Việt Nam xoọc vêy 5 rau a đhăh chr’năp pa bhlầng ặt coh t’nooi bha ar vêy 25 rau ađhăh chr’năp bhlầng coh bha lang k’tiếc. Nâu đoo nắc đợ ta moon coh báo cáo: “ Đợ a đhăh chr’năp bhlầng âng zr’lụ k’ruung Mekong ta bhưah; đhr’năng, rau cr’pân lâng pazêng c’rơ pa zay zư lêy” t’mêê pa căh âng Tổ chức bha lang k’tiếc đăh zư lêy Thiên nhiên.

Báo cáo “Đợ a đhăh chr’năp bhlầng âng zr’lụ k’ruung Mekong ta bhưah; đhr’năng, rau cr’pân lâng pazêng c’rơ pa zay zư lêy” đoọng lêy, bấc k’bhuh a đhăh chr’năp bhlầng t’mêê bơơn lêy đhị zr’lụ k’ruung Mekong ta bhưah pâzêng apêê k’tiếc k’ruung Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan lâng Việt Nam. Coh đêêc Adzuôch ắt coh dal, t’mêê bơơn lêy bêl c’moo 2017 lâng bọo Popa vêy ta bơơn n’năl coh c’moo 2020. Rau ặt vaih âng 44 râu a đhăh coh zr’lụ, coh đêêc vêy 19 râu ađhăh chr’năp pa bhlầng, tơợ đêêc năc xay pa căh rau bấc cơnh âng ađhăh coh zr’lụ. Đhơ cơnh đêêc, đhr’năng bil crâng, rau căh liêm crêê tước crâng ca coong lâng đhr’năng bhrợ biêng cọop bơơn ađhăh tu bấc apêê tr’câl tr’bhlêy lêt xa nay bhrợ ha zập a đhăh chr’năp nâu đhị zr’lụ xoọc k’nặ bil. K’nặ muy pâng ađhăh nâu ặt coh bha ar bhrôông bha lang k’tiếc IUCN ta moon k’nặ bil pa bhlầng lâng pr’hăt. Việt Nam vêy 5 râu ađhăh ặt coh t’nooi 25 ađhăh pa bhlầng k’nặ bil coh prang bha lang k’tiếc.

Pa chăp lêy cung moon đớc, pazêng rau Adzuôch lâng bhọot châu Á âng châu Phi buôn bọo SARS-CoV-2, rau vi rút bhrợ vaih Covid-19 đhị coon ma nuyh xoọc đâu. Đợ cr’ay trơơi boọ nâu năc tỵ tơợp vaih nắc tơợ ađhăh buôn trơơi tơợ ặt tr’đăn lâng căh tệêm ngăn bhlưa a đhăh coh crâng ca coong lâng coon ma nuyh đhị đhr’năng tr’câl tr’bhlêy. Xang đêêc, cr’ay nâu vêy đhr’năng trơơi boọ cớ đhị a đhăh-bhrợ vaih rau cr’pân tước rau ặt vaih âng apêê k’bhuh./.

Hành động bảo tồn khẩn cấp bảo vệ các loài linh trưởng

Việt Nam có 5 loài linh trưởng đặc hữu nằm trong danh sách 25 loài linh trưởng cực kỳ nguy cấp trên toàn cầu. Đây là con số được đưa ra trong báo cáo: Các loài linh trưởng của Tiểu vùng sông Mekong Mở rộng: thực trạng, các mối đe dọa và những nỗ lực bảo tồn” vừa phát hành của Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên.

Báo cáo “Các loài linh trưởng của Tiểu vùng sông Mekong Mở rộng: thực trạng, các mối đe dọa và những nỗ lực bảo tồn” cho thấy, nhiều loài linh trưởng mới được phát hiện tại khu vực tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng bao gồm các nước Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam. Trong đó Vượn thiên hành, mới phát hiện vào năm 2017 và voọc Popa chỉ được biết đến vào năm 2020. Sự tồn tại của 44 loài linh trưởng trong khu vực, trong đó có 19 loài đặc hữu, là một minh chứng cho sự đa dạng sinh học cao của khu vực. Tuy nhiên, tình trạng mất rừng, sinh cảnh bị suy thoái và nạn săn bẫy do nhu cầu tiêu thụ và buôn bán bất hợp pháp khiến nhiều loài linh trưởng của khu vực đang trên bờ tuyệt chủng. Một phần tư các loài này nằm trong danh sách các loài Cực kỳ Nguy cấp trong sách đỏ thế giới IUCN và một nửa trong số chúng thuộc danh sách các loài Nguy cấp. Việt Nam có 5 loài linh trưởng đặc hữu nằm trong danh sách 25 loài linh trưởng cực kỳ nguy cấp trên toàn cầu.

Nghiên cứu cũng dự đoán, tất cả các loài vượn và các loài khỉ châu Á và châu Phi có nguy cơ cao nhiễm SARS-CoV-2, loại vi rút gây ra COVID-19 ở người hiện nay. Các bệnh lây nhiễm có nguồn gốc từ động vật thường lây truyền qua sự tiếp xúc thường xuyên và không an toàn giữa động vật hoang dã và con người trong quá trình buôn bán. Sau đó, các bệnh này có thể lây truyền trở lại động vật – gây thêm một mối đe dọa đến sự sinh tồn của các loài./.