bhúh Ma đhị chr’val Yên Cư, chr’hoong Chợ Mới vêy 4 lang nắc 3 lang choom đươi chi’ớh đàn tính, hát then. T’coóh Ma Văn Vịnh, nghệ nhân bậc 2, cung nặc manứih bhrợ đàn tính xay moon:

Acu lêy văn hoá hát then âng manứih Tày pabhlâng chr’nắp lêy zư đợc, tu cơnh đâu nắc manứih cóh tô bhúh Ma, acu c’moo đâu 66 c’moo nắc lêy pachoom đoọng ha lang t’tưn. Nắc acu t’mêê bhrợ padưr câu lạc bộ, pazưm k’rong apêê t’coóh đoọng hát, chi’ớh ha bấc apêê xâng lâng xoọc đâu nắc vêy pa’xoọng đợ pr’hát t’mêê, apêê a’châu cung bhriêl choom, azi nắc t’bhlâng hơnh déh hát then nâu.

Chợ Mới, Ba Bể, Chợ Đồn vêy 5-6 CLB then bhrợ têng taluôn, cắh nặc zâp nghệ nhân đh’rứah sinh hoạt nắc dzợ xay moon pachoom đoọng ha lang p’niên. Trung tâm văn hoá tỉnh bhrợ lớp năng khiếu hát then zâp g’lúh hân noo ch’noọng. trường tiểu học cóh chr’val Chu Hương nắc ơy âng đơơng hát then moót ooy cr’liêng xa’nay pachoom học. ađhi La Thị Anh, 22 c’moo cóh chr’val Đông Viên, chr’hoong Chợ Đồn nắc lêy ting pachoom liêm choom ooy then cóh trường Cao đẳng Văn hoá-nghệ thuật Việt Bắc.

Acu ơy pachoom hát then đắh a’dích a’bhướp cóh chr’val, vel bhươl. Apêê t’coóh, a’dêy nghệ nhân nắc đợc đoọng ha cu bấc râu liêm choom nắc pabhlâng kiêng lâng đợ bhr’ươl pr’hát, hát then, hát lượn. lâng apêê p’niên, acu rơơm kiêng bơơn zư đợ bhr’ươl pr’hát truyền thống liêm pr’hay âng vel bhươl đay, zâp ngai đh’rứah t’bhlâng zư lêy đoọng pr’hoọm liêm chr’nắp doọ choom bil pất.

Then Bắc Kạn xoọc đâu nắc pr’hay chr’nắp xay moon hơnh déh ooy đảng, ava Hồ, vel bhươl, đợ pr’ắt bh’rợ liêm chr’nắp bơơn x’rặ bhrợ t’mêê đhị nền then ty. Ngành văn hoá Bắc Kạn nắc ơy lêy cha’mêết, âng đơơng pr’hát then đàn tính moót đươi bhrợ ooy du lịch, dưr váih bh’nơơn pr’đươi văn hoá liêm pr’hay. K’noọ tước đâu, ooy t’ngay bhiệc bhan văn hoá, thể thao lâng du lịch zâp acoon cóh zr’lụ Đông Bắc g’lúh 9 âng tỉnh g’lúh tr’nợơp bhrợ têng tơợ t’ngay 10-12/9, đợ pr’hát then, xa’nưl tính liêm pr’hay âng Bắc Kạn nắc dưr păr dzang chi’ngai zâp ooy, tước lâng zâp acoon cóh đhi noo.

T’coóh La Bảo Duy, trưởng phòng nghệ thuật quận chúng, trung tâm văn hoá tỉnh Bắc Kạn đoọng năl:

Đoọng ra’văng ha đơn vị c’la đông pấh bhrợ xa’nay bh’rợ liêm chr’nắp âng pr’hát then Bắc Kạn, azi nắc ơy lêy cha’mêết, lêy pay zâp nghệ nhân diễn viên. N’jứah chấc lêy t’bơơn k’đươi zâp nghệ nhân x’rặ bài t’mêê. K’đươi apêê liêm choom cóh zâp chr’hoong pấh chi’ớh. vêy t’bhlâng pachoom bhrợ đoọng xay moon ha zâp tỉnh Đông Bắc lâng prang k’tiếc k’ruung đắh Then Bắc Kạn.