Dự án “ Du lich za nươr ooy vel bhươl Cơ Tu” dhdị chr’val Ta Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cơnh lâng râu zooi đoọng âng Tổ chức zooi đoọng lâng pa dưr bha lang k’tiếc Nhật Bản ( moon pa đệ FIDR) âi bơơn pa chô bấc bh’nơơn liêm choom. Tour du lịch Cơ Tu- Nam Giang xoọc bơơn bấc c’bhúh đơơng âng t’mooi, công ty du lịch lâng t’mooi ch’ngai đăn năl tước. Râu liêm choom âng Dự án “ Du lịch za nươr ooy vel bhươl Cơ Tu” xoọc bơơn tỉnh Quảng Nam bhrợ t’bhứah, đoọng bhrợ têng pr’đơợ liêm k’rơ n’đắh du lịch lâng c’bhúh văn hóa bấc ơl âng đha nuôr acoon cóh zr’lụ da ding ca coong Quảng Nam. Vinh Thông, phóng viên Đài P’rá Việt Nam veye bha ar xrắ cơnh đâu. Đha nuôr lâng pr’zơcs đh’rứah xơợng:

           Bấc c’moo ahây, a moó Hốih Cúc đh’rứah lâng bấc pân đil cóh chr’val ta Bhling, chr’hoong Nam Giang nắc muy năl bhrợ ha rêê đhuốch lâng zư x’mir lêy pr’loọng đong. Tơợ bêl ting pấh ooy Dự án “ Du lịch za nươr ooy vel bhươ Cơ Tu”, cắh muy a moó nắc pa zêng đong, vel bhươl âi ặ u la lay.

              Bêl ahây, bh’rợ taanh n’đoóh a doóh, zong a pậ, chóh bêệt… bấc nắc bhrợ têng đoọng ha pr’loọng đong. Nâu câi, đợ bêệ n’dzăl, n’đoóh tước zong, t’lêếch, t’nôm a moọt cắh cậ đợ ta la bha ar k’tứi đơơng âng bấc t’rúih bh’lô bh’la âng ma nứih Cơ Tu… dưr víah đợ pr’hêl cắh choom cắh vêy cơnh lâng t’mooi bêl tước lâng đha nuôr Cơ Tu Nam Giang. A moó Hốih Cúc lâng đha nuôr vel nâu câi  âi năl bhrợ du lịch lâng veye p’xoọng đợ râu pa choo tơợ bh’rợ t’mêê n’nâu:

              Tơợ bêl ting pấh ooy dự án, pr’loọng đong  cu vêy bấc râu tr’xăl t’mêê n’đắh kinh tế. Pr’loọng đong công vêy bấc râu tr’xăl. Acu bơơn lướt  la lêy, ting pấh pa bhlâng bấc hội chợ, bhiệc bhan. N’đắh râu liêm pr’hay âng văn hóa acoon cóh lấh bil pật, ha dợ tơợ bêl ting pấh ooy dự án nắc bơơn bhrợ pa dưr, bơơn pa dưr p’xoọng. L’lăm bêl cắh âi ting pấh, nắc cắh âi bơơn năl bấc, nâu câi ting pấh dự án acu bơơn năl bấc lấh mơ, pa choom bấc lấh mơ lâng năl cơnh bhrợ du lịch lấh.

             Dự án “ Du lịch za nươr ooy vel bhươl Cơ Tu” đhị chr’val Ta Bhling, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam âng FIDR zooi đoọng, xay bhrợ tơợ c’moo 2012. Đhị 4 c’moo xơợng bhrợ, apêê dhdị du lịch Cơ Tu cóh chr’hoong Nam Giang âi đương hơnh k’noọ 1.200 chu t’mooi, doanh thu bơơn k’noọ 800 ức đồng. bêl ting pấh tour “ Du lịch za nươr ooy vel bhươl Cơ Tu”, t’mooi vêy bơơn ặt ma mông cóh không gian văn hóa liêm pr’hay âng ma nứih Cơ Tu cơnh lâng  pr’múa tân tung da dặ; ting pấh pa choom t’taanh, dhd’rứah lâng apêê ma nứih Cơ Tu; pa choom cơnh bhrợ têng lâng cha đắh đợ ch’na đơơng âng yêm la lay âng đha nuôr cắh cậ đh’rứah hr’lúc a đay lâng cruung k’tiếc, tran đác Ga răng…

            Cơnh lâng râu zooi đoọng âng tổ chức FIDR, apêê c’bhúh bhriêl g’lăng p’tốc t’váih bấc nắc apêê pr’zơcs Cơ Tu bơơn bhrợ t’váih lâng trực tiếp ting pấh k’đhợơng bhrợ dự án. Apêê tour du lịch âng apêê đoo k’đhơợng bhrợ. Đhị cr’chăl xay bhrợ, nâu câi cóh Nam Giang âi bhrợ t’váih Hợp tác xã dịch vụ du lịch Cơ Tu- Nam Giang cơnh lâng 256 cha nắc. Ting a noo Bhriu Thương, Chủ nhiệm Hợp tác xã Du lịch za nươr ooy vel bhươl Cơ Tu- Nam Giang, bêl dhd’rựah ting pấh apêê bh’rợ du lịch, dhd’rứah tr’pác râu liêm crêê, đha nuôr vêy bêl bơơn ặt tr’đăn lấh, bh’rợ vel bhươl bh’nhăn liêm nhâm lấh. N’đhơ cơnh đêếc đoọng đha nuor ặt liêm nhâm lấh lâng bh’rợ du lịch vel bhươl, nắc choom vêy p’xoọng râu zooi đoọng n’đắh bấc râu lâng pa choom đoọng ha đha nuôr ghít t’lăng:

             Xoọc đha nuôr công dzợ ma mông za nươr ooy ha rêê đhuốch, tu cơnh đêếc cóh bấc bh’rợ, xa nay đơơng âng thị trường… đha nuôr công cắh âi bơơn năl. Nắc đoo đợ râu cắh liêm choom lâng đha nuôr bêl ting pấh dự án. Cóh brương tr’nu, kiêng vêy bấc c’lâng xa nay,  ng’cơnh choom bơơn  xay moon tước đha nuôr đợ cr’liêng xa nay âng dự án, bấc râu liêm crêê chô đơơng đoọng ha đha nuôr đoọng đha nuôr bơơn năl râu chr’nắp âng dự án, rơớt đhr’năng k’đháp k’ra ha brương tr’nu. Pa bhlâng nắc kiêng  đợ râu xay trúih ooy xa nay ha đha nuôr, râu pa zum bhlưa apêê cấp chính quyền tơợ vel, chr’val, chr’hoong vêy đợ bh’rợ tr’nêng n’hâu nắc choom tr’pác đoọng ha đha nuôr năl ghít đợ c’lâng xa nay cóh brương tr’nu.

           T’coóh A Viết Sơn, Phó Chủ tịch thường trực UBND chr’hoong Nam Giang, Trưởng Ban k’đhơợng lêy Dự án “ Du lịch za nươr ooy vel bhươl Cơ Tu” đoọng năl: Đoọng dự án chô đơơng râu liêm choom dal, Tổ chức FIDR Nhật Bản dhd’rứah lâng apêê cơ quan, ban ngành vel đong lâng tỉnh Quảng Nam cắh pa đhêy ha dưr dal chất lượng, z’hai k’đhơợng xay đoọng tour du lịch vel bhươl Cơ Tu ting t’ngay ting t’đang t’pấh t’mooi. Râu liêm choom âng Dự án Du lịch vel bhươl Cơ Tu dhdị chr’val Ta Bhing nắc đoo poong p’têệt, pa zum, bhrợ pa dưr pr’đơợ du lịch âng vel đong. A viết Sơn moon:

             N’dhdơ nắc muy chr’hoong da ding ca coong cơnh lâng bấc pr’đơợ liêm k’rơ, bấc c’bhúh văn hía ty đanh, dhd’rứah lâng rau t’bhlâng âng chính quyền vel đong, xang bêl dự án lứch, Hợp tác xã công nắc t’bhlâng bhrợ têng. Chủ trương âng zi, nắc t’bhlâng pa dưr râu liêm choom âng Hợp tác xã lâng pay chr’val Tà Bhing bhrợ trung tâm, bhrợ poong p’têệt zấp râu bh’nơơn vệ tinh âng apêê chr’val n’lơơng. Pa chô kinh nghiệm tơợ Tabhing đoọng brhợ t’bhứah.

              P’căn Nobuko Otsuki, Trưởng pa cắh mặt văn phòng, Tổ chức trông dấc lâng pa dưr quốc tế Nhật Bản dhdị Việt Nam đoọng năl: tơợ c’moo 2001, FIDR âi xay bhrợ 4 dự án zooi đoọng ha đha nuôr Cơ Tu chr’hoong Nam Giang nắc đoọng bhrợ bhr’lậ chất lượng pr’ặt tr’mông âng đha nuôr lâng p’too moon râu pa dưr c’la đay, pa bhlâng nắc n’đắh văn hóa ty đanh. Tr’nơợp tơợp bhrợ tơợ c’moo 2001 cơnh alang apêê dự án “ pa dưr vel bhươl chr’hoong Nam Giang” lâng Dự án “ Zooi đoọng pa dưr t’taanh n’đoóh a doóh ty đanh Cơ Tu- Nam Giang”.

           C’moo 2012, bh’rợ xay bhrợ “ Dự án Du lịch za nươr ooy vel bhươl Cơ Tu” bhrợ t’váih muy cr’chăl t’mêê đoọng p’too moon đha nuôr apêê acoon cóh bhrợ bhr’lậ thu nhập công cơnh zư đơcs lâng pa dưr apêê c’bhúh cruung k’tiếc, liêm pr’hay văn hóa ty đanh…P’căn Nobuko Otsuki xay moon:

            Vêy bơơn liêm choom cơnh t’ngay đâu, râu tr’nơợp nắc đươi vêy râu t’bhlâng, p’zay t’bhlâng tơợ đha nuôr âng chr’val TaBhing lâng apêê chr’val n’lơơng. Đhị Dự án Du lịch za nươr ooy vel bhươl ahêê công cơnh t’mooi bơơn năl bấc râu. Lâng nâu câi, ahêê choom bhrợ t’bhứah đợ râu liêm choom âng Dự án du lịch za nươr ooy vel bhươl tước apêê chr’val n’lơơng cóh vel đong chr’hoong Nam Giang. Nắc đh’rứah chơơcs t’bơơn năl đợ râu chr’nắp pr’hay cóh vel đong n’lơơng đoọng dhd’rứah xay trúih pa cắh pr’dưr pr’dzoọng Nam Giang tước bha lang k’tiếc.

           P’têệt pa dưr râu liêm choom âng Dự án Du lịch za nươr ooy vel bhươl Cơ Tu”, chr’hoong Nam Giang lâng FIDR t’mêê tơợp bhrợ Dự án “ Zooi đoọng pa dưr pr’đơợ vel bhươl za nươr ooy  vel bhươl acoon cóh chr’hoong Nam Giang”, moon pa đệ nắc Dự án pa dưr vel bhươl. Nâu đoo nắc dự án thứ puôn ặt cóh pr’đhang bh’rợ xa nay Đối tác pa dưr âng Cơ quan Hợp tác bha lang k’tiếc ( JICA) âng JICA zooi đoọng dhdị Tổ chức FIDR. Dự án bơơn xay bhrợ tơợ c’moo 2016 tước 2020 đoọng bhrợ t’bhứah crêê tước apêê chr’val n’lơơng cóh vel đong chr’hoong Nam Giang. Cr’nọo xa nay dự án nắc bhrợ t’vạih pr’đhang pa dưr vel bhươl záp prang cơnh alang râu ma năl bhrợ âng đha nuôr acoon cóh chr’hoong Nam Giang. Cơnh bơơn bhrợ têng âng dự án nắc ha dưr dal z’hai g’lăng ha đha nuôr lâng pa dưr bh’nơơn âng chr’hoong Nam Giang đoọng bhrợ t’váih thương hiệu ha vel đong n’nâu. P’rơơm, dhdị dự án n’nâu, apêê c’bhúh pr’hay chr’nắp âng đha nuoro Cơ Tu vêy bơơn t’méh, brhợ t’váih thương hiệu alang pr’đơợ k’rơ vêy la lay âng chr’hoong Nam Giang lâng zr’lụ da ding ca coong Quảng Nam./.

NHÂN RỘNG MÔ HÌNH

 DU LỊCH CỘNG ĐỒNG CƠ TU

-

 ( PV Vinh Thông)

             Dự án “Du lịch dựa vào cộng đồng Cơtu” tại xã Tabhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam với sự hỗ trợ của Tổ chức Cứu trợ và phát triển quốc tế Nhật Bản (gọi tắt là FIDR) đã gặt hái nhiều thành công. Tour du lịch Cơ Tu- Nam Giang hiện được nhiều hãng lữ hành, công ty du lịch và du khách gần xa biết đến. Thành công của Dự án “Du lịch dựa vào cộng đồng Cơtu” đang được tỉnh Quảng Nam nhân rộng, nhằm khai thác lợi thế về tiềm năng du lịch và kho tàng văn hóa phong phú của bà con đồng bào vùng cao Quảng Nam. 

            Những năm trước, chị Hốih Cúc cùng nhiều phụ nữ ở xã Tabhing, huyện Nam Giang chỉ biết quanh quẩn với cái nương, cái rẫy và chăm lo cho gia đình. Từ khi tham gia vào Dự án “Du lịch dựa vào cộng đồng Cơtu”, không những chị mà cả gia đình, cả thôn đã khác.

            Ngày trước, công việc dệt thổ cẩm, đan lát, trồng trọt… chủ yếu phục vụ cho gia đình. Giờ đây, những cái khố, chiếc váy thổ cẩm đến cái gùi mây, gói tiêu rừng hay những cuốn sách nho nhỏ chứa đầy những câu chuyện cổ tích của người Cơ Tu… trở thành những món quà lưu niệm không thể thiếu đối với du khách khi đến với đồng bào Cơ Tu Nam Giang. Chị Hốih Cúc và bà con thôn bản giờ đã biết làm du lịch và có thêm nguồn thu nhập từ nghề mới này.

           Từ khi tham gia vào dự án, gia đình mình có rất nhiều thay đổi về kinh tế. Gia đình cũng thay đổi rất nhiều. Mình được đi tham quan, tham gia rất nhiều hội chợ, lễ hội. Về bản sắc văn hóa dân tộc, ngày xưa bị mai một, còn từ khi tham gia vào dự án thì được khôi phục, được phát huy thêm. Trước khi chưa tham gia, mình chưa biết nhiều, giờ tham gia dự án mình biết nhiều, học hỏi nhiều hơn và biết cách làm du lịch nữa.)

           Dự án “Du lịch dựa vào cộng đồng Cơ Tu” tại xã Tabhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam do FIDR hỗ trợ, triển khai từ năm 2012. Qua 4 năm thực hiện, các điểm du lịch Cơ tu ở huyện Nam Giang đã đón gần 1.200 lượt khách, doanh thu đạt gần 800 triệu đồng. Khi tham gia tour “Du lịch dựa vào cộng đồng Cơ Tu”, du khách sẽ đắm chìm trong không gian văn hóa đậm bản sắc của người Cơ Tu với điệu múa tâng tung da dá; tham gia trải nghiệm nghề dệt thổ cẩm, đan lát cùng với những nghệ nhân Cơtu; học cách chế biến và thưởng thức những món ăn với những hương vị độc đáo của đồng bào hay cùng hòa mình với khung cảnh hoang sơ, hung vĩ của thác Grăng…

               Với sự hỗ trợ của tổ chức FIDR, các nhóm sáng kiến với thành phần chủ yếu là các bạn trẻ Cơ Tu được thành lập và trực tiếp tham gia điều hành dự án. Các tour du lịch do chính họ đảm nhận, điều hành. Qua thời gian triển khai thực hiện, giờ đây ở Nam Giang đã hình thành Hợp tác xã dịch vụ du lịch Cơ Tu- Nam Giang với 256 thành viên. Theo anh Bhriu Thương, Chủ nhiệm Hợp tác xã Du lịch dựa vào cộng đồng Cơ Tu - Nam Giang, khi cùng tham gia các hoạt động du lịch, cùng san sẻ lợi ích, bà con có dịp gần gũi nhau hơn, tình làng, nghĩa xóm càng bền chặt hơn. Tuy nhiên, để bà con gắn bó hơn với mô hình du lịch cộng đồng, cần phải có thêm sự hỗ trợ về nhiều mặt và  định hướng rõ ràng cho bà con.

          Hiện tại bà con vẫn chủ yếu sống dựa vào nương rẫy, cho nên những hoạt động, thông tin mang tính thị trường… bà con vẫn chưa hiểu được. Đó là những điều bất cập đối với bà con khi tham gia dự án. Trong tương lai, cần có những định hướng, làm sao truyền tải được những thông điệp của dự án, những lợi ích mang lại cho bà con để bà con nhận thức được tầm quan trọng của dự án, tránh những trở ngại sau này. Nhất là cần những chia sẻ về thông tin cho bà con, sự phối hợp giữa các cấp chính quyền từ thôn, xã, huyện có những hoạt động gì cần chia sẻ để bà con nắm rõ những định hướng trong tương lai.)

            Ông A Viết Sơn, Phó Chủ tịch thường trực UBND huyện Nam Giang- Trưởng Ban quản lý Dự án “Du lịch dựa vào cộng đồng Cơ Tu” cho biết: Để dự án mang lại hiệu quả cao, Tổ chức FIDR Nhật Bản cùng với các cơ quan, ban ngành địa phương và tỉnh Quảng Nam không ngừng nâng cao chất lượng, năng lực điều hành để tour du lịch cộng đồng Cơ Tu ngày càng hấp dẫn du khách. Thành công của Dự án Du lịch cộng đồng Cơ Tu tại xã TaBhing sẽ là cầu nối, gắn kết, thúc đẩy khai thác tiềm năng du lịch của địa phương. Ông A Viết Sơn nói:

         Mặc dù là một huyện miền núi những với những lợi thế, tiềm năng, kho tằng văn hóa truyền thống, cùng với sự quyết tâm của chính quyền địa phương, sau khi dự án kết thúc, Hợp tác xã vẫn tiếp tục hoạt động. Chủ trương của chúng tôi, tiếp tục phát huy sự thành công của Hợp tác xã và lấy xã Tà Bing làm trung tâm, làm cầu nối tất cả sản phẩm vệ tinh của các xã khác. Rút kinh nghiệm từ TaBhing để nhân rộng. )  

           Bà Nobuko Otsuki, Trưởng đại diện văn phòng Tổ chức Cứu trợ và phát triển quốc tế Nhật Bản  tại Việt Nam cho biết: Từ năm 2001, FIDR đã triển khai 4 dự án hỗ trợ đồng bào Cơ Tu huyện Nam Giang nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống của bà con và khuyến khích sự phát triển tự lực đặc biệt là về văn hóa truyền thống. Khởi đầu từ năm 2001 với các Dự án “ Phát triển cộng đồng huyện Nam Giang” và Dự án “ Hỗ trợ phát triển dệt thổ cẩm truyền thống Cơ Tu- Nam Giang”.

            Năm 2012, việc triển khai “Dự án Du lịch dựa vào cộng đồng Cơtu” mở ra một giai đoạn mới để khuyến khích bà con các dân tộc thiểu số cải thiện thu nhập cũng như bảo tồn và phát triển các nguồn lực thiên nhiên, bản sắc văn hóa truyền thống… Bà Nobuko Otsuki nhận xét:

            Có được thành công như hôm nay, điều đầu tiên là nhờ sự cố gắng, nổ lực rất lớn từ bà con của xã Tabhing và các xã khác. Thông qua Dự án Du lịch dựa vào cộng đồng chúng ta cũng như du khách học hỏi được rất nhiều điều. Và bây giờ, chúng ta hãy nhân rộng những thành công của Dự án du lịch dựa vào cộng đồng đến với các xã khác trên địa bàn huyện Nam Giang. Hãy cùng khám phá  những “ kho báu” ở các địa phương khác để cùng quảng bá hình ảnh của Nam Giang ra với thế giới.)

            Tiếp nối thành công của “Dự án Du lịch dựa vào cộng đồng Cơtu”, Huyện Nam Giang và FIDR vừa khởi động Dự án “Hỗ trợ Phát triển Tiềm lực Nông thôn dựa vào sự chủ động của cộng đồng dân tộc thiểu số huyện Nam Giang”,gọi tắt là Dự án Phát triển Nông thôn. Đây là dự án thứ tư nằm trong khuôn khổ Chương trình Đối tác Phát triển của Cơ quan Hợp tác quốc tế (JICA) do JICA tài trợ thông qua Tổ chức FIDR. Dự án được triển khai từ năm 2016 đến 2020 để nhân rộng tác động đến các xã khác ở trên địa bàn huyện Nam Giang. Mục tiêu dự án là thiết lập mô hình xúc tiến phát triển nông thôn toàn diện với sự chủ động của cộng đồng bà con dân tộc thiểu số ở huyện Nam Giang. Cách tiếp cận chủ yếu của dự án là nâng cao năng lực cho người dân và phát triển sản phẩm của huyện Nam Giang nhằm tạo thương hiệu riêng cho địa phương này. Hy vọng, thông qua dự án này, các “kho báu” của đồng bào Cơ Tu sẽ được đánh thức, tạo thành thương hiệu và thế mạnh riêng có của huyện Nam Giang và vùng cao Quảng Nam./.