Lâng đhanuôr Pu Péo, crâng cắh muy pa têết lâng pr’ắt tr’mông vật chất ting n’nắc pa têết lâng pr’ắt tr’mông tinh thần, cr’noọ cr’niêng. Tu cơnh đêếc, zập c’moo, đhanuôr Pu Péo nắc bhrợ têng bh’rợ bhuốih a bhô crâng, rơơm kiêng đoọng ha muy hân noo đhí liêm, boo liêm, chr’nóh chr’bêết, bh’năn băn dưr váih bấc. Đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah lâng Vĩnh Phong- PV Đài p’rá VN tước ooy Hà Giang đoọng chêếc n’năl rau chr’nắp pr’hay n’nâu âng đhanuôr Pu Péo đhị bha ar xrặ cơnh đâu.

# Bh’rợ bhuốih a bhô crâng âng đhanuôr Pu Péo nắc bhiệc bhan ơy vêy tơợ đanh đươnh, ắt váih đh’rưáh lâng bấc lang manuýh Pu Péo. Bhiệc bhan công nắc bh’rợ văn hoá, j’niêng cr’bưn ty đanh, pa têếy lâng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr. Ting cơnh cr’noọ xa nay tơợ ahay, cr’noọ âng apêê đhanuôr Pu Péo nắc vêy a bhô dang, cơnh: a bhô tọm đác, a bhô k’ruung, a bhô crâng, a bhô da ding k’coong… tu cơnh đêếc, đhanuôr Pu Péo bhrợ têng bh’rợ bhuốih, bhiệc bhan đoọng bhuốih apêê a bhô dang ơy zư lêy, zúp zooi cóh pr’ắt tr’mông. T’coóh Lưu Sần Vạn, manuýh cóh c’bhúh chêếc lêy, pa dưr văn hoá pazêng manuýh acoon cóh tỉnh Hà Giang, xay moon: ắt mamông zazum lâng crâng k’coong, chắp, zư lêy crâng k’coong, lêy crâng nắc pr’zớc, ắt đanh đươnh lâng crâng nắc cr’noọ đanh đươnh âng đhanuôr Pu Péo. Cóh zr’lụ đhanuôr Pu Péo ắt mamông, crâng ta luôn vêy ta zư lêy liêm, tu lâng đhanuôr bh’rợ zư lêy crâng nắc đoọng vêy đác bhrợ ruộng, vêy n’loong bhrợ đong.

Đhanuôr Pu Péo cắh bhrợ têng đong ga mắc, chùa, đong p’bhuốih cơnh manuýh Kinh cắh cậ cơnh pazêng acoon cóh n’lơơng, tu cơnh đêếc apêê đoo xay moon a bhô nắc trôông dzấc apêê đoo bêl jéh k’ăy, chiến tranh. J’niêng bhuốih a bhông crâng đoọng rơơm vêy mamông k’rơ, bhrợ cha choom, bấc ha roo a bhoo, a đhắh dzăm doọ tước pa hư lâng chr’nắp bhlâng nắc zư crâng. Chr’nắp bhlâng nắc cóh cr’noon đhanuôr Pu Péo ắt mamông, crâng ta luôn vêy ta zư lêy, cắh bool col n’loong lâng nắc ơy bơơn zư lêy đợ bha lắh crâng g’mrâng ga mắc.

Bhiệc bhan bhuốih a bhô crâng nắc vêy ta bhrợ têng cóh t’ngay 6-6 âm lịch tu đhanuôr xay moon, t’ngay n’nắc nắc t’ngay sạch liêm bhlâng cóh muy c’moo, pleng k’tiếc nắc lứch ma bhuy chr’nắp. bh’rợ bhuốih nắc vêy zập ngai ra văng crêê cơnh lâng zập pr’loọng đông nắc lứch vêy bha nuốih âng đay. T’coóh Tráng Mìn Diu, đhanuôr Pu Péo, ắt cóh chr’val Sủng Cháng, chr’hoong Yên Minh xay moon:

Cóh đhr’nong đong vêy mơ ooy pr’loong đong nắc cong chrooi đoọng muy p’nong m’bé, a tứch, buáh ooy bh’rợ bhrợ têng bh’rợ bhuốih.  A hêê cha, ộm n’hau nắc azi ra văng đợ rau đêếc đoọng bhuốih a bhô crâng.

Tước t’ngay bhuốih, zập pr’loọng đong nắc đoọng muy cha nắc manuýh tước đơơng âng bha nuốih đhị zr’lụ bhuốih. Manuýh bhuốih nắc muy cha nắc manuýh vêy uy tín, vêy đhanuôr chắp hơnh. Bêl k’nặ bhrợ têng bh’rợ bhuốih, pazêng bha nuốih nắc vêy ta đớc cóh axậ prị crâng, r’piing bhuốih nắc vêy ta bhrợ têng lâng cr’đe, dal mơ 2 mét, vêy pr’lêy ooy bôl da ding. Bh’rợ bhuốih nắc vêy ta bhrợ 4 cơnh. Pazêng rau bha nuốih đoọng bhuốih a bhô crâng pazêng vêy muy p’nong bé lâng bơr p’nong a tứch, 20 pa nóh a vị đêếp vêy ta bhrợ pọ lâng đớc cóh 2 đhị. Muy nắc vêy ta đớc cóh r’piing p’bhuốih, muy nắc cóh n’dúp. Xang n’nắc, đhanuôr đơơng âng lêệ bha nuóih g’lúh bơr lâng bh’rợ g’lúh 3 nắc zêệ pa chêện đoọng bhuốih cớ a bhô crâng.

Bh’rợ bhuốih a bhô crâng vêy ta bhrợ têng cóh t’ngay 6-6 âm lịch tu đhanuôr xay moon nắc t’ngay sạch pa bhlâng cóh c’moo, pleng k’tiếc công ma bhuy chr’nắp. bh’rợ bhuốih nắc vêy zập ngai ra văng crêê liêm lâng zập pr’loọng đong nắc lứch vêy bha nuốih âng đay. T’coóh Tráng Mìn Diu, đhanuôr Pu Péo, chr’val Sủng Cháng, chr’hoong Yên Minh prá:

Cóh bhươl cr’noon vêy mơ ooy pr’loong đong nắc công chrooi đoọng câl muy p’nong bé, a tứch, ch’na, búa đoọng bhrợ têng bh’rợ bhuốih. A hêê cha ộm n’hâu nắc ahêê ra văng rau đêếc đoọng bhuốih a bhô crâng.

Tước t’ngay bhuốih, zập pr’loọng đong nắc đoọng muy cha nắc manuýh đương âng bha nuốih tước ooy zr’lụ bhuốih. Manuýh bhuốih nắc manuýh vêy uy tín, vêy đhanuôr chắp hơnh. Bêl k’nặ bhuốih, pazêng bha nuốih nắc vêy ta đớc cóh a xậ prị crâng, ra piing bhuốih nắc vêy ta bhrợ lâng cr’đe, dal mơ 2 mét, pr’lêy ooy bôl da ding. Bh’rợ bhuốih nắc vêy ta bhrợ 4 cơnh. Pazêng rau bha nuốih đoọng bhuốih a bhô crâng pazêng vêy muy p’nong bé lâng bơr p’nong a tứch, 20 pa nóh a vị đêếp vêy ta bhrợ pọ lâng đớc cóh 2 đhị. Muy nắc vêy ta đớc cóh r’piing p’bhuốih, muy nắc cóh n’dúp. Xang n’nắc, đhanuôr đơơng âng lêệ bha nuóih g’lúh bơr lâng bh’rợ g’lúh 3 nắc zêệ pa chêện đoọng bhuốih cớ a bhô crâng.

Bh’rợ bhuốih nắc vêy ta bhrợ cóh muy t’ngay, đhị rau bhui har âng zập ngai, đoàn kết âng pazêng đhanuôr cóh chr’val. Lấh n’nắc, dzợ vêy bh’rợ t’nơớt, hát pr’hát, ba boóch âng apêê g’lăng z’hai cóh chr’val, xay p’cắh pr’ắt tr’mông zập t’ngay âng đhanuôr Pu Péo. A moó Củng Thị Mây, ắt cóh cr’noon Chúng Chải, chr’val Phố Là, chr’hoong Đồng Văn prá:

Bơơn ting pấh lêy bh’rợ bhuốih âng đhanuôr acoon cóh đay, nắc bhui har pa bhlâng. haanh déh pa bhlâng ooy đhanuôr Pu Péo âng đay nắc ơy vêy Nhà nước k’rang tước bh’rợ zư lêy rau chr’nắp pr’hay văn hoá âng đhanuôr acoon cóh.

Cắh muy xay moon ooy cr’noọ xa nay xơợng đươi ooy a bhô dang, bh’rợ bhuốih a bhô crâng nắc p’too pa choom đoọng ha đhanuôr zư lêy crâng, công cơnh zư lêy rau la liêm pr’hay âng crâng k’coong đhâl Hà Giang. Đơơng âng đợ rau chr’nắp pa bhlâng ooy tinh thần, bh’rợ bhuốih  abhô crâng nắc dzợ xay moon gít rau chr’nắp âng đhanuôr acoon cóh Việt Nam ta luôn ắt đh’rứah liêm crêê lâng crâng k’coong./.

LỄ CÚNG THẤN RỪNG VÀ PHONG TỤC GIỮ RỪNG CỦA NGƯỜI PU PÉO

Vĩnh Phong- VOV5

Đối với đồng bào dân tộc Pu Péo, rừng không chỉ gắn liền với đời sống vật chất mà còn gắn liền với đời sống tinh thần, tâm linh. Chính vì vậy hàng năm, đồng bào Pu Péo đều tổ chức Lễ cúng Thần rừng, cầu mong cho mưa thuận gió hòa, cây trồng, vật nuôi sinh sôi, được mùa. Mời bà con và các bạn cùng Vĩnh Phong- PV Đài TNVN đến với Hà Giang để tìm hiểu nét độc đáo này của đồng bào Pu Péo qua phóng sự sau:

# Lễ cúng thần Rừng của đồng bào dân tộc Pu Péo là lễ hội có từ lâu đời, tồn tại và phát triển cùng với nhiều thế hệ người Pu Péo. Lễ hội cũng là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng dân gian, gắn với đời sống của đồng bào. Theo quan niệm từ xã xưa, thế giới tâm linh của đồng bào Pu Péo có các vị thần như: Thần suối, thần sông, thần núi, thần rừng... bởi vậy, đồng bào Pu Péo tổ chức các lễ cũng, lễ hội để cảm tạ các vị thần đã che chở cho họ trong cuộc sống. Ông Lưu Sần Vạn, Thành viên tổ sưu tầm, nghiên cứu văn hóa các dân tộc tỉnh Hà Giang, cho biết: Hòa đồng cùng thiên nhiên, tôn trọng, bảo vệ thiên nhiên, coi rừng là bạn, gắn bó với rừng, bảo vệ rừng là quan niệm lâu đời của đồng bào Pu Péo. Ở nơi có đồng bào Pu Péo sinh sống, rừng thường được bảo vệ rất tốt bởi với đồng bào việc bảo vệ rừng sẽ có nước làm ruộng, có gỗ làm nhà:

Băng: “Dân tộc Pu Péo không xây dựng đình, chùa, miếu như người Kinh hay các dân tộc khác nên họ quan niệm các vị Thần sẽ cứu giúp họ trong ốm đau, bệnh tật, chiến tranh. Tục thờ Thần rừng để phù hộ dân làng khỏe mạnh, làm ăn tốt, phát đạt, mùa màng tươi tốt, thú dữ không vào quấy rối và đặc biệt là giữ rừng. Đặc biệt ở thôn có đồng bào Pu Péo sinh sống, rừng luôn được giữ gìn, không bao giờ chặt cây và giữ được những khu rừng nguyên sinh”.

Lễ hội cúng Thần rừng được tổ chức vào ngày 6-6 âm lịch vì đồng bào cho rằng đó là ngày sạch nhất trong năm, trời đất đều linh thiêng. Lễ cúng được mọi người chuẩn bị chu đáo và mỗi gia đình sẽ đều có lễ vật của mình. Ông Tráng Mìn Diu, người dân Pu Péo, xã Sủng Cháng, huyện Yên Minh, cho biết: 

Băng: “Trong xóm có bao nhiêu nhà thì cùng đóng góp mua một con dê, gà, cơm, rượu về tổ chức làm lễ cúng. Mình ăn, uống cái gì thì mình chuẩn bị những thứ đó để cúng Thần rừng”.

Đến ngày làm lễ, mỗi nhà sẽ cử một người mang lễ vật tới nơi làm lễ cúng. Thầy cúng là một người có uy tín, được người dân nể trọng. Trước khi tiến hành nghi thức, đồ lễ được bày biện trên lá chuối rừng, bàn thờ được dựng bằng cây trúc màu xanh, cao gần hai mét, quay mặt về phía đỉnh núi cao. Lễ cúng được tiến hành qua 4 bước. Các lễ vật dâng lên thần Rừng gồm một con dê và hai con gà, 20 miếng cơm nếp được cắt thành miếng nhỏ bày ở hai nơi. Một phần được bày trên bàn cúng, một phần đặt dưới. Tiếp đó, đồng bào sẽ mang thịt các con vật cúng lần hai và bước thứ ba là nấu chín để tiếp tục dâng lên thần rừng. 

Lễ hội cúng Thần rừng được tổ chức vào ngày 6-6 âm lịch vì đồng bào cho rằng đó là ngày sạch nhất trong năm, trời đất đều linh thiêng. Lễ cúng được mọi người chuẩn bị chu đáo và mỗi gia đình sẽ đều có lễ vật của mình. Ông Tráng Mìn Diu, người dân Pu Péo, xã Sủng Cháng, huyện Yên Minh, cho biết: 

Băng: “Trong xóm có bao nhiêu nhà thì cùng đóng góp mua một con dê, gà, cơm, rượu về tổ chức làm lễ cúng. Mình ăn, uống cái gì thì mình chuẩn bị những thứ đó để cúng Thần rừng”.

Đến ngày làm lễ, mỗi nhà sẽ cử một người mang lễ vật tới nơi làm lễ cúng. Thầy cúng là một người có uy tín, được người dân nể trọng. Trước khi tiến hành nghi thức, đồ lễ được bày biện trên lá chuối rừng, bàn thờ được dựng bằng cây trúc màu xanh, cao gần hai mét, quay mặt về phía đỉnh núi cao. Lễ cúng được tiến hành qua 4 bước. Các lễ vật dâng lên thần Rừng gồm một con dê và hai con gà, 20 miếng cơm nếp được cắt thành miếng nhỏ bày ở hai nơi. Một phần được bày trên bàn cúng, một phần đặt dưới. Tiếp đó, đồng bào sẽ mang thịt các con vật cúng lần hai và bước thứ ba là nấu chín để tiếp tục dâng lên thần rừng. 

Lễ cũng thường diễn ra trong một ngày, với không khí vui tươi, đoàn kết của các dân tộc trong xã. Ngoài ra, còn có chương trình múa hát các làn điệu dân ca, hát đối đáp, giao duyên được các nghệ nhân dân gian của xã trình bày, thể hiện được cuộc sống hằng ngày của bà con dân tộc Pu Péo. Chị Củng Thị Mây, thôn Chúng Chải, xã Phố Là, huyện Đồng Văn, chia sẻ: 

Băng: “Được tham dự Lễ hội của dân tộc mình, cảm thấy rất vui. Rất tự hào về dân tộc Pu Péo của mình được Nhà nước quan tâm đến việc lưu giữ được những nét văn hóa của dân tộc”.

 Không chỉ mang yếu tố tâm linh, lễ cúng Thần rừng nhắc nhở mọi người dân bảo vệ rừng cũng như giữ gìn vẻ đẹp tự nhiên của vùng cao núi đá Hà Giang. Mang những có giá trị sâu sắc về tinh thần, lễ cúng Thần rừng còn khẳng định vai trò, vị trí của cộng đồng các dân tộc Việt Nam luôn hòa mình và gắn chặt với với thiên nhiên./.