Cóh bh’rợ tr’nêng ha rêê đhuốch, phân bón nắc râu chr’nắp đhị bh’rợ pa dưr dal bh’nơơn chr’nóh. N’đhơ cơnh đêếc, đhị zr’lụ ĐBSCL, đhr’năng bấc đha nuôr đươi dua phân bón, bón phân cắh crêê cơnh âi cr’đơơng tước bấc râu cắh liêm crêê cơnh z’ruốh k’tiếc, nha nhự toọm đác, bh’nơơn cắh liêm. Tơợ đêếc, bh’nơơn bh’rợ cắh ma mơ đợ mơ zên đươi dua lâng bhrợ nha nhự môi trường, dưr váih tơợ bh’rợ pa hooi lơi khí nhà kính ooy khí quyển. bha ar xrắ xơợng moon đhr’năng cóh zr’lụ ĐBSCL ang PV Thanh Tùng, ahêê đương xơợng:

Đhị muy hân noo ha roo ha ot ha pruốt bấc râu k’đháp k’ra bêl chóh bhrợ ha roo nắc cắh vêy ngai tộ câl, zên đươi dua ting bấc ting t’ngay, t’coóh Đặng Văn Năm ặt cóh chr’hoong Cờ Đỏ, thành phố Cần Thơ nâu câi bhrợ têng hân noo ha roo ch’noọng c’loọt  cóh đhr’năng k’rang k’uôl. Xoọc đâu, pr’đơợ bhrợ têng ting t’ngay ting k’đháp k’ra, plêêng k’tiếc vêy bấc cơnh tr’xăl âi bhrợ ha zên đươi dua âng t’coóh Năm dưr bấc. n’đhơ cơnh đêếc, tu loom luônh kiêng ha roo bhrợ têng nắc u liêm  lâng chroor lấh ta la ruộng đăn đay tu cơnh đêếc đợ phân bón, z’nươu c’chêệt bh’ruy công tơợ đêếc dưr bấc cắh mặ dáp:

Acu bhrợ ting cơnh aconh a bhướp ahay đớc đoọng. lêy bón n’hâu u liêm nắc cu đươi râu đêếc ậh. xơợng cóh zr’lụ Thốt Nốt; An Giang apêê đoo bón bấc. ha dợ acu bón dâng 30 kg/ công k;tiếc. acu vêy tước 15 công k’tiếc n’đhang công zêng bón ting cơnh pa choom lâng boóp a năm. Công cắh năl cơnh bón cơnh ooy nặc u crêê, tu bón phân zấp râu. Apêê đoo năl pa  chắp ch’mêệt lêy. Ha dang cắh nắc ngai bhrợ ng’cơnh, nắc a đay công bhrợ cơnh đêếc.

Dáp lêy tơợ ngành chức năng đoọng lêy, cr’noọ phân bón zấp râu âng prang k’tiếc xoọc mơ dâng 10 ức tấn/cmoo. N’đhơ cơnh đêếc, đợ bh’nơơn pa chắp ch;mêệt lêy tơợ ngành nông nghiệp xay moon ghít hiệu súat đươi dua phân bón xoọc đâu nắc đhêêng vêy dâng 40-45% ( phân đạm), 25-30% ( phân lân), dâng 55-60% ( phân kali). Râu đêếc choom năll, nắc cứ vêy 100 kg phân Urea cắh cậ NPK đha nuôr bón ooy k’tiếc nắc đhêêng vêy 45-50 kg phân nắc bơơn chô ooy chr’nóh lâng vêy bơơn  bh’nơơn đoọng ha bh’rợ chóh bêệt. mơ dzợ nắc 50-55 kg phân bón dưr bil k’goóh. Tơợ apêê acoon số n;nâu, vêy choom xay moon nắc đợ phân bón n’lơơng tơơm chr’nóh cắh vêy “ pay cha” choom, đợ zên đươi dua đhị chóh bhrợ dưr bấc, n’đhơ cơnh đêếc râu pa chô âng đha  nuôr cắh bơơn lêy dưr bấc, nắc zêng lúh hooi ooy môi trường…

Cóh ĐBSCL, lấh mơ râu bil bal tu ba bil cóh cr’chăl xang xoót pay, tu cơ giới hoá dzợ đệ, nắc zên tơợp đươi dua ooy phân bón, pr’đươi pr’dua n’lơơng ta luôn bấc. tơợ đêếc pa zum lâng bh’rợ đươi dua cắh crêê cơnh âi glụ pay ting n’nắc râu ta uốh ta ruông bấc, bhrợ ha đha nuôr ga lêếh ga lêêng đhị bha lang ruộng, đhăm chr’nóh âng đay. Tiến Sĩ Chu Văn Hách, Trưởng Bộ môn Phân bón lâng Kỹ thuật chóh bhrợ- Viện ha roo ĐBSCL hay moon ghít:

Đha nuôr cắh âi bơơn năl tu cơnh đêếc âi vêy lêy ha roo mốp nắc đơơng phân bón t’bấc. đha nuôr cắh năl vêy bêl pay bón nắc cắh vêy pr’đươi. Bấc khí dưr păr ooy môi trường bhrợ cắh liêm crêê za zum. Nâu đoo nắc râu zr’nắh k’đháp. Đha nuôr choom p’rơớt lêy đhị bh’rợ đươi dua phân bón.

Bh’nơơn ch’mêệt lêy âng apêê chuyên gia Viện pa chắp ch’mệêt lêy ha roo ch’nêếh Quốc tế cóh pr’đhang bhrợ đh’rứah lâng Việt Nam công âi xay moon ghít, đhị chóh bhrợ ha roo ch’nêếh, đha nuôr Việt Nam đươi dua phân bón lâng z’nươu zư lêy chr’nóh đhị muy đơn vị đhăm k’tiếc nắc bấc bhlâng cóh bha lang k’tiếc. záp c’moo, đợ zên crêê ta uốh lơi tu đươi dua phân bón cắh crêê cơnh lâng cắh ma mơ lâng k’dâng moon tơợ 1,5 tỷ tước 1,7 tỷ đô la Mỹ. ha dợ đhị đhr’năng cóh zr’lụ ĐBSCL, bấc đha nuôr âi loóih bhrợ têng cơnh ty đanh cắh âi bơơn năl râu ta uốh âng phân bón tu đươi dua la lấh u xưa.

Tu bhrợ têng cơnh loóih tợơ ahay, tu cơnh đêếc đhr’năng đha nuôr đươi dua phân bón hoá học đoọng zư x’mir lêy ha tơơm chr’nóh, n’jứah ta uốh, n’jứah bhrợ nha nhự môi trường âi lâng xoọc nắc boóp moon p’rơớt. bấc bh’nơơn pa chắp ch;mêệt lêy âng Viện ha roo ĐBSCL đoọng lêy, nắc đhêêng vêy dâng 25-30% đha nuôr ta luôn bơơn đươi dua khoa học kỹ thuật đoọng k’đhơợng nhâm lâng đươi dua cóh bha lang ruộng. ha dợ dâng 25-30% đha nuôr hắt bơơn đươi dua lâng râu liêm crêê t’mêê n’nâu lâng chóh bhrợ ting bh’rợ ty đanh. Tu cơnh đêếc, ting cơnh Tiến Sĩ Chu Văn Hách, choom pa choom đoọng ha đha nuôr đươi dua phân bon u liêm crêê, n’jứah bơơn bh’nơơn bấc, n’jứah liêm crêê lâng môi trường.

Nắc đươi dua đợ ký thuật chóh bhrợ liêm crêê. Tu vêy đươi dua crêê nắc vêy ha dưr dal  bh’nơơn đươi dua phân bón. Đoọng mặ bơơn bh’nơơn k’rong  ooy phân bón dal nắc choom vêy đợ c’lâng  bhbhrợ têng cơnh cóh zr’lụ k’tiếc phàn nắc bon vôi đơớh đoọng độ PH dưr lâng đươi dua đác đoọng rao phèn. Nắc đoo bh’rợ liêm crêê. Ha dợ cơnh lâng zr’lụ crêê ngộ độc hữu cơ nắc công choom vêy đươi dua đác, bón vôi, lân đoọng pa xiêr râu ngộ độc hữu cơ. Ha dợ đươi dua za zum nắc choom đươi dua ting 6 crêê.

Cóh đhr’năng Việt Nam năc smuy đhị bấc k’tiếc k’ruung ặt zâng lâng râu  ha lêêng bhlâng âng đhr’năng tr’xăl plêêng k’tiếc nắc đoo bh’rợ nha nhựt k’tiếc, đác, tu đươi dua phân bón hoá học bấc ol xoọc nắc muy đhr’năng chroi bhrợ ha môi trường ting t’ngay crêê nha nhự ha lêêng. Tu cơnh đêếc, choom vêy râu xay trúih, pa choom đoọng ha đha nuôr đươi dua bấc râu liêm crêê âng khoa học lâng đhr’năng la lua bhrợ têng nắc pr’đhang “ Bha lang clung bhứah” âi bơơn pa cắh râu liêm choom;  đh’rứah lâng n’nắc, bh’rợ đươi dua râu liêm crêê ký thuật t’mêê, liêm crêê lâng môi trường, p’too moon đợ phân bón vêy ta bhrợ tơợ crâng bhơi moọt ooy ha rêê đhuốch năc smuy cóh bấc c’lâng lướt crêê liêm, choom vêy râu p’zương moon./.