Bhiệc bhan zước nhăn t’váih boo âng manứih M’nông
Chủ nhật, 00:00, 17/01/2016

Bhiệc bhan zước nhăn boo tơợp hân noo nắc mưy ooy đợ j’niêng cr’bưn liêm chr’nắp âng đhanuôr manứih M’nông cóh Đắc Lắc, đoọng zước nhăn đắh a’bhô dang boo t’váih đoọng boo đhí liêm, đoọng ha đhanuôr M’nông lưm bấc râu pr’đoọng liêm choom. Bhiệc bhan bhrợ p’cắh cr’noọ cr’niêng dưr chặt váih, tơơm chr’nóh dưr pô boong, zâp ngai đhanuôr k’rơ k’van, bhrợ padưr vel bhươl ting t’ngay ting k’bộ ngăn lấh mơ:

Bêl đợ g’lúh boo prứah, đợ g’lúh boo doọ vêy grâm téh tơợp boo nắc đhanuôr M’nông cắh kiêng đoọng a’bhô dang mốp loom, bhrợ t’váih grâm téh, cắh leiem crêê đoọng ha vel bhươl, tu cơnh đâu đhanuôr bhrợ têng bhiệc bhuốih dang, zước nhăn đắh dang zooi zúp đoọng đợ râu liêm chr’nắp bhlâng, lâng đoọng lơi jợ râu căh liêm crêê ooy c’moo.

J’niêng cr’bưn bhuốih zước nhăn boo tơợp hân noo nắc tơợp bhuốih bhrợ đhị đông. Zâp râu pr’đươi bh’rợ ra’văng đoọng ha bhiệc bhuốih cóh đông pazêng nắc 1 p’nong a’tứch gôông dzợ mamung, mưy p’ngan a’vị, mưy p’ngay a’vị đêệp, 2 p’ngan búah, 2 p’ngan lêệ a’ọc, mưy a’cọ a’ọc, xọc a’tứch, mưy cha’nur bhrợ lâng am dal mơ 2m đợc đhị m’pâng đông, 2 zợ búah đợc 2 đắh…

Xang bêl ra’văng liêm zâp pr’đươi pr’dua, manứih bhuốih bhrợ buôn nặc đợ apêê t’coóh t’ha xập xa’nập acoon cóh, liêm ta’níh lêy bhrợ bhiệc bhan bhuốih zước nhăn boo. Manứih bhuốih bhrợ lêy cắt pay a’ham a’tứch gông dzợ mamung, pay hr’lục a’ham lâng búah, lâng zước nhăn: Ơ dàng, bêl đâu acu k’đươi moon zâp apêê dang đh’rứah lêy chô cha đắh lêệ a’ọc, đh’rứah âm búah cóh zợ, đh’rứah lêy cha’mêết lâng đơơng chô đoọng râu liêm chr’nắp ha vel bhươl. Nhăn zước đắh dang lêy đoọng ha coon a’châu mamung k’rơ, avị đợc ooy gọ doọ choom ma nặ hư. Zâp c’moo dang đoọng râu liêm chr’nắp, rơơm kiêng đoọng ha roo a’bhoo bịng cóh zạ, cóh đông… n’jứah zước nhăn, manứih bhuốih bhrợ nắc lêy pay xọc a’tứch p’dzong ooy p’ngan búah xang nặc xứt ooy zâp pr’đươi pr’dua cóh đông cơnh t’noọl đông, a’pậ, a’chị, cuốc, đhị p’loọng đông… đoọng zước nhăn đắh a’bhô dang lêu zư c’rơ tr’mung đoọng ha coon manứih, đoọng đhr’nông đông têêm ngăn, oó đoọng váih râu cắh pr’đoọng, bhrêy tắh bêl pabhrợ ta’têng.

Xang j’niêng cr’bưn bhuốih bhrợ cóh đông, zâp ngai ting lướt ta’pưn manứih bhuốih glúh cóh ngoai tang, đhị vêy ta bhrợ đợc cha’nur bhuốih bhrợ. Đội chiing goong n’jứah lướt đhiêr đhị cha’nur nâu, n’jứah n’toong đợ đh’riêng chiing t’đang k’đươi a’bhô dang chô pấh, lêy cha’mêết bhiệc bhan zước nhăn boo tơợp hân noo. Manứih bhuốih bhrợ nắc pay xọc a’tứch p’dzong cóh p’ngan búah pazưm đh’rứah lâng a’ham a’tứch xứt ooy cha’nur, n’jứah đọc bài n’jứah zước nhăn đắh dang râu pr’đoọng, liêm chr’nắp.

Đội chiing goong n’toong bhrợ bhiệc bhan, đội múa pân’đil múa đợ pr’múa truyền thống âng manứih M’nông… ooy xa’nưl chiing goong bhrợ padưr zâp ngai bhui har, hơnh déh, zâp ngai nắc ting tr’zêệng xứt n’xiêng ooy cha’nur đoọng pay pa’chô ha đay râu pr’đoọng chr’nắp. ngai bơơn dzoọc ooy cha’nur lâng bơơn pay râu pr’đoọng tơợ zong k’tứi nắc pay ch’na ooy zong plăm chếh lơi đoọng zước nhăn, rơơm kiêng a’tứch, a’ọc… nắc vêy râu đoọng cha, đoọng rứah váih bấc, vel bhươl k’bhộ k’van…

Pr’lứch bhiệc bhan zước nhăn boo nâu, zâp ngai nắc đh’rứah lâng manứih bhuốih bhrợ lêy bhrợ zâp j’niêng bh’rợ cóh đông, zước nhăn đắh zâp a’bhô dang đoọng váih đợ boo đhí liêm, tơơm chr’nóh bấc, dưr pô váih, vel bhươl ting t’ngay ting k’rơ k’van.

Bhrợ têng liêm xang zâp j’niêng cr’bưn, apêê n’toong chiing goong lâng c’bhúh múa đh’rứah múa chi’ớh bhui har, zâp ngai âm búah giao lưu, hát đợ pr’hát acoon cóh, đợ pr’múa truyền thống âng đhanuôr acoon cóh M’nông hơnh déh đợ râu liêm chr’nắp, pr’đoọng ooy pr’ắt tr’mung./.

 

Lễ cầu mưa của người M’nông

Lễ cúng mưa đầu mùa là một trong những phong tục tốt đẹp của đồng bào người M’nông ở Đắk Lắk, để cầu thần mưa ban cho mưa thuận gió hòa, ban cho đồng bào M'nông nhiều điều tốt đẹp. Lễ hội thể hiện khát vọng sinh sôi nảy nở, cây cối nảy lộc đâm chồi, con người khỏe mạnh và ước mong xây dựng buôn làng ngày càng giàu đẹp, ấm no.

 Khi những cơn mưa phùn, cơn mưa không có sấm chớp bắt đầu xuất hiện, đồng bào M’nông không muốn cho các Giàng nổi giận, gây sấm chớp có thể mang lại nhiều điềm gở cho buôn làng, vì vậy đồng bào tổ chức lễ cúng Giàng, cầu xin Giàng phù hộ cho những điều tốt đẹp, đồng thời để giải hạn xấu trong năm.

Nghi thức cúng mưa đầu mùa được bắt đầu bằng lễ cúng trong nhà. Các lễ vật chuẩn bị cho lễ cúng trong nhà gồm: Một con gà trống còn sống, một bát cơm, một bát xôi, hai bát rượu, hai bát thịt lợn (heo), một đầu lợn, lông gà, một cây nêu bằng lồ ô cao khoảng 2 m đặt giữa nhà, 2 ché rượu cần đặt hai bên...

Sau khi chuẩn bị đầy đủ các lễ vật, thầy cúng (thường là những người cao tuổi) mặc trang phục dân tộc, trang nghiêm tiến hành nghi lễ cúng mưa đầu mùa. Thầy cúng cắt tiết gà từ hai bên khóe mỏ con gà trống còn sống, lấy tiết hòa với rượu, và khấn rằng: “Ơ Giàng, hôm nay tôi mời gọi các Giàng cùng về ăn thịt heo, cùng uống rượu trong ché, cùng chứng kiến và ban phúc cho người dân trong buôn. Xin Giàng ban cho con cháu mạnh khỏe, ban cho cháo đựng trong bầu luôn đầy ắp, cơm trong nồi đừng để bị thiu. Quanh năm Giàng cho cái tốt, điều lành; không cho cái đói cái khát, mong cho lúa đầy kho, ngô đầy bồ, đầy nhà…”. Vừa khấn, thầy cúng vừa lấy chiếc lông gà quết vào chén rượu rồi bôi lên các vật dụng trong nhà như: cột nhà, rổ, rựa, cuốc, cửa trước, cửa sau, cầu thang... để cầu xin thần linh giữ sức khỏe cho con người, cho căn nhà được êm ấm, tránh mọi rủi ro, tai nạn trong lao động sản xuất.

Sau nghi lễ cúng trong nhà, mọi người đi theo thầy cúng ra ngoài sân, nơi có cột nêu để cúng ngoài trời. Đội chiêng vừa đi vòng quanh cây nêu, vừa đánh bài chiêng mời gọi Giàng và các thần linh về dự, chứng kiến lễ cúng mưa đầu mùa. Thầy cúng vừa dùng lông gà quết vào chén rượu hòa cùng tiết gà bôi lên thân cây nêu, vừa đọc bài khấn các Giàng xin được khai hội “hái lộc”. 

 

Đội chiêng đánh bài “vào hội”, đội múa nữ múa những điệu múa truyền thống của người M’nông… Trong tiếng trống thúc giục, tiếng reo hò cổ vũ của mọi người, thanh niên trai tráng, khỏe mạnh tranh nhau leo lên cây nêu đã được bôi mỡ, để lấy “lộc” trong chiếc gùi nhỏ. Người nào leo được lên cây nêu và lấy được lộc từ chiếc gùi nhỏ, sẽ lấy cơm trong gùi rải khắp xung quanh cầu mong những con gà, con heo,… sẽ có cái để ăn, sẽ sinh sôi ngày càng nhiều, buôn làng luôn sung túc.

Phần cuối của lễ cầu mưa đầu mùa, mọi người cùng theo thầy cúng để tiếp tục nghi thức cúng trong nhà, xin các thần ban cho những cơn mưa hiền hòa, hoa màu bội thu, cây xanh nảy lộc đâm chồi, buôn làng ngày càng giàu đẹp.

Kết thúc các nghi lễ, đội chiêng và tốp múa cùng nhau hòa tấu những bản nhạc tươi vui, mọi người cùng uống rượu cần giao lưu, ca hát những làn điệu dân ca, múa những điệu múa truyền thống của đồng bào dân tộc M’nông mừng đón những điều tốt đẹp, may mắn trong cuộc sống./.

 

Tags:

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC