Dóo k’uốyh, k’đháp k’ra, pazêng bhiệc bhan hân noo ha pruốt đhị tỉnh Quảng Nam âng đơơng chr’nắp liêm, pa cắh chr’nắp lalay âng zr’lụ k’tiếc lâng acoon ma nuýh k’tiếc Quảng. Râu liêm tệêm, pr’hay chr’nắp, lalua ta níh cóh zập bhiệc bhan đhị Quảng Nam ếêh râu bhrợ têng cắh pậ ga mắc, cắh lấh “ ma nuýh chr’nắp” nắc tu cơnh ắt tớơt âng acoon ma nuýh lâng bhiệc bhan. Zập ch’nắc tước lâng bhiệc bhan cóh pr’đợơ âng acoon ma nuýh chếêc lêy rách chô lâng tơơm ríah, hay tước c’rơ g’lếêh âng ma nuýh lướt lalăm lâng rơơm kiêng pazêng râu liêm choom tước lâng zập ngai, ếêh râu zước pr’đoọng đoọng ha c’la đay, váih tước đhr’năng tr’zệêng cắh liêm cơnh bh’rợ t’mêê dưr váih cóh bơr pêê đhị.

            Phố cổ Hội An, tỉnh Quảng Nam pazêng t’ngay tợơp ha pruốt r’rộ r’răm cóh pazêng bhiệc bhan. Nắc đoo bhiệc giỗ tổ mộc, bhiệc bhan vel gốm Thanh Hà, bhiệc bhan cầu bông, Tết Nguyên Tiêu… Cóh đếêc, vêy pazêng bhiệc bhan t’pấh k’bhan ch’nắc ting pấh. Râu tợơp xợơng lêy âng ma nuýh ting pấh apêê bhiệc bhan nắc đoo râu liêm tệêm. 3 c’moo pa tếêt, pa căn Jan Chambers, ma nuýh Úc zêng ting pấh “ t’ngay bhiệc bhan a bhoo đệêp Cẩm Nam”. Tợơ lấh bêl pấh bhiệc bhan, a ngắh nắc chếêc lêy tước đong đhanuôr đoọng chếêc năl cơnh chóh bhrợ a bhoo nâu lâng cơnh bhrợ têng râu pr’đươi tợơ a bhoo. Lướt tước ooy pa căn Jan Chambers zêng bơơn đhanuôr hơnh déh, t’pấh lâng boóp p’rá k’chăng, k’đươi cha pazêng râu chr’na ta bhrợ tợơ a bhoo, râu chr’na vêy cóh vel bhươl nâu. Pa căn Jan Chambers đoọng năl, nắc râu loom luônh âng đhanuôr vel bhươl ơy k’đhợơng dzung a ngắh rách chô cớ ooy đhăm k’tiếc nâu:

            Acu nắc bhui har bhlầng  bêl ting pấh bhiệc bhan a bhoo đệêp Cẩm Nam. Bhiệc bhan nâu nắc đoọng cu ting năl lấh mơ apêê chr’nắp văn hoá t’mêê, muy cơnh bhrơ têng a bhoo lalay lâng vel đong a zi. T’ngay đâu, a cu ơy bơơn cha bấc râu chr’na a yêm đhị đâu. Lâng a cu nắc cảm ơn apêê pr’zợc ơy bhrợ têng bh’rợ nâu.

            Vel gốm Thanh Hà ắt cóh toor k’ruung Thu Bồn laliêm pr’hay phường Thanh Hà, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam pazêng t’ngay tợơp ha pruốt bhui har p’rá k’chăng. Zập c’moo tước moót t’ngay 10 c’xêê 1 âm lịch, k’ha riêng pr’loọng đong đhanuôr cóh đâu k’rong chô ooy miếu Nam Diêu đoọng giỗ tổ đhị râu ting lây âng đhanuôr lâng t’mooi. Nâu kêi nắc ơy lấh m’pâng c’xêê 1 âm ha dợ bhiệc  bhan nâu dzợ n’đơơr. A moó Nguyễn Thị Hà, pa câl hàng đhị đoọng năl, pr’đươi pa câl đhị đâu cóh t’ngay tết cung cơnh t’ngay c’xu, bêl ta bhrợ bhiệc bhan cung cơnh cắh vêy bhiệc  bhan, chr’nắp apêê mặt hàng zêng cắh vêy tr’xăl. “ Yêm loom t’mooi tước, liêm loom t’mooi chô”, đhị đâu cắh vêy đhr’năng đhanuôr đươi dua đhị bhiệc bhan đoọng t’pấh, glụ têy, “ pay t’bấc zên” apêê t’mooi. A móo Hà moon, pay t’bấc zên nắc c’lâng bh’rợ cắh tệêm ngăn đhị tr’câl tr’bhlêy, cắh choom đanh mâng. T’mooi tước đâu lấh mơ chếêc l’lêy nắc dzợ ting pấh bhrợ k’tiếc, pị tượng.

Pị acoon nạ đoọng ploọng, gốm, hâu apêê kiêng nắc pa choom đoọng ha pêê râu đếêc. Apêê moon cơnh k’poọc a chắc a zân “ lơi r’vai ooy k’tiếc”, apêê kiêng bhlầng. bhui har nắc đơ bhlầng. Apêê kiêng câl nắc cảm ơn, cắh cung bhui har doó chếêc mốp loom.

            Thạc sĩ Trần Ánh, đong pa chắp ch’mếêt lêy văn hoá, xoọc nắc Phó Bí thư Thường trực Thành uỷ Hội An, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, đô thị cổ Hội An-C’cir  văn hoá bha lang k’tiếc k’rong văn hoá vật thể lâng phi vật thể. Ha dzợ văn hoá phi vật thể nắc ắt váih đh’rứah lâng đhr’năng ha dưr âng xã hội. T’coóh Trần Ánh đoọng năl, bhiệc  bhan đhị Hội An ta bhrợ têng đhiêr c’moo đhơ cơnh đếêc nắc cung bơơn zư liêm râu tệêm ngăn. Nắc râu văn hoá, liêm chr’nắp âng ma nuýh Hội An ơy t’pấh k’ức chu t’mooi tước lưm lêy zập c’moo. Bấc bhiệc bhan ta bhrợ têng đanh t’ngay đhơ cơnh đếêc nắc dzợ zư liêm râu ma bhuy chr’nắp, tệêm ngăn đoọng ha t’mooi. Tu cơnh đếêc n’zâu nắc thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam bơơn bấc tạp chí tr’haanh cóh bha lang k’tiếc chớih pay nắc” Thành phố bơơn chr’nắp kiêng bấc bhlầng”.

            Hội An nắc tr’haanh lâng râu liêm ta níh, zập ch’nắc đhanuôr zêng âng đơơng cóh a chắc đay pazêng chr’nắp ty đanh đắh văn hoá. Tu cơnh đếêc nắc apêê n’jứah tệêm ngăn râu chr’nắp manuýh đhị bêl bhrợ têng bhiệc bhan, n’jứah nắc râu liêm t’mêê âng zập bhiệc bhan. Cóh c’moo vêy bấc bhiệc bơơn ta bhrợ têng đhơ cơnh đếêc nắc ta bhrợ têng tệêm ngăn, liêm chr’nắp, văn minh văn hoá doó dưr váih đhr’năng tr’zệêng, tr’pay, tr’lin, váih cắh tệêm ngăn cóh bhiệc bhan nắc đoo.

            Thành phố Hội An moon lalay, tỉnh Quảng Nam moon zr’num nắc zr’lụ k’tiếc âng bhiệc bhan. Pazêng bhiệc  bhan tợơp c’moo t’pấh bấc đhanuôr lâng t’mooi cơnh: Bhiệc rước Cộ bà chợ Được, bhiệc bhan Bà Thu Bồn, bhiệc vía Bà Thiên Hậu Thánh Mẫu, bhiệc bhuốih a xiu Ông, bhuốih Minh Hải, Tết Nguyên Tiêu… âng chr’nắp văn hoá ty đanh âng đhanuôr. Cóh đếêc, vêy pazêng bhiệc bhan cơnh: Cộ Bà chợ Được, bhiệc Bà Thu Bồn. Ting cơnh t’coóh Đinh Hài, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao lâng Du lịch tỉnh Quảng Nam nắc chr’nắp âng bhiệc bhan ơy vêy tợơ lang a hay. Bhiệc bhrợ têng bhiệc bhan nắc bhiệc âng đhanuôr ếêh râu chính quyền dzoọng bhrợ têng.

            Azi nắc t’hước tước zao đoọng ha đhanuôr vel đong dzoọng bhrợ têng, Nhà nước nắc ch’mếêt lêy lâng zúp zooi. Lêy zr’nưm apêê bhiệc bhan âng Quảng Nam cóh tợơp c’moo nắc ơy t’pấh t’mooi du lịch. Đắh bhiệc bhrợ têng apêê bhiệc bhan cung ơy zooi đoọng ha đhanuôr vel đong tin đươi ooy c’moo t’mêê nắc liêm choom cóh pa bhrợ ta têng. Đhanuôr pa ghít dzoọng bhrợ têng nắc tệêm ngăn đắh chr’nắp văn hoá bhiệc  bhan.

            Bhiệc bhan nắc văn hoá âng chr’nắp pazêng đhanuôr. Đhơ cơnh đếêc, bhiệc bhrợ têng bhiệc bhan xoọc đâu đhị bấc vel đong doó dzợ nắc bh’rợ âng đhanuôr nắc bh’rợ âng chính quyên lâng ngành chức năng. Bấc bhiệc bhan lalăm a hay ta bhrợ têng cóh vel bhươl; nâu kêi nắc ơy pa dzoọc váih cơnh bhiệc bhan cấp tỉnh cắh cợ cấp quốc gia đoọng bhrợ têng liêm chr’nắp bhrợ ha pêê “ ting cha” bhiệc bhan ting t’ngay ting bấc. Tu cơnh đếêc nắc bấc bhiệc bhan r’dợ bil pất chr’nắp văn hoá laliêm pr’hay./.

Lễ hội đầu xuân ở Quảng Nam, tôn nghiêm và yên bình

Không ồn ào, phức tạp, những lễ hội mùa xuân ở tỉnh Quảng Nam mang sắc thái riêng, thể hiện nét văn hóa đặc trưng của vùng đất và con người xứ Quảng. Sự thanh bình, thân thiện trong các lễ hội ở Quảng Nam không phải vì quy mô lễ hội nhỏ, ít “hiển linh” mà bởi cách ứng xử của con người với lễ hội. Mọi người đến với lễ hội trong tâm thế của người con tìm về cội nguồn, tưởng nhớ công đức của người đi trước và cầu mong những điều tốt đẹp đến với mọi người chứ không phải xin lộc cho cá nhân mà dẫn đến giành giật phản cảm như vừa xảy ra tại một vài nơi.

         Phố cổ Hội An, tỉnh Quảng Nam những ngày đầu xuân rộn ràng trong không khí lễ hội. Đó là các lễ giỗ tổ nghề mộc, lễ hội làng gốm Thanh Hà, Hội cầu bông, Tết Nguyên Tiêu… Trong đó, có những lễ hội thu hút hàng vạn người tham gia. Cảm nhận đầu tiên mỗi người khi đến với các lễ hội này đó là sự an bình. 3 năm liền, bà Jan Chambers, du khách Úc đều tham dự “Ngày hội bắp nếp Cẩm Nam”. Sau khi dự lễ, bà tìm đến nhà dân để tìm hiểu quy trình trồng bắp và chế biến các sản phẩm từ bắp. Đi đến đâu, bà Chambers cũng nhận được sự chào đón niềm nở, những nụ cười thân thiện cùng với lời mời thưởng thức món ăn mộc mạc, dân dã của làng quê nơi đây. Bà Jan Chambers cho biết, chính tình cảm của người dân địa phương đã níu kéo bà quay trở lại vùng đất này “Tôi rất hạnh phúc khi tham gia lễ hội Bắp nếp Cẩm Nam. Lễ hội này cho tôi biết thêm một nét văn hóa mới, một cách chế biến bắp khác biệt so với quê hương chúng tôi. Hôm nay, tôi đã được thưởng thức rất nhiều món ngon tại đây. Và tôi cảm ơn các bạn đã tổ chức chương trình này.”

      Làng gốm Thanh Hà nằm bên bờ sông Thu Bồn thơ mộng thuộc phường Thanh Hà, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam những ngày đầu xuân rộn rã tiếng cười. Hằng năm cứ vào ngày mồng 10 tháng Giêng âm lịch, hàng trăm hộ dân nơi đây tập trung về miếu Nam Diêu thành kính giỗ tổ trong sự chứng kiến của người dân và du khách. Bây giờ đã quá nửa tháng Giêng rồi mà dư âm lễ hội vẫn còn vang vọng. Chị Nguyễn Thị Hà, bán hàng tại đây cho biết, sản phẩm bày bán ở đây ngày tết cũng như ngày thường, lúc diễn ra lễ hội cũng như không có lễ hội, giá cả các mặt hàng đều không thay đổi. “Vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi”, ở đây không có chuyện người dân lợi dụng lễ hội để chèo kéo, “chặt chém” du khách. Chị Hà cho rằng, chặt chém là cách “ ăn xổi ở thì”. Khách đến đây ngoài việc tham quan còn được tham gia làm đất, nặn tượng.

            Thạc sĩ Trần Ánh, nhà nghiên cứu văn hóa, hiện là Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hội An, tỉnh Quảng Nam cho biết, đô thị cổ Hội An- Di sản văn hóa Thế giới hội tụ văn hóa vật thể và phi vật thể. Mà văn hóa phi vật thể là cái vô hình. Lễ hội hay các hình thức tín ngưỡng dân gian là văn hóa phi vật thể, lưu tồn song hành với sự phát triển của xã hội. Ông Trần Ánh cho biết, lễ hội ở Hội An diễn ra quanh năm nhưng vẫn giữ được trật tự. Chính sự văn hóa, lịch thiệp của người Hội An đã thu hút hàng triệu lượt khách đến tham quan mỗi năm. Nhiều lễ hội diễn ra dài ngày nhưng vẫn giữ được sự tôn nghiêm, an toàn cho du khách. Có lẽ chính vì thế mà thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam được nhiều tạp chí nổi tiếng trên thế giới bình chọn là “Thành phố được yêu thích nhất” “Hội An vốn nổi tiếng là nơi thuần hậu, mỗi người dân đều mang trong mình những yếu tố rất truyền thống về văn hóa. Chính vì vậy mà họ vừa đảm bảo tính tâm linh trong khi tham gia tổ chức các lễ hội, vừa đảm bảo sự văn minh của các lễ hội. Lễ hội hằng năm chúng tôi tổ chức rất nhiều nhưng luôn luôn tổ chức trong trật tự, văn minh, văn hóa chứ không bao giờ xảy ra tình trạng giành giật, tranh cướp, ẩu đả lộn xộn, mất trật tự trong lễ hội đó.”. Thạc sĩ Trần Ánh nói.

Thành phố Hội An nói riêng, tỉnh Quảng Nam nói chung là vùng đất của lễ hội. Những lễ hội đầu năm thu hút rất đông người dân và du khách như: Lễ rước Cộ Bà chợ Được, lễ hội Bà Thu Bồn, Lễ vía Bà Thiên Hậu Thánh Mẫu, Lễ tế cá Ông, lễ cúng tổ Minh Hải, Tết Nguyên Tiêu… mang đậm giá trị văn hóa dân gian truyền thống. Trong đó, có những lễ hội rất hiển linh như:Cộ Bà chợ Được, lễ hội Bà Thu Bồn. Theo ông Đinh Hài, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam thì bản chất của lễ hội vốn có từ ngày xưa. Việc tổ chức lễ hội là việc của nhân dân chứ không phải chính quyền đứng ra tổ chức: “Chúng tôi hướng đến giao cho người dân địa phương chủ động đứng ra tổ chức, Nhà nước chỉ giữ vai trò giám sát và hỗ trợ. Nhìn chung các lễ hội của Quảng Nam trong dịp đầu năm mới đã thu hút được khách du lịch. Thông qua việc tổ chức lễ hội cũng giúp cho người dân địa phương đặt niềm tin vào năm mới thắng lợi trong phát triển sản xuất. Người dân mà chủ động đứng ra tổ chức lễ hội đảm bảo được bản sắc văn hóa lễ hội.”

Lễ hội là sự kiện văn hóa mang tính cộng đồng. Thế nhưng, việc tổ chức lễ hội hiện nay tại nhiều địa phương không còn là chuyện của cộng đồng nữa mà là chuyện của chính quyền và ngành chức năng. Nhiều lễ hội trước đây chỉ diễn ra trong cộng đồng làng, xã; nay đã nâng cấp thành lễ hội cấp tỉnh hoặc quốc gia để tổ chức hoành tráng khiến đối tượng “ăn theo” lễ hội ngày càng nhiều. Có lẽ vì thế mà nhiều lễ hội dần mất đi bản sắc văn hóa tốt đẹp./.