Xoọc đâu, cóh k’tiếc k’ruung hêê, bhiệc băn padưr tr’pai cắh ơy padưr pa’xớc k’rơ bấc, hân đhơ chr’nắp pa’câl âng tr’pai dal. Mưy râu tu nắc đhuôr cắh ơy năl gít bhiệc băn zư padưr ha cơnh. Cắh vêy cơnh băn a’ọc, a’tứch, a’đha… tr’pai vêy đhr’năng choom cha zêng râu ch’na goóh, t’viêng. Băn tr’pai nắc lêy pay ch’na tơợ nông nghiệp, bhơi hi’la lâng pr’đươi ch’na ơy váih cóh đông. T’ruíh Jưn jứah xay moon cơnh choom bhrợ cha bêl đâu, moon pachoom 2, 3 c’lâng bh’rợ băn zư tr’pai đhị pr’loọng đông.

Zâp râu ch’na cha đoọng ha tr’pai.

Vêy bấc râu ch’na đoọng ha tr’pai nắc ahêê choom pay đoọng cha. Cơnh ch’na t’viêng pazêng zâp râu tơơm chr’nóh, bhơi k’tang, zâp râu hi’la ơy váih, cơnh hi’la a’rong, chè, ổi, dâm bụt…

Ch’na tinh cơnh zâp râu ch’na đhr’nắh, cr’liêng a’boo, clang, a’rong goóh lâng zâp râu pr’đươi nông nghiệp.

Bhiệc chóh bhrợ c’roọl bh’năn.

Nắc lêy bhrợ lâng đợ pr’đươi n’loong ơy váih cóh đông cơnh cram, n’loong, nam păn… hân đhơ cơnh đêếc, đoọng têêm ngăn nắc lêy pay đợ cram, n’loong liêm nhâm lâng bhrợ ha cơnh đoọng tr’pai oó choom crêếh, tu tr’pai nắc râu a’đhắh buôn c’crêếh.

Bhiệc bhrợ têng c’roọl nắc zâp cr’loọng dal 90cm, bhứah 60cm, dal nắc a’tếh mơ 45cm, 4 dzung dal 50cm, 1 c’roọl bh’năn choom bhrợ bấc boọng cơnh đêếc, zâp boọng choom băn đợc 1 tr’pai m’ma r’rứah, 5-6 p’nong xang bêl cai sữa cắh cậ 2 p’nong ra’văng đợc m’ma.

Cóh dứp nắc lêy liêm tíh, bhrợ ha cơnh đoọng tr’pai doọ choom crêếh, lêy vêy boọng cắh cậ c’lâng chr’hooi đác êệ đhọ.

P’gít lêy bhrợ cóh dứp ha cơnh choom trứah bhlếh đoọng liêm buôn ha bhiệc vệ sinh.

Zr’lụ c’roọl nâu lâng zâp đhị g’roong âng zâp boọng choom bhrợ lâng lái nam cắh cậ lâng cram laliêm. Têêm ngăn đoọng tr’pai doọ choom glúh, zâp râu xong, cơnh xong đông doọ choom lướt moót cắp tr’pai.

Ooy zâp đhị boọng lêy bhrợ 1 giá đoọng đợ ch’na, 1 đhị đợc ch’na tinh choom bhrợ lâng tôn, nam, sứ. pr’đươi buôn đợc đác nắc choom lâng chậu n’tóh xi măng dal 8-10cm, bhứah 10-15cm đoọng tr’pai doọ choom bhrợ c’tập đác.

Boọng đoọng tr’pai buôn rứah acoon choom bhrợ lâng n’loong ki’đặ vêy khung nẹp liêm nhâm, dal 50cm, bhứah 35cm, dal nắc a’tếh 20cm.

Cóh cr’loọng băn bhrợ choom đợc đhị dứp ríah n’loong đha’hư mát cóh ngoai bhươn tang, bhrợ chr’tốp đoọng p’răng boo doọ choom moót, cắh cậ lêy đhị ooy cóh pr’loọng đông choom đợc nắc đợc têêm ngăn, liêm sạch, zêl cha’groong boo đhí, têêm ngăn bêl hân noo boo, đha’hư mát bêl hân noo ch’noọng, príh doóh paliêm vệ sinh lâng êệ đhọ lướt hooi glúh liêm buôn.

# Bhiệc băn zư padưr.

Băn zư tr’pai bhrợ m’ma lâng tr’pai đoọng r’rứah.

Lêy pay tr’pai conh lâng căn bhrợ m’ma đhị pr’đơợ lêy pay m’ma lâng pậ liêm. Bêl tr’pai 3 c’xêê tuổi nắc lêy croọl ặt lalay, cóh cr’loọng băn bhrợ đoọng oó choom tr’cắp lâng ặt tự do. Cr’chăl nâu lêy oó đoọng tr’pai cha bấc tinh bột cắh cậ ch’na bấc năng lượng buôn bhrợ tr’pai la’lấh mọ, bhrợ tr’pai cắh k’rơ liêm.

Đợ mơ tr’pai conh, căn cóh t’nooi đoọng têêm ngăn đợ mơ choom váih acoon nắc buôn pazưm 1 tr’pai conh lâng 5-10 tr’pai căn.

Bêl tr’pai bơơn 5-6 c’xêê tuổi nắc choom phối m’ma g’lúh tr’nơợp.

Lêy phối m’ma đoọng ha tr’pai bêl đấh ra’diu lâng bhiệc âng đơơng tr’pai căn moót cóh cr’loọng tr’pai conh. Kiêng đoọng tr’pai đấh bhung, đoọng tr’pai phối cớ g’lúh 2 xang g’lúh tr’nơợp 6 tiếng.

Cr’chăl bhung âng tr’pai nắc 28-32 t’ngay, choom năl gít tr’pai bhung lâng bhiệc lêy cha’mêết cóh a’chặc a’rang đoo cắh cậ tr’pai conh phối lêy 10-14 t’ngay. Hadang tr’pai ơy bhung nắc cắh ha mơ dzợ u’phối.

# Băn zư tr’pai rứah lâng a’coon tr’pai t’mêê rứah.

Lêy ra’văng boọng rứah liêm sạch, t’moót cóh cr’loọng l’lăm 2, 3 t’ngay.

Tr’pai buôn rứah bêl hi’dưm, zâp rúh rứah nắc 6-10 p’nong cắh cậ bấc lấh, bêl k’noọ rứah nắc lêy xọc đhị luônh ma tr’poóch, ahêê lêy bhrợ paliêm đhị ặt rứah, pay bhai sạch liêm bha’lếp cóh dứp đoọng tr’pai rứah.

Tr’pai a’căn xang rứah mơ 3-4 t’ngay nắc choom phối cớ lâng conh.

Cr’chăl nâu tr’pai rứah lâng váih sữa băn acoon, lêy têêm liêm chế độ dinh dưỡng liêm choom, âm đác liêm zâp, nắc lêy pa’xoọng đoọng ha tr’pai acăn âm đác đường cắh cậ đác a’tao đoọng padưr pachô c’rơ đấh lâng váih bấc sữa.

# Băn tr’pai acoon ting a’căn.

Tr’pai a’coon xang bêl rứah acoon 15h nắc đoọng m’măm, ooy cr’chăl 18 t’ngay tr’pai acoon dưr pậ k’rơ nắc zêng tu âm sữa acăn.

Ooy cr’chăl nâu, taluôn lêy cha’mêết đoọng tr’pai acoon măm k’bhộ cắh cậ hadang măm k’bhộ nắc luônh căng, tíh, ặt mưy đhị, hadang tr’pai acoon hi’ul nắc lêy luônh cr’nhêêu, ặt p’gợt chi’ploọng ooy mưy ooy mưy. Nắc lêy cha’mêết gít đoọng vêy cơnh bhrợ paliêm.

Bêl acoon bơơn 18-21 t’ngay tuổi nắc đoọng glúh ooy ngoai, apêê năl tự cha lâng a’căn. Bêl 23-25 t’nhay tuổi nắc choom pachô 50% cr’noọ pr’đươi dinh dưỡng tơợ ch’na cha âng a’căn. T’ngay 26 nắc sữa a’căn vêy choom đoọng mơ 20-30% cr’noọ dinh dưỡng âng tr’pai acoon. Tu cơnh đâu, bêl tr’pai acoon glúh đhị boọng nắc lêy p’gít tước apêê acoon m’măm lâng cha ch’na ha mơ đoọng têêm ngăn donh dưỡng, ch’na cha thô t’viêng cr’chăl nâu nắc lêy bhơi k’tang t’viêng đoọng acoon tr’pai pachoom cha

Sữa âng tr’pai acăn bấc bhlâng nắc t’ngay 15-21 âng chu kỳ lâng ting xiêr bil ooy đợ t’ngay 35-42 nắc lứch luôn. Tu cơnh đâu choom cai sữa ha tr’pai acoon bêl 28-42 t’ngay tuổi.

# Vệ sinh zêl cha’groong pr’lúh cr’ay.

Zâp t’ngay lêy príh doóh paliêm vệ sinh c’roọl bh’năn, lêy cha’mêết bhiệc âm cha âng tr’pai.

Hadang lêy xâng êệ tr’pai nặ lâng đa’đạc lâng boọ cóh boọng êệ, cắh lấh kiêng cha’cha, âm đác bấc nắc cr’ay pa’zruốh.

Lêy cha’groong cơnh đâu: đoọng hca liêm glặp bêl xăl ch’na cha, ch’na cha vêy bấc đác lêy bhrợ pa’goóh m’bứi bêl k’noọ đoọng cha. Hadang tr’pai k’ay ngân nắc đoọng âm Sulfaguanidin lâng 0,1g đhị 1 ký hi’lêệng âng t’pai đhị 1 t’ngay. Âm 3 t’ngay cơnh đêếc.

Hadang lêy xọc tr’pai dưr, cắh kiêng cha’cha, lêy vêy êệ pa’zruốh pr’hoọm bhrông nắc đoo cr’ay cầu trùng. Cr’ay nâu dưr váih bấc cóh tr’pai.

Bhiệc zư padứah, nắc lêy zâp t’ngay príh doóh paliêm cóh cr’loọng, rau paliêm đhị buôn đợc ch’na, pr’âm, oó đoọng ch’na thô trực tiếp. zâp râu ch’na cha nắc lêy liêm sạch, doọ nặ nha’nhự, c’cool cắh cậ bil chất, đợ mơ ch’na ting cơnh cr’noọ âng zâp g’lúh, lấh mơ nắc Vitamin, khoáng, bhoóh. Xang bêl cai sữa nắc pay zâp râu zanươu ESB3, Cocstop-SB3 hr’lục lâng ch’na cha tinh đoọng tr’pai cha 7 t’ngay xang nặc đhêy 5 t’ngay đoọng cha cớ 7 t’ngay dzợ.

Hadang lêy tr’pai xâng k’cướt, tr’poóch xọc nắc lêy pay 2 dzung l’lăm k’bhái đhị boọp, t’moót a’cọ cóh cr’loọng cắh cậ lêy p’gớt zâp cơnh nắc tr’pai nâu lấh tặ.

Bhiệc zư padứah, nắc ahêê lêy padứah lâng bhiệc pay zanươu tặ Lvemectin tiêm cóh dứp n’căr 1 chu đoọng tr’pai tơợ 2 c’xêê lâng liều âm 0,5 ml đhị 1 ký hi’lêệng tr’pai, cắh cậ đươi zanươu Đepterex đoọng đhêr cóh a’chặc tr’pai./.