Hân đhơ cơnh đêêc, zâp đhị vêêl đông k’coong ch’ngai, bhiệc ra pặ bhrợ lêy cha mêêt liêm ghit đoọng n’jưah bhrợ liêm crêê cơnh k’đươi moon xăl t’mêê, n’jưah liêm glặp lâng pr’đơợ la lua lâng pr’ăt tr’mung âng đhanuôr

Ting cơnh Đề án ra pặ, bhrợ pa liêm cớ vêêl âng UBND chr’val Sơn Tây Hạ, tỉnh Quảng Ngãi, vêêl Ka Năng vêy pa zưm lâng vêêl Ra Tân lâng vêêl Bà He đoọng vaih vêêl t’mêê vêy pr’đợc Ka Năng. Xang bêl pa zưm, vêêl t’mêê k’noọ đợc vêy 293 pr’loọng đhanuôr lâng 1.030 manưih, vaih năc mưy ooy đợ vêêl đông vêy đợ dân số bâc bhlâng coh vêêl đông.

Xoọc đâu, Ka Năng năc vêêl đông k’tứi bhlâng coh pêê vêêl đông k’noọ đợc lêy pa zưm. Nâu đoo năc zr’lụ k’coong ch’ngai, đhị đhanuôr acoon coh bâc lâh lâng pr’đơợ lươt vôch dzợ bâc zr’năh k’đhạp. Đhanuôr coh vêêl Ka Năng lâh mơ năc đhanuôr Ca Dong lâng H’rê, zên bơơn pa chô năc tơợ bhrợ ha rêê đhuôch lâng choh zâp râu tơơm chr’noh cơnh keo, chứa, clang Nhật Bản, a’moot lâng cà phê. Zâp bha nụ đhanuôr ăt ma mung truih đhị da ding bha đưn zr’năh k’đhạp đoọng ha bhiệc k’rong pa zưm đhanuôr đoọng lêy họp vêêl, ha dợ xoọc đâu ting zr’năh lâh mơ bêl vêêl đông bhrợ t’bhưah lâh.

T’cooh Đinh Văn Loại, Trưởng vêêl, Bí thư Chi bộ vêêl Ka Năng đoọng năl:

“Chr’val cung ơy moon đợc pay đông văn hoá vêêl Ka Năng bhrợ đhị bha lâng đoọng vêy máy móc, lâh mơ năc máy tính bàn, liêm buôn đoọng ha bhiệc bhrợ zâp bh’rợ đăh bha ar pa tơ. K’noọ tươc đâu, l’lăm năc họp zâp vêêl, đhị đhanuôr ăt lêy ra văng pa zưm. Đhị bh’rợ năc Bí thư Chi bộ, c’la cu lêy k’đơơng a’cọ bhrợ lăm, xang nặc tươc ooy pr’loọng đông, bhrợ lăm zâp c’lâng xa nay, chính sách âng Đảng đoọng đhanuôr đươi bhrợ đh’rưah”.

Đợ râu k’rang moon âng t’cooh Loại cung năc râu âng bâc cán bộ coh vêêl đông đhị zâp chr’val da ding k’coong tỉnh Quảng Ngãi xoọc lêy cha mêêt bêl bhrợ c’lâng xa nay ra pặ vêêl bhươl ting bh’rợ chính quyền vêêl đông bơr cấp.

Chr’val Sơn Tây Hạ vêy bhrợ pa dưr đhị pr’đơợ pa zưm pêê chr’val Sơn Tinh, Sơn Màu lâng Sơn Lập bêl ahay. Prang chr’val vêy lâh 5.600 manưih, ooy đâu vêy đhanuôr acoon coh tươc lâh 93% dân số. Vêêl đông bhưah lâh 136km vuông, lâh mơ năc da ding bha đưn, bâc zr’lụ ta luôn ta căt bêl hân noo boo tuh. Đhị pr’đơợ cơnh đâu, bhiệc ra pặ vêêl căh mưy cha mêêt ooy cr’noọ bh’rợ đăh đợ mơ pr’loọng đhanuôr.

Ting cơnh đề án âng vêêl đông, tơợ 12 vêêl đông xoọc vêy ra pặ dzợ 8 vêêl. Hân đhơ cơnh đêêc, căh vêy zâp vêêl đông zêng vêy chô pa zưm. Zâp vêêl Mang Rễ, Xà Ruông, Nước Kỉa, Hà Lên lâng Tà Vinh vêy k’đươi moon zư đợc cơnh đêêc tu vêêl đông ăt đhị zr’năh k’đhạp, bâc đhị lâng ăt ch’ngai trung tâm chr’val.

T’cooh Cao Quốc Tiến, Bí thư Đảng uỷ chr’val Sơn Tây Hạ đoọng năl, vêêl đông ơy lêy cha mêêt zr’lụ lăm bêl bhrợ pa dưr c’lâng bh’rợ. Lâng đợ vêêl đông ch’ngai trung tâm, ăt đhị zr’năh k’đhạp lâng đhanuôr ăt bâc đhị, vêêl đông k’đươi moon đươi bhrợ cơnh cơ chế chr’năp lalay ting quy định:

“Bêl bhrợ pa zưm vêêl, lâng zâp vêêl ăt ch’ngai, chô tươc trung tâm chr’val vêy đhị lâh 25km c’lâng da ding. Ha dợ ooy đâu, cán bộ vêêl cung k’đhạp. Ting cơnh k’đươi moon âng cr’chăl t’mêê nâu, cán bộ lêy năl ghit công nghệ thông tin năc nâu đoo la lua năc râu k’đhạp đoọng ha bhiệc lêy pay cán bộ vêêl cr’chăl nâu a’tôh. Hân đhơ cơnh đêêc, zâp bhiệc vêy bhrợ ting bhr’dzang. Xọoc đâu, chuyển đổi số ơy vêy xay bhrợ tươc vêêl lâng zâp tổ công nghệ số vêêl đông. K’noọ tươc đâu, chr’val vêy đoọng máy tính ha zâp vêêl đông đoọng bhrợ đợ bh’rợ hành chính chr’năp bhlâng”.

Lalua lêy đhị chr’val Sơn Tây Hạ, ha dang mưy đươi dua cơnh cr’noọ bh’rợ ting pr’loọng đhanuôr mưy cơnh rơợng nhâm, bâc vêêl đông xang bêl pa zưm choom vaih đợ vêêl đông bhưah bhlâng, bhrợ k’đhạp đoọng ha bh’rợ k’đhơợng zư, prá xay lâng bhrợ bh’rợ coh vêêl đông. Nâu đoo cung năc râu âng tỉnh Quảng Ngãi năl ghit bhiệc ra pặ lêy têêm ngăn liêm choom âng râu k’đươi moon pa liêm bộ máy lâng pr’đơợ la lua coh zâp vêêl đông.

Căh mưy coh da ding k’coong, đhị zr’lụ đô thị, bhiệc ra pặ cung vêy cha mêêt đhị pr’đơợ dân cư lâng pr’ăt tr’mung vêêl đông. Đhị phường Đức Phổ, tơợ 25 tổ dân phố xoọc đâu năc xiêr dzợ 15 tổ dân phố xang bêl ra pặ. Vêêl đông xoọc xay bhrợ pay boọp p’rá đhanuôr lăm bêl bhrợ liêm xang bha ar pa tơ xay moon ooy cấp vêy thẩm quyền lêy cha mêêt.

T’cooh Trần Ngọc Sang, Chủ tịch UBND phường Đức Phổ đoọng năl, bhiệc ra pặ bơơn lêy cha mêêt liêm ghit đhị pr’đơợ k’noong k’tiêc hành chính, văn hoá lâng j’niêng cr’bưn âng đhanuôr:

“Ooy cr’chăl ra pặ zâp tổ dân phố, Ban Thường vụ cung cơnh bh’cộ UBND lâng zâp cơ quan ơy lêy cha mêêt liêm ghit đăh địa lý cung cơnh j’niêng cr’bưn âng đhanuôr. Bhiệc ra pặ zâp tổ dân phố vêy bhrợ ting bh’rợ: đợ tổ dân phố căh zâp đợ pr’loọng ting quy định vêy pa zưm lâng tổ dân phố đăn đâu, vêy k’noong k’tiêc hành chính tr’đăn lâng j’niêng cr’bưn cung độp tr’cơnh”.

Ting cơnh c’lâng bh’rợ zr’nưm ơy bơơn UBND tỉnh Quảng Ngãi đoọng bhrợ, prang tỉnh năc vêy xiêr 549 vêêl, tổ dân phố. Xang bêl ra pặ pa zưm, prang tỉnh dzợ 1.161 vêêl, tổ dân phố, xiêr lâh 32% số đầu mối. Hân đhơ cơnh đêêc, đăh hoọng đợ mơ nâu năc căh mưy bhiệc pa xiêr đợ mơ vêêl đông, tổ dân phố. Cr’noọ bh’rợ ga măc lâh mơ năc bhrợ pa dưr hệ thống k’đhơợng zư pa liêm, pa bhrợ liêm choom lâng glặp cơnh lâng bh’rợ chính quyền vêêl đông bơr cấp.

Ting cơnh t’cooh Trần Đình Dũng, Phó Trưởng phòng Xây dựng chính quyền, Sở Nội vụ tỉnh Quảng Ngãi, ooy cr’chăl xay bhrợ, tỉnh p’ghit lêy zâp bh’rợ văn hoá, acoon coh, tôn giáo lâng ting cơnh địa lý đoọng bhrợ râu đươi bhrợ đh’rưah âng đhanuôr:

“Cr’noọ bh’rợ zr’nưm âng Chính phủ quy định, lâng vêêl năc tơợ 300 pr’loọng năc a’têh, ha dợ lâng tổ dân phố năc tơợ 350 pr’loọng năc a’têh. Lâh mơ, ting lêy lâng pr’đơợ âng vêêl đông, Chính phủ đoọng ha tỉnh moon pa choom liêm ghit. Lâng zr’lụ đhanuôr acoon coh, da ding k’coong, zr’lụ pa bhlâng zr’năh k’đhạp căh cậ zr’lụ vêy vêêl đông ta căt, ooy cr’chăl ra pặ lêy p’ghit tươc zâp bh’rợ tôn giáo, acoon coh lâng văn hoá đoọng xang bêl ra pặ, zâp đơn vị pa bhrợ liêm ma mơ lâh, bhrợ liêm buôn đoọng ha bh’rợ k’đhơợng zư, lêy bhrợ coh vêêl đông”.

Ra pặ vêêl, tổ dân phố căh năc mưy pa xiêr đầu mối căh cậ pa xiêr pa liêm bộ máy. Nâu đoo dzợ năc cr’chăl lêy cha mêêt liêm ghit đoọng têêm ngăn n’jưah bhrợ crêê cơnh k’đươi moon k’đhơợng zư ooy cr’chăl t’mêê, n’jưah zư lêy râu p’têêt pa zưm vêêl đông, văn hoá lâng bhrợ liêm buôn đoọng đhanuôr ooy pr’ăt tr’mung zâp t’ngay. Tươc bêl liêm ghit zâp cr’noọ bh’rợ n’năc, bhiệc ra pặ bhrợ nâu vêy la lua liêm choom lâng bhrợ pr’đơợ đoọng chính quyền vêêl đông bhrợ liêm choom lâh mơ ooy cr’chăl nâu a’tôh./.

QUẢNG NGÃI SẮP XẾP THÔN, TỔ DÂN PHỐ PHÙ HỢP THỰC TẾ ĐỊA PHƯƠNG

Tỉnh Quảng Ngãi đang sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý ở cơ sở. Tuy nhiên, tại các địa bàn miền núi, việc sắp xếp được tính toán kỹ lưỡng để vừa đáp ứng yêu cầu đổi mới, vừa phù hợp với điều kiện thực tế và đời sống của người dân

Theo Đề án sắp xếp, tổ chức lại thôn của UBND xã Sơn Tây Hạ, tỉnh Quảng Ngãi, thôn Ka Năng sẽ được sáp nhập với thôn Ra Tân và thôn Bà He để hình thành thôn mới mang tên Ka Năng. Sau sáp nhập, thôn mới dự kiến có 293 hộ dân với 1.030 nhân khẩu, trở thành một trong những thôn có quy mô dân số lớn của địa phương.

Hiện nay, Ka Năng là thôn có quy mô nhỏ nhất trong ba thôn dự kiến hợp nhất. Đây cũng là khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số và điều kiện đi lại còn nhiều khó khăn. Người dân thôn Ka Năng chủ yếu là đồng bào Ca Dong và H'rê, thu nhập chính là từ sản xuất nông- lâm nghiệp với các loại cây trồng như keo, dứa, khoai lang Nhật Bản, tiêu và cà phê. Các cụm dân cư nằm rải rác trên địa hình đồi núi khiến việc tập hợp người dân tham gia họp thôn vốn đã không dễ dàng, nay sẽ càng khó hơn khi quy mô địa bàn được mở rộng.

Ông Đinh Văn Loại, Trưởng thôn, Bí thư Chi bộ thôn Ka Năng cho biết:

"Xã cũng định hướng lấy Nhà văn hóa thôn Ka Năng làm điểm để có máy móc, nhất là máy tính bàn, thuận lợi cho việc thực hiện các thủ tục giấy tờ. Sắp tới, trước hết là họp các thôn, khu dân cư để chuẩn bị sáp nhập thôn. Trên cương vị là Bí thư Chi bộ, bản thân tôi phải gương mẫu trước, sau đó đến gia đình, thực hiện gương mẫu các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng để bà con noi theo".

Những băn khoăn của ông Loại cũng là điều nhiều cán bộ cơ sở tại các xã miền núi tỉnh Quảng Ngãi đang tính đến khi thực hiện chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Xã Sơn Tây Hạ được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Sơn Tinh, Sơn Màu và Sơn Lập trước đây. Toàn xã có hơn 5.600 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 93% dân số. Địa bàn rộng hơn 136 km², chủ yếu là đồi núi, nhiều khu vực thường xuyên bị chia cắt vào mùa mưa bão. Trong điều kiện như vậy, việc sắp xếp thôn không thể chỉ căn cứ vào tiêu chí số hộ dân.

Theo đề án của địa phương, từ 12 thôn hiện có sẽ sắp xếp còn 8 thôn. Tuy nhiên, không phải tất cả các thôn đều được đưa vào diện sáp nhập. Các thôn Mang Rễ, Xà Ruông, Nước Kỉa, Hà Lên và Tà Vinh được đề xuất giữ nguyên do có địa hình phức tạp, dân cư phân tán và khoảng cách xa trung tâm xã.

Ông Cao Quốc Tiến, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Tây Hạ cho biết, địa phương đã rà soát kỹ từng khu vực trước khi xây dựng phương án. Đối với những thôn ở xa trung tâm, địa hình phức tạp và dân cư phân tán, địa phương đề xuất áp dụng cơ chế đặc thù theo quy định.

"Khi thực hiện sáp nhập thôn, đối với các thôn ở xa, quãng đường về đến trung tâm xã có nơi lên đến 25 km đường núi. Trong khi đó, nguồn cán bộ ở thôn cũng rất khó khăn. Theo yêu cầu của giai đoạn mới này, cán bộ phải am hiểu công nghệ thông tin nên đây thực sự là bài toán khó cho xã trong việc lựa chọn cán bộ thôn thời gian tới. Tuy nhiên, mọi việc sẽ được thực hiện từng bước. Hiện nay, chuyển đổi số đã được triển khai đến tận thôn với các tổ công nghệ số cộng đồng. Sắp tới, xã sẽ cấp máy tính cho tất cả các thôn để thực hiện những thủ tục hành chính cơ bản nhất".

Thực tế tại xã Sơn Tây Hạ cho thấy, nếu chỉ áp dụng tiêu chí quy mô hộ dân một cách cứng nhắc, nhiều thôn sau sáp nhập có thể trở thành những địa bàn quá rộng, gây khó khăn cho công tác quản lý, tuyên truyền và triển khai nhiệm vụ ở cơ sở. Đây cũng là lý do tỉnh Quảng Ngãi xác định việc sắp xếp phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu tinh gọn bộ máy với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Không chỉ ở miền núi, tại khu vực đô thị, việc sắp xếp cũng được tính toán trên cơ sở đặc điểm dân cư và đời sống cộng đồng. Tại phường Đức Phổ, từ 25 tổ dân phố hiện nay sẽ giảm còn 15 tổ dân phố sau sắp xếp. Địa phương đang triển khai lấy ý kiến người dân trước khi hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Ông Trần Ngọc Sang, Chủ tịch UBND phường Đức Phổ cho biết, việc sắp xếp được nghiên cứu kỹ lưỡng trên cơ sở địa giới hành chính, văn hóa và phong tục tập quán của người dân.

"Trong quá trình sắp xếp các tổ dân phố, Ban Thường vụ cũng như lãnh đạo UBND và các cơ quan đã tính toán rất kỹ về yếu tố địa lý cũng như phong tục, tập quán của người dân. Việc sắp xếp các tổ dân phố được thực hiện theo nguyên tắc: những tổ dân phố không đủ số hộ theo quy định sẽ sáp nhập với tổ dân phố liền kề, có địa giới hành chính tiếp giáp và phong tục, tập quán tương đồng".

Theo phương án tổng thể đã được UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt, toàn tỉnh sẽ giảm 549 thôn, tổ dân phố. Sau sắp xếp, toàn tỉnh còn 1.161 thôn, tổ dân phố, giảm hơn 32% số đầu mối. Tuy nhiên, phía sau những con số ấy không chỉ là việc giảm số lượng thôn, tổ dân phố. Mục tiêu lớn hơn là xây dựng hệ thống quản lý tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo ông Trần Đình Dũng, Phó Trưởng phòng Xây dựng chính quyền, Sở Nội vụ tỉnh Quảng Ngãi, trong quá trình triển khai, tỉnh đặc biệt chú trọng các yếu tố văn hóa, dân tộc, tôn giáo và đặc thù địa lý nhằm tạo sự đồng thuận của người dân: 

"Tiêu chí chung của Chính phủ quy định, đối với thôn là từ 300 hộ trở lên, còn đối với tổ dân phố là từ 350 hộ trở lên. Ngoài ra, tùy điều kiện đặc thù của từng địa phương, Chính phủ giao cho tỉnh hướng dẫn cụ thể. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn hoặc khu vực có địa hình chia cắt phức tạp, trong quá trình sắp xếp vẫn phải chú ý đến các yếu tố tôn giáo, dân tộc và văn hóa để sau sắp xếp, các đơn vị hoạt động đồng bộ hơn, tạo thuận lợi cho công tác quản lý, điều hành ở cơ sở".

Sắp xếp thôn, tổ dân phố không đơn thuần là giảm đầu mối hay tinh giản bộ máy. Đây còn là quá trình tính toán kỹ lưỡng để bảo đảm vừa đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới, vừa giữ gìn sự gắn kết cộng đồng, bản sắc văn hóa và tạo thuận lợi cho người dân trong đời sống hằng ngày. Chỉ khi hài hòa được các yếu tố ấy, việc sắp xếp mới thực sự phát huy hiệu quả và tạo nền tảng cho chính quyền cơ sở hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn trong thời gian tới./.