Tơợ xa nul ching goong chr’va tân đôr crâng ca coong, bâc đhr’niêng bh’rợ ty đanh, tươc apêê bh’rợ zư đơc k’kir, c’leh liêm la lay âi lâng xooc dưr vaih râu k’đhơợng dzung t’mooi bêl tươc lâng Lâm Đồng

“Bêl xa nul chiing goong dưr đơơr ahêê xơợng cơnh ngoọ xa nul đac hooi, xa nul đhí âng crâng ca coong  ga măc bhưah hr’luc lâng xa nul âng pr’ăt tr’mông acoon ma nưih bhrợ t’vaih râu chr’năp ma bhuy. Xa nul chiing goong căh muy năc xa nul nghệ thuật năc dzợ p’rá âng lịch sử, âng đha nuôr vêêl lâng loom grơơ nhool, zay bhrợ têng”.

Năc đoo râu xay moon âng t’cooh Saadi H.M Salama, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nhà nước Palestine đhị Việt Nam, Trưởng C’bhuh Ngoại giao k’tiêc k’ruung n’lơơng đhị Việt Nam bêl xơợng xa nul chiing goong đhị Bhiêc bhan Chiing goong Đông Nam Á c’moo 2025 âng tỉnh Lâm Đồng bhrợ têng đhị Trung tâm Dà Lạt moot x’ría c’moo 12/2025.

P’têêt apêê bh’rợ tr’nêng, đha lum Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 c’moo đâu, tỉnh Lâm Đồng năc bhrợ cớ bâc bh’rợ văn hóa. Râu chr’năp năc c’moo tr’nơơp “chô za zum muy đong”, bh’rợ n’đoo công zâp apêê đhi noo ac oon coh tơợ zr’lụ “Nang pô ga măc Đà Lạt”, dzang “Crâng ca coong Đăk Nông” tươc “Biển t’viêng Bình Thuận”.

Coh xa nul chiing goong ca dzriing, apêê nghệ nhân K’ho, M’nông, Chăm, Mạ… âng tỉnh Lâm Đồng đh’rưah bhui har t’nơơt xoang, xay pa căh đợ c’leh liêm pr’hay âng acoon coh đay tươc pr’zơc chr’ơh, đha nuôr lâng tmooi. Nghệ nhân K’Duýp, chr’val Đinh Trang Thượng moon:

“Azi năc ma nưih K’ho, t’ngay đâu pa bhlâng hâng hơnh bơơn ting pâh T’ngay bhui har chiing goong đh’rưah lâng c’bhuh đhi noo âng apêê acoon coh. Ting pâh t’ngay mr’hal azi rơơm kiêng bơơn giao lưu, pr’choom tr’mooh đoọng chroi đoọng zư đơc lâng pa dưr apêê đhr’niêng bh’rợ lang a hay âng acoon coh đay, coh đêêc cha ơh chiing goong k’đhơợng bhrợ bh’rợ chr’năp. Tươc lâng t’ngay mr’hal năc râu âng zi pa chăp tươc căh muy bhui har, năc dzợ pr’choom ng’cơnh zư đơc c’leh liêm pr’hay âng c’bhuh acoon coh moon pa zum lâng k’đhơợng zư đơc xa nul chiing ma bhuy chr’năp moon la lay”.

Căh muy pa đhêy coh bh’rợ zư đơc, bâc nghệ nhân côh Lâm Đồng âi năl đơơng âng văn hóa acoon ch moot bhrợ têng du lịch, n’jưah zư đơc c’leh liêm, n’jưah bhrợ t’vaih bh’rợ bhrợ cha ha đha nuôr. Đoọng p’too pa zương, zooi du lịch vêêl bhươl pa dưr, zâp câp chính quyền tỉnh Lâm Đồng xơợng bhrợ bh’rợ pa zum lâng apêê bh’rợ xa nay, đề án, dự án, pa bhlâng năc Bh’rợ xa nay cr’noọ cr’niêng K’tiêc k’ruung đoọng zooi du lịch vêêl bhươl pa dưr. Tơợ c’lâng bh’rợ n’nâu, tr’nơơp Lâm Đồng âi  bhrợ t’vaih muy bơr bh’nơơn du lịch vêêl bhươl đơơng âng c’leh liêm la lay, chroi đoọng t’đang t’pâh t’mooi zâp n’đăh, coh đêêc tr’haanh bhlâng năc bh’nơơn Du lịch vêêl bhươl p’têêt lâng bh’rợ bhrợ ha rêê đhuôch; Du lịch vêêl bhươl p’têêt lâng vêêl bh’rợ ty đanh lâng Du lịch vêêl bhươl p’têêt lâng pr’ăt tr’mông zâp t’ngay. Nghệ nhân Y Breng, Bon Phai Kon, phường Đông Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng, đoọng năl:

“Ha dang a đay lơi đhr’niêng bh’rợ âng đay năc bil pât, tu cơnh đêêc k’đhơợng zư đơc. Ngai kiêng năc acu vêy pa choom đoọng, năl cơnh brương tr’nu acu t’cooh đhur căh câ jeh ca ay, căh ngai năl l’lăm. Công choom pa choom r’dợ đoọng apêê k’đhơợng đơc ha dang căh brương tr’nu bil pât la lua. Xooc đâu apêê View, Farm apêê đoo k’đươi n’toong cha ơh năc acu buôn lươt bhrợ. Tr’nơơp năc acu pay zên âng cu chiêm đoọng ha đhi noo, tươc bêl n’đăh Farm, View apêê đoọng chroot pa chô cớ ha cu. Vêy bêl tuần, vêy bêl muy. Bơr t’ngay năc vêy ă zên, vêy bêl xang diễn năc đoọng luôn zên”.

Đhị tỉnh Lâm Đồng, apêê zr’lụ zư đơc đhr’niêng bh’rợ công năc đhị tươc la lêy liêm pr’hay âng t’mooi. Coh p’lêêh 40/15 c’lâng Huỳnh Tấn Phát, phường Mũi Né (l’lăm ahay năc thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận) vêy Bảo tàng Cr’van ty Mũi Né âng đong k’rong zư đơc Nguyễn Ngọc Ấn k’đhơợng bhrợ. Bảo tàng cr’nhăn n’nâu xooc k’rong zư đơc dâng 50.000 pr’đươi k’kir pr’hăp chr’năp cơnh lâng 8 zr’lụ ra pă pa căh apêê chuyên đề la lay râu. Cơnh lâng chr’năp ooy lịch sử, văn hóa, kinh tế vêy đanh tơợ 1.500 c’moo l’lăm Công nguyên tươc l’lăm cmoo 1975, năc đhêêng lâh 2 c’moo pa bhrợ bảo tàng âi t’đang lâh 100.000 t’mooi, bâc năc học sinh, sinh viên lâng apêê đong pa chăp ch’mêêt lêy. Lâh 40 c’moo ăt ma mông lâng cr’van ty, t’cooh Nguyễn Ngọc Ấn căh muy k’rong zư đơc năc dzợ “tr’truih” đhr’niêng bh’rợ ha t’mooi lâng loom chăp kiêng la lay:

“Nâu đoo muy bêệ n’jưl đhêl liêm bhlâng Việt Nam lâng coh bha lang k’tiêc. Azi âi đương hơnh deh bâc giáo sư, tiến sỹ coh cr’loọng k’tiêc lâng k’tiêc k’ruung n’lơơng tươc đâu pa chăp ch’mêêt lêy c’bhuh văn hóa Chăm lâng đhi noo acoon coh n’lơơng. Acu nhăn t’coó muy bơr pr’lêêh n’jưl đhêl ha pêê dhi noo năl xa nul âng dâng 3.000 c’moo chô chr’va. Nhăn xay moon lâng apêê đhi noo, bêệ n’jưl n’nâu bơơn k’rong đơc tơợ Di Linh, tỉnh Lâm Đồng hêê”.

Đh’rưah lâng râu t’bhlâng bhrợ t’vaih c’lâng bhrợ cha tơợ bh’rợ zư lêy đhr’niêng bh’rợ ty đanh, c’moo 2025 ngành du lịch tỉnh Lâm Đồng hơnh deh lâh 20,7 ưc t’mooi, coh đêêc k’noọ 1,3 ưc t’mooi bha lang k’tiêc cơnh lâng pa zêng zên bơơn pa chô ngành du lịch dâng 56.800 tỷ đồng. C’moo đâu, tỉnh Lâm Đồng t’bhlâng hơnh 25,8 ưc t’mooi du lịch tươc la lêy cha ơh, đhêy ăt, dzooc lâh 20,6% t’piing lâng c’moo a hay.

Bêl xa nul chiing dzợ chr’va, bêl apêê t’ruih văn hóa dzợ bơơn truih, năc Lâm Đồng căh muy năc đhị tươc, năc dzợ đhị đoọng t’mooi chơơc tươc, ta mêêng xơợng lâng zư đơc đợ chr’năp liêm âng crâng ca coong. Tơợ c’leh liêm đhr’niêng bh’rợ tươc bh’rợ zư đơc, pa dưr, đhr’niêng bh’rợ xooc dưr vaih pr’đơợ chr’năp zooi du lịch Lâm Đồng pa dưr nhâm mâng./.

ĐẶC SẢN VĂN HOÁ LÂM ĐỒNG, TỪ BẢO TỒN ĐẾN TRẢI NGHIỆM DU LỊCH

Giữa đại ngàn Tây Nguyên, Lâm Đồng không chỉ hấp dẫn du khách vì có khí hậu ôn hòa, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, mà còn bởi chiều sâu văn hóa – nơi những giá trị truyền thống vẫn đang được gìn giữ, tiếp nối và chuyển hóa thành những trải nghiệm du lịch độc đáo. Từ tiếng cồng chiêng vang vọng núi rừng, những lễ hội dân gian, đến các không gian bảo tồn di sản, bản sắc văn hoá đã và đang trở thành “sợi dây” níu chân du khách khi đến với Lâm Đồng

 “Khi tiếng cồng chiêng vang lên chúng ta như nghe thấy tiếng suối, tiếng gió của đại ngàn rộng lớn hoà quyện với âm thanh của cuộc sống con người tạo nên sự sâu lắng, sức mạnh và linh thiêng. Âm vang cồng chiêng không chỉ là âm thanh nghệ thuật mà còn là tiếng nói của lịch sử, của cộng đồng và của tinh thần bất khuất”.

Đó là chia sẻ của ông Saadi H.M Salama, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Nhà nước Palestine tại Việt Nam, Trưởng Đoàn Ngoại giao nước ngoài tại Việt Nam khi nghe tiếng cồng chiêng tại Lễ hội Cồng chiêng Đông Nam Á năm 2025 do tỉnh Lâm Đồng tổ chức tại trung tâm Đà Lạt vào cuối tháng 12/2025.  

Tiếp nối các hoạt động, dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 năm nay, tỉnh Lâm Đồng tiếp tục tổ chức nhiều sự kiện văn hoá. Điều đặc biệt là năm đầu tiên “về chung một nhà”, hoạt động nào cũng đầy đủ các dân tộc từ vùng “Ngàn hoa Đà Lạt”, sang “Đại ngàn Đắk Nông” đến “Biển xanh Bình Thuận”.

Trong tiếng cồng chiêng rộn rã, các nghệ nhân K’ho, M’nông, Chăm, Mạ… của tỉnh Lâm Đồng cùng vui nhịp chiêng- xoang, trình diễn, giới thiệu những nét văn hoá đặc sắc của dân tộc mình đến bạn bè, người dân và du khách. Nghệ nhân Ka Duýp, xã Đinh Trang Thượng chia sẻ:

“Chúng tôi là người dân tộc K’ho, hôm nay rất vinh dự được tham dự Ngày hội cồng chiêng cùng với các đội chiêng của các dân tộc anh em. Tham gia ngày hội chúng tôi mong muốn được giao lưu, học hỏi để góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc mình, trong đó nghệ thuật đánh chiêng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đến với ngày hội thì điều chúng tôi hướng tới không chỉ là niềm vui hội, mà còn là học cách gìn giữ bản sắc văn hoá của dân tộc nói chung và gìn giữ tiếng chiêng thiêng liêng nói riêng”.

Không chỉ dừng lại ở ý thức bảo tồn, nhiều nghệ nhân ở Lâm Đồng đã chủ động đưa văn hóa dân tộc vào phục vụ du lịch, vừa gìn giữ bản sắc, vừa tạo sinh kế cho cộng đồng. Để khuyến khích, hỗ trợ du lịch cộng đồng phát triển, các cấp chính quyền tỉnh Lâm Đồng thực hiện việc lồng ghép các chương trình, đề án, dự án, đặc biệt là Chương trình mục tiêu Quốc gia để hỗ trợ du lịch cộng đồng phát triển. Từ giải pháp này, bước đầu Lâm Đồng đã hình thành được một số sản phẩm du lịch cộng đồng mang bản sắc riêng, góp phần thu hút du khách trong và ngoài nước, trong đó nổi bật là sản phẩm Du lịch cộng đồng gắn với các hoạt động sản xuất nông nghiệp; Du lịch cộng đồng gắn với làng nghề truyền thống và Du lịch cộng đồng gắn với đời sống văn hóa thường ngày. Nghệ nhân Y Breng, Bon Phai Kon, phường Đông Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng, cho biết:

“Nếu mình bỏ phong tục của mình mất đi cho nên phải duy trì lại. Người nào mà yêu thích mình sẽ truyền lại cho họ, biết đâu mình già hoặc là ốm đau bệnh tật mình đâu biết đâu. Cũng phải tập dần dần cho họ để duy trì lại chiêng này chứ còn không sau này mai một đi, mất đi bản sắc dân tộc mình. Hiện tại bây giờ thì các View, Farm họ mời đi đánh là mình hay đi. Thu nhập đầu tiên thì lấy tiền túi của mình chia ra cho anh em, tới khi bên Farm, bên View người ta đưa tiền. Có khi tuần, có khi một, hai ngày là có tiền có khi diễn xong là có tiền luôn”.

Tại tỉnh Lâm Đồng, những không gian bảo tồn văn hóa cũng là điểm đến hấp dẫn du khách. Trong hẻm 40/15 đường Huỳnh Tấn Phát, phường Mũi Né (Trước đây là thành phố Phan thiết, tỉnh Bình Thuận cũ) có Bảo tàng Cổ vật Mũi Né do nhà sưu tập Nguyễn Ngọc Ẩn trực tiếp vận hành. Bảo tàng tư nhân này đang lưu giữ khoảng 50.000 hiện vật quý hiếm với 8 không gian trưng bày các chuyên đề khác nhau. Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, kinh tế có niên đại từ 1.500 năm trước Công nguyên đến trước năm 1975, chỉ sau hơn 2 năm hoạt động bảo tàng đã đón hơn 100.000 lượt khách, phần lớn là học sinh, sinh viên và các nhà nghiên cứu. Hơn 40 năm gắn bó với cổ vật, ông Nguyễn Ngọc Ẩn không chỉ sưu tầm mà còn “kể chuyện” văn hóa cho du khách bằng niềm đam mê đặc biệt:

“Đây là một bộ đàn đá đẹp nhất Việt Nam và trên thế giới. Chúng tôi đã đón tiếp được nhiều giáo sư, tiến sỹ trong và ngoài nước đã đến đây và nghiên cứu các hiện vật thuộc văn hoá Chăm và các dân tộc anh em. Tôi xin đánh vài tiếng đàn đá cho các anh chị biết được là cách đây khoảng 3.000 năm về trước vọng về. Xin thưa với các anh chị bộ này sưu tập ở Di Linh của tỉnh Lâm Đồng chúng ta”.

Cùng với nỗ lực giải bài toán sinh kế từ bảo tồn văn hoá truyền thống, năm 2025 ngành du lịch tỉnh Lâm Đồng đón hơn 20,7 triệu lượt khách, trong đó gần 1,3 triệu lượt khách quốc tế với tổng doanh thu ngành du lịch đạt khoảng 56.800 tỷ đồng. Năm nay, tỉnh Lâm Đồng phấn đấu đón 25,8 triệu lượt khách du lịch đến tham quan nghỉ dưỡng, tăng hơn 20,6% so với năm ngoái.

Khi tiếng chiêng còn vang, khi những câu chuyện văn hoá còn được kể, thì Lâm Đồng không chỉ là điểm đến, mà còn là nơi để du khách tìm về, lắng nghe và lưu giữ những giá trị nguyên bản của đại ngàn. Từ bản sắc văn hoá đến trải nghiệm, từ bảo tồn đến phát triển, đặc sản văn hoá đang trở thành nguồn lực quan trọng giúp du lịch Lâm Đồng phát triển bền vững./.